Ad Valvas 1991-1992 - pagina 550

AD VALVAS 21 MEI 1992

PAGINA S

Publikatiedruk maakt van aio zwendelaar "Het principe van 'pubiisli or perish' geidt ool< voor assistenten in opieiding. Elke aio leent wel eens momenten waarop hij of zij de meetapparatuur een handje zou willen helpen om aan fraaie resultaten te komen. En welke aio is niet in de verleiding gekomen om een passage van een ander over te schrijven, omdat die het zo elegant heeft geformuleerd? Meesta l steekt de begeleider va n de aio een stokje voor bedrog en plagiaat. Soms heeft die het echter te druk of is de bedrieger erg subtiel te werk gegaan. Als het bedrog uitkomt, is dat ook pijnlijk voor de begeleider wa nt die publiceert vaak samen met zijn assistenten-in-opleiding. Een tweeluik over bedrieglijke a io-pra ktijken waarvan deel twee volgende week verschijnt. Frank van Ko fschooten é, dat lijkt mijn artikel wel," dacht de chirurg J. G. Hee­ vel toen hij begon te lezen in het Nederlands Tijdschrift van Ge­ neeskunde (NTvG) van augustus 1991. Zes artsen van het Eindhovense Sint Jo­ seph Ziekenhuis hadden een stuk ge­ schreven over een chirurgische metho­ de om overmatige vetzucht te behande­ len, een onderwerp waarover Heevel zelf al m 1985 had gepubliceerd in het­ zelfde tijdschnft. De Harlinger chirurg bestudeerde de literatuurlijst aan het eind van het stuk, maar zag zijn naam niet vermeld staan. Hij pakte zijn eigen werk erbij en vergeleek het zin voor zin met het stuk van hoofdauteur P.P.M. Jacobs, een assistent­geneeskundige die dit had geschreven in het kader van zijn opleiding tot chirurg. De vergelijking leverde een groot aantal zinnen en pas­ sages op die letterlijk overeenkwamen.

Moeizaam Heevel schreef een brief aan de redactie van het NTvG met de volgende in­ houd: "Het schrijven van een oorspron­ kelijk artikel voor een medisch tijd­ schrift is over het algemeen een moeiza­ me procedure van een concept beden­

ken, schrijven, het concept veranderen, herschrijven, anders formuleren, op­ nieuw schrijven et cetera, in intensieve samenwerking met mede­auteurs. Het kan ook een stuk eenvoudiger. Men neemt dan een bestaand artikel, hand­ haaft het daar gekozen concept volle­ dig, schrijft de inleiding vrijwel letterlijk over, evenals het onderdeel patiënten en methoden, imiteert de figuren en ta­ bellen, waarna men uit eigen onderzoek verkregen resultaten toevoegt. In de be­ schouwing vermeldt men vervolgens enige gegevens uit de recente literatuur, waarna bij de conclusie een aantal for­ muleringen uit het al bestaande amkel weer goed van pas komt. De bijdrage van een mede­auteur beperkt zich in dit geval voornamelijk tot het zich gevleid tonen dat zijn naam boven het anikel vermeld wordt. Jacobs c.s. hebben wel heel duidelijk voor de laatste methode gekozen bij het schrijven van hun arti­ kel. Wie de moeite neemt om dit artikel te vergelijken met dat van ondergete­ kende e.a. (...) kan de bovenbeschreven werkwijze niet ontgaan. Hele zinnen blijken letterlijk te zijn overgenomen. De gelijkenis wordt zelfs komisch wan­ neer een destijds per ongeluk op de kop afgedrukte figuur wederom op zijn kop staat!" aldus de verontwaardigde Hee­

vel in zijn brief De redactie van het NTvG drukte dit voor haar pijnlijke schrijven met af, maar schreef Heevel een brief terug waarin de term 'plagiaat' nadrukkelijk werd vermeden: "De redactie is het met u eens dat de tekst in veel opzichten overeenkomt met de uwe (...) waarbij opvalt dat dit stuk niet in de literatuur­ opgave van P.P.M. Jacobs et al. voor­ komt. Er lijkt dan ook sprake te zijn van misbruik in maatschappelijk en weten­ schappelijk opzicht door het overschrij­ ven van tekst bij het verwerken van eigen gegevens." De redactie kondigde wel aan Jacobs op het matje te zullen roepen. Hoofdre­ dacteur dr. A.J.P.M. Overbeke van het NTvG lichtte Jacobs telefonisch in over de klacht van Heevel en vroeg hem samen met zijn begeleider, de chirurg dr. C.M.A. Bruyninckx, langs te komen. Jacobs kwam echter alleen, nadat hij zijn begeleider had laten weten dat hij het wel alleen af kon. Hij maakte Bruyninckx (naar diens zeggen) wijs dat de redactie van het NTvG was gevallen over het ontbreken van een li­ teratuurverwijzing naar het artikel van Heevel. De redactie van het NTvG viel echter niet om de tuin te leiden. Jacobs gaf volgens hoofdredacteur Overbeke

Opgetogen over nieuw laserlaboratorium .^*'-%~C' ^flw"*';!.!^.

-

• • * . - : > .

:

:w*-^S^

ten burele toe dat hij grote stukken had overgeschreven. Van één beschuldiging moest Jacobs overigens worden vnjge­ pleit. Dat een figuur zowel in het artikel van Heevel als in dat van Jacobs op de kop stond afgedrukt, kwam niet door wel héél dom plagiaat van Jacobs, maar door het werk van de zetduivel in de drukkerij.

Substantieel Redactie en Jacobs kwamen overeen dat in het NTvG een correctie zou ver­ schijnen met de volgende inhoud: "Wij betreuren het dat in ons artikel (...) ten onrechte met is verwezen naar het arti­ kel van J.G. Heevel (...) waarvan door ons substantieel gebruik is gemaakt." De correctie verscheen in oktober 1991 in het NTvG, ondertekend door hoofd­ auteur en co­auteurs. Deze tekst is ech­ ter zo verhullend dat de co­auteurs nog steeds niet blijken te beseffen dat de correctie bedoeld was om het plagiaat recht te zetten. Jacobs begeleider Bruyninckx zegt er desgevraagd dit over: "Jacobs heeft mij bezworen dat hij Heevels artikel niet heeft overgepend en dat heb ik geloofd. Ik moet u bekennen dat ik het oor­ spronkelijke artikel nooit heb opge­ zocht. Nu ik hoor dat hij hele passages heeft overgenomen ga ik dat natuurlijk wel doen." Een andere co­auteur, de internist dr. W.M.M. Driessen, inter­ preteert de correctie desgevraagd als volgt: "Jacobs heeft gewoon lorrig op CD­ROM gekeken. En verder lijken we­ tenschappelijke artikelen sterk op elkaar qua structuur. Als het echt is overge­ schreven, dan zou ik er zeker insprin­ gen, maar daar weet ik niks van."

maar het is een beetje usance in de me­ dische wereld door de enorme publika­ tiedruk. Mijn probleem was dat ik Hee­ vel persoonlijk ken: het is een pesterijtje van hem." Heevel, die inderdaad enige tijd met Jacobs heeft samengewerkt in Nijmegen, weet eehter niets af van een pesterijtje: "Ik vind het heel stuitend dat hij zo reageert, maar misschien zegt hij dat omdat hij bang is. Het vervelen­ de aspect voor mij aan de zaak was, dat ik zowel Jacobs als De Boer, de referent van de redactie, persoonlijk kende en met hen op goede voet stond. Niette­ min vond ik, hoe pijnlijk deze kwestie voor beiden ook zou kunnen zijn, dat de principiële kant van de zaak zo be­ langrijk was, dat ik hierover een brief aan de hoofdredacteur moest schrij­ ven."

Tekstbehandeling De redactie van het NTvG wijst elk verwijt aan haar adres van de hand: "De redactie is het (plagiaat, FvK) niet opgevallen, omdat wij weliswaar onder­ werpen die vroeger al zijn behandeld opzoeken, maar vooral naar uitkomsten kijken en niet naar tekstbehandeling. Dat laatste zou ons ook praktisch on­ mogelijk zijn." Volgens hoofdredacteur Overbeke was dit het eerste geval van plagiaat waarmee het NTvG is gecon­ fronteerd. "Maar als je erop gaat letten zal deze vorm ongetwijfeld vaker zijn voorgekomen. We hebben nog nooit gemerkt dat m ons tijdschrift fraude is gepleegd bij artikelen, in de zin dat er experimentele gegevens zijn vervalst of gepikt van anderen."

Onterecht Hoofdredacteur Overbeke van het NTvG vindt de kritiek op de tekst van de correctie onterecht: "De goede ver­ staander weet waar het om gaat." De geplagieerde Heevel is in elk geval niet tevreden met de tekst: "Ik denk dat ze het toch als heren onder elkaar hebben willen regelen." Daarbij kan volgens hem ook een rol hebben gespeeld dat een van de referees die het artikel van Ja­ cobs op verzoek van de redactie hebben gelezen erg slordig Te werk is gegaan. Dat is de Nijmeegse hoogleraar algeme­ ne heelkunde prof.dr. H.M.M, de Boer, die nota bene tweede auteur was van het geplagieerde artikel van Heevel! Jacobs is inmiddels zonder kleerscheu­ ren vertrokken uit het Sint Joseph Zie­ kenhuis, en maakt zijn opleiding tot chirurg nu af in het Sint Radboud Zie­ kenhuis, ironisch genoeg bij dezelfde De Boer die zo jammerlijk heeft gefaald met zijn advies aan het NTvG. Tijdens een telefoongesprek ontkent de boos­ doener aanvankelijk dat hij plagiaat heeft gepleegd bij zijn artikel, maar na enig aandringen zegt hij: "Het lijkt er te veel op, daar heeft u gelijk in. Maar het is gecorrigeerd en afgedaan en het zal niet meer voorkomen." Hij zegt wel te willen promoveren, maar het bewuste Deze week wordt het nieuwe laserlaboratorium van de faculteiten Natuur­ en Scheikunde feestelijk geopend. Het is met een artikel over vetzucht zal geen deel gaan oppervlak van 450 vierkante meter het grootste laserlab van Nederland. De betrokken wetenschappers, onder wie de hoogle­ uitmaken van zijn proefschrift. Hij lijkt raren S. Stolte en W. Hogervorst, zijn al de hele week door het dolle heen. Op de eerste verdieping in de witte aanbouw van overigens niet erg onder de indruk te het bèta­gebouw zullen donderdag om 16.00 uur en vrijdag na de officiële opening om 14.00 uur een rondleiding en een la­ zijn geraakt van de hele affaire. "Wat ik sershow worden gegeven. Donderdag begint ook een groot internationaal symposium over laseronderzoek, waar onder andere de Nobelprijswiimaar prof dr. D. Herschbach zal sprekea. (PvK) Foto Nico Boink, AVC/VU gedaan heb is natuurlijk niet goed.

Oproep Voor mijn onderzoek naar bedrog, plagiaat en gesjoemel met onder­ zoeksaanvragen in de wetenschap roep ik lezers van dit blad op de vol­ gende vragen te beantwoorden: * Hoeveel gevallen van bedrog, pla­ giaat etc. door Nederlandse weten­ schappers vermoedt u/kent u? Geef een korte omschrijving (aard, plaats, vakgebied, betrokkenen, jaar) ervan. * Wat heeft u gedaan om uw ver­ moeden te toetsen/ hoe is het aan het licht gekomen? Wat was het re­ sultaat? * Wat is uw functie? * Als u dit mondeling (desgevraagd anoniem) wilt toelichten, geef dan uw naam en adres. Brief sturen naar: Frank van Kolf­ schooten. Postbus 75956, 1070 AZ Amsterdam.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen