Ad Valvas 1991-1992 - pagina 551

AD VALVAS 21 MEI 1992

PAGINA 9

1 ' "^ ^0^

Minister van onderwijs Jo Rit zen: 'Kritielt is t eken van groeiende aandaclit voor onderwijskwalit eit ' Foto's Bram de Hollander

Er vallen teveel studenten af in het hoger onderwijs. Op de universiteit duurt de studie nog steeds te lang. Tegelijk krijgen juist de richtingen waar veel vraag naar is - de exacte en technische - steeds minder studenten. Dat zijn slechts enkele van de prottlemen in het h oger onderwijs. Toch is minister Ritzen na bijna drie jaar bewind optimistisch over de ontwikkelingen. Met h et onderwijs gaat h et volgens hem zelfs steeds beter. De vele kritiek ziet h ij vooral als een teken van groeiende aandacht voor onderwijskwaliteit.

Minister Ritzen optimistiscli over ontwüdieiing in lioger onderwijs 'Nu is het moment om weer volle aandacht te vragen voor onderwijs; ook voor universiteiten is dat de eerste functie' Frank St eenkamp

A

ls bèta heeft de minister intussen een apart oog voor de exacte en technische opleidingen. Er is soms een noodverbandje nodig, zoals de tijdelijke extra studietijd voor Tu­stu­ dies. Toch zijn de problemen volgens Ritzen binnen het huidige stelsel op te lossen. Het onderwijs kan aantrekkelij­ ker èn efficiënter. "Hallo, Saskia. Je spreekt met Jo Ritzen. Ik zou je bellen over je natuurkunde­ examen. Is het meegevallen?" Vanuit de auto, onderweg naar een PvdA­bijeen­ komst, bespreekt de minister van on­ derwijs met drie LBO­leerlingen de opga­ ven. Zoals de vraag­met­de­valstrik, over de druk die twee zwemmers op hun oren voelen. Voordat hij over het natuurkunde­examen zijn stukje voor een landelijk dagblad schrijft, wil de bewindsman zijn indrukken even chec­ ken. Het examen is inderdaad met erg zwaar geweest. En sommige vragen waren behoorlijk uit het leven gegre­ pen. Ritzen, de technisch natuurkundige en econoom die nu bijna dne jaar het na­ tionale onderwijsbeleid bestiert, voert op zijn eigen manier actie voor de exacte valdsen. De vorige bewindsman maakte naam met grote voorlichtingscampagnes als Kies Exact. Maar de oogst daarvan viel eigenlijk nogal tegen. Dus kondig­ den Ritzen en zijn economie­collega An­ driessen in september 1990 een nieuw offensief aan. "Dat offensief', zegt hij nu, "is niet herkenbaar door een con­ centratie van veel matenaal op één plaats. Het is een strijd op vele fronten." De voorlichting ncht zich nu directer op de middelbare scholen zelf, via de schooldecanen. Werkgevers dragen bij aan onëntatieda­ gen van de opleidingen. Er komt tech­ niek in de basisvorming van het voortge­ zet onderwijs. "En verder vraag ik zelf voortdurend aandacht voor het onder­ werp. Management bij speech kan je het noemen. Wat het precies oplevert, zul je nooit weten. Maar het hoort er wel bij."

Vuistregeltjes Het LBO­examen natuurkunde heeft Rit­ zen overigens nog eens in zijn ideeën over onderwijs bevestigd. Het inzicht bleek hij ook vele jaren na zijn laatste

natuurkunde­tentamens nog niet kwijt te zijn. Maar sommige vuistregeltjes moest hij weer even opzoeken. "Zulke ervanngsfeiten kent iedereen. Inzicht ontwikkelen is essentieel. En bepaalde dingen onthoud je het best door veel herhaling." Volgens Ritzen houden studieprogram­ ma's vaak te weinig rekening met zulke essentiële zaken als de afstemming op hoe een student studeert ­ en hoe dat per type student kan verschillen. "Daarom heb ik vanaf het begin van deze kabinetsperiode meer aandacht gevraagd voor het onderwijs. Zeker: er wórdt hard gewerkt in het hoger onder­ wijs, en de jaren tachtig met hun bezui­ nigingen zijn een zware tijd geweest, maar nu is het dan toch het moment om weer de volle aandacht te vragen voor het onderwijs. Ook voor de universitei­ ten is dat de eerste functie."

Terzijde Het hoger onderwijs heeft kritiek van buiten op de onderwijskwaliteit vaak terzijde gelegd. "Maar met mijn verle­ den als hoogleraar ken ik het onderwijs ook van binnen. En mijn ervaringen worden bevestigd door de visitaties." De afgelopen tijd wist Ritzen met een combinatie van convenanten, financië­ le prikkels en initiatieven als het bin­ dend advies, de effectiviteit van het on­ derwijs hoog op de agenda te krijgen. Hij stelt vast dat daar wel steeds kritiek op IS, maar dat de grenzen toch lang­ zaam verschuiven. "De vanzelfspre­ kendheid van goede registratie van de studievoortgang begint nu bijvoorbeeld aanvaard te worden." Soms gaat het zelfs erg hard. "Zoals laatst op de dis­ cussie­ avond van de ASVA in Amster­ dam. Waar de studenten opeens plei­ ten voor 'selectie aan de poort'." Zelf zegt Ritzen aan dat soort selectie 'nog niet toe' te zijn. Hij heeft net het HBO gedwongen de poorten royaler te ope­ nen voor Havisten; en zelf vindt hij se­ lectie na het eerste jaar, gecombineerd met de tempobeurs een eerlijker aan­ pak. "De pleidooien voor selectie aan de poort zal je de komende jaren wel weer vaker gaan horen. Maar als bindend ad­ vies, betere studiebegeleiding en de tem­ pobeurs goed aanslaan, is dat soort se­ lectie niet nodig. En dat vind ik wel zo aantrekkelijk."

Het hoger onderwijs telt momenteel meer hete hangijzers. Zoals de komend begroting, de studiefinanciering of de salarissen van leraren. Op dit moment rs daar geen nieuws over te vertellen. We noteren slechts de opmerking van Ritzen, dat "over mijn begroting méér onzeker is geweest dan de universitei­ ten en hogescholen hebben gemerkt." We benutten de luwte op het politieke front vooral om eens wat dieper in te gaan op het beleid van de bewindsman voor de exacte en technische vakken. Want ook in het hoger onderwijs mogen die zich in zijn speciale belang­ stelling verheugen. Al voelen de natuur­ wetenschappers bij 'algemene' univer­ siteiten zich door de extra steun van Rit­ zen aan de TU­studies tekort gedaan. De minister vindt die kritiek onterecht. Het kabinet wil niet voor niets speciaal de TU­studies versterken. Alleen daar zie je de combinatie van een tekort aan afge­ studeerden, een veel te lange feitelijke studieduur en problemen met interna­ tionale erkenning. Ritzen denkt ook niet dat de TU­studies met het extra halve jaar veel studenten wegsnoepen bij de andere exacte stu­ dies. Het gaat volgens hem toch om twee verschillende stromen studenten. BIJ de vooraanmeldingen voor 1992 is er in elk geval geen verschuiving te zien. Dat die bèta­studies een aantal proble­ men met de TU'S delen, ontgaat Ritzen overigens niet. Vooral de instroom van nieuwe studenten wil hij op verschillen­ de manieren bevorderen. Met onder­ zoekscholen en een nieuw stelsel van fi­ nancienng denkt hij deze richtingen ook te helpen bij het scheppen van ruimte voor hun wetenschappelijke werk. Maar de vaak gehoorde klachten over geringe apparatuurbudgetten vindt de bewinds­ man niet terecht. Internationaal gezien zijn onze wetenschappers zeker goed genoeg geoutilleerd, zei hij onlangs nog over een symposium over dit onder­ werp. De bèta­studies duren te lang, vier jaar zou echt het maximum moeten zijn. Volgens Ritzen zijn er meer universitaire studies die dat nog moeten gaan doen. "In het w.0. zie je vaak dat het program­ ma volledig wordt bepaald door het aan­ bod: er zitten bepaalde hoogleraren, en die geven bepaalde vakken. Of de om­ vang en samenhang van die vakken wel optimaal is, staat dan niet ter discussie.

Toch moet die 'aanbod­bepaaldheid' nu doorbroken worden." De bewindsman is ervan overtuigd dat ook de 'zware' universitaire studies in te korten zijn. Want elke organisatie heeft zijn overlappingen en doublures, zeker als er al een tijd lang niet echt kritisch naar gekeken is. Het moet nog blijken hoe snel de uni­ versiteiten de 'studeerbaarheid' van hun programma's verbeteren. Ritzen: "Een directe stok achter de deur heb ik niet. Maar het is vastgelegd in afspra­ ken. Wie die niet nakomt, verliest toch geloofwaardigheid."

Steun Die geloofwaardigheid is geen bijzaak, vindt de minister. "Het wetenschappe­ lijk onderwijs vindt, anders dan het Hbo, al sinds jaren weinig steun in de maatschappij. Het wordt wel wat beter, maar het is nog niet genoeg." "Het paradoxale is overigens dat het on­ derwijs nog nooit zo goed is geweest, maar dat er toch veel kritiek is. Dat is het gevolg van de groeiende aandacht voor onderwijs, ook in visitaties." Veel kritiek betekent dus niet dat het allemaal zo slecht gaat, maar wel dat er nog veel te wieden valt. "Bij veel studies is het nodig om het programma nog eens in zijn geheel door te nemen. Dat is een proces waaraan goed leiding moet wor­ den gegeven. Om die reden wil ik in de bestuursstructuur de studierichtings­ commissies verder versterken." Terug naar de beta's en de techneuten. Een idee dat de minister probeert te slijten, is dat bij deze 'moeilijke' studies ook bïedere, minder onderzoeksgench­ te vananten ontwikkeld moeten wor­ den. Volgens hem is daar vraag naar, zowel van de arbeidsmarkt als van stu­ denten. "Beta's en technici komen in hun carrière vaak minder ver dan je op grond van hun capaciteiten zou ver­ wachten. Je treft ze bijvoorbeeld amper aan in de top van ons bedrijfsleven." Volgens de bewindsman komt dat door­ dat voor management­ftincties in feite een minder smalle en specialistische op­ leiding nodig is. De studie 'algemene natuurwetenschap­ pen' in Utrecht is een voorbeeld. Maar volgens Ritzen kan er op dit gebied nog veel meer gebeuren. Ook in het recente kabinetsstandpunt over de Tu's wordt dit onderwerp daarom genoemd.

Daarmee zijn we weer terug bij 'Kies Exact' en de aantrekkingskracht van exacte en technische studies. Ondanks speciale wervingscampagnes van de meeste universiteiten zien deze studies het aantal eerstejaars nog steeds licht dalen. En dat terwijl er in deze sector binnen enkele jaren een tekort van dui­ zenden afgestudeerden wordt verwacht; dat bedreigt op den duur de basis van de Nederlandse economie. Ritzen ziet nog wel manieren om de aantrekkingskracht van deze studies te vergroten. "Het gaat vooral om het beeld dat scholieren knjgen van hun toekomstperspectief. Verwachte carriè­ rekansen en salans spelen wel degelijk een rol bij de studiekeus." Vooral het bedrijfsleven zou voor nieu­ we actie moeten zorgen. "Als minister kan je namelijk praten als Brugman, maar veel overtuigender is het als de be­ drijven duidelijk maken dat dit aantrek­ kelijke diploma's zijn."

Daden In woorden doen veel bedrijven en bran­ ches dat al. De daden ontbreken soms echter nog. "Men wil graag van het begin af differentiëren in beloning. Maar ik zeg dan: je'moet duidelijk kun­ nen maken dat je mensen óf een gega­ randeerd startsalaris biedt óf een aan­ trekkelijke baan. Want zelf hebben deze studies nog steeds het imago dat ze wat minder leuk zijn en minder over mensen gaan. Daar moet iets tegenover staan." Toch kunnen de exacte studies zelf ook aantrekkelijker worden, bijvoorbeeld door meer aandacht te besteden aan de ethische aspecten van het vak. De Kamer dnngt daarop aan en Ritzen pro­ beert de universiteiten er nu daadwerke­ lijk toe te krijgen. "Maar een apart vak ethiek is niet de enige oplossing", zegt de bewindsman. "Veel beter is het als vakdocenten zelf zulke aspecten kun­ nen meenemen." Dat niet van de ene dag op de andere alle bèta­docenten hun oogkleppen zullen afwerpen, beseft de minister wel. "Je moet dit geleidelijk opbouwen. Het kan: ik zie al op veel plaatsen enthousiasme. Maar het moet ook, want de dalende instroom dwingt om het vak aantrekkehjker te maken." Dat zulke acties tot nu toe nog bijna nergens de dahng in studentenaantal hebben gekeerd, zegt volgens Ritzen nog . "Imago­verandering kost tijd."

Utóbr'"'^;

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen