Ad Valvas 1991-1992 - pagina 266

AD VALVAS 9 JANUARI 1 9 9 2

PAGINA 6

Studies met sociaal prestige zijn 'erfelijk' Stadenten uit niet­academische milieus hebben achterstand sloten grenzen, dan moet je die open­ breken." Centraal in het proefschrift van Kop­ pen staat het begnp competentie. Een student moet door het onderwijs tot competentie komen door het verwerven van kennis, vaardigheden en het vermo­ gen die op de goede manier in te zet­ ten. Competentie is echter ook een ei­ genschap van een systeem, bijvoorbeeld van het onderwijs. Doel van een 'com­ petent systeem' moet volgens Koppen onder andere zijn dat het de vanëteit als uitdaging ziet en niet als lastig. De instroom van studenten is veel diverser dan vroeger, maar het onderwijs re­ ageert nog steeds als een filter. Een goed systeem moet juist proberen elk van die individuen zo ver te brengen als waar hun capaciteiten hen geschikt voor maken. Koppen: "Mooi voorbeeld vind ik de huidige pogingen om moei­ lijk lerende kinderen zoveel mogelijk binnen het reguliere basisonderwijs te houden. Basisonderwijs heeft als taak kinderen voor te bereiden op bij hen passend vervolgonderwijs; daar is de taak 'omgaan met differentiatie' bijge­ komen. Dat heeft het onderwijssysteem daar naar mijn opvatting competenter gemaakt."

'Studeren weer alleen voor de rijken'. De leus is al zo'n dertig jaar bekend en wordt bij elke bezuiniging op de studiebeurzen vol verontwaardiging aangeheven. De werkelijkheid is, dat de universiteit in Nederland nooit anders dan een elitair instituut is geweest èn dat studiefinanciering daar weinig mee te maken heeft. De Amsterdamse onderwijskundige Koppen biedt in zijn proefschrift mogelijke oplossingen voor de Nederlandse 'achterlijkheid' op dit gebied.

Meritocratie J.K. Koppen (midden): 'De student is nog steeds meer produict dan koper'

Margriet va n Lith

'De toegankelijkheid van het onderwijs moet niet in gevaar komen' is een van en het onderwijs is een actieve sorteerder de leuzen van minister Ritzen. Daarbij van de produkten. Studenten vallen er blijkt hij het dan eigenlijk altijd over niet uit, maar worden uitgedreven, weg­ studiefinanciering te hebben: studeren gesegregeerd. De oplossing daarvoor is moet betaalbaar blijven. Jan Karel Kop­ om ernst te maken met die consumen­ pen, medewerker van het Amsterdamse ten­rol. Onderwijs is een aanbod aan centrum voor onderwijsresearch sco, bouwstenen voor je carrière en je moet constateert dat die toegankelijkheid erg zélf kiezen welke steentjes je wilt verza­ weinig met studiefinanciering en erg melen." veel met het onderwijs te maken heeft;. Concreet betekent zo'n verandering "Bij elke keuze die een kind maakt op heel veel. In zijn proefschrift: bespreekt de weg naar een camère speelt het mi­ Koppen een paar voorbeelden van situ­ lieu mee. Binnen basis­ en voortgezet aties die een 'objectieve keuze' belem­ onderwijs wordt daar nog wel aandacht meren. Bijvoorbeeld de sociale struc­ aan besteed, al helpt dat tot nu toe niet tuur van een studienchtmg. In navol­ veel. Maar binnen het hoger onderwijs ging van theorieën van de Franse filo­ is het géén item. Als je eenmaal stu­ soof Bourdieu komt Koppen tot een deert, is alles toch voor elkaar? Daar verdeling van disciplines met een 'we­ klopt dus niks van, want sociale ver­ tenschappelijk prestige' en met een 'so­ schillen spelen ook hier nog een grote ciaal prestige'. Duidelijkste voorbeeld rol. Er zijn aanzienlijke verschillen in van de eerste vind je bij de natuurwe­ studiekeuze, in prestaties, in uitval en, tenschappen, waar vooral de weten­ daarna, in carrière. Als we eindelijk schappelijke autoriteit geldt, waar de af­ eens ernst willen maken met de oplos­ stand tussen docenten en studenten sing van dit probleem, dan zal de strijd klein is, waar studenten uit de lagere in­ op alle fronten tegelijk gevoerd moeten komensgroepen zich gemakkelijk thuis­ worden." Koppen is vorige maand ge­ voelen, maar waar de afgestudeerden promoveerd op het proefschnft Een weinig maatschappelijke status hebben. kwestte van discipline. Over de externe de­ Bij bijvoorbeeld de juridische faculteit mocratisering van het wetenschappelijk on­ IS het precies omgekeerd. Daar bestaan derwijs. belangrijke verbindingen met de maat­ schappij en vooral met de dominante De student is geen produkt van het on­ klassen. De afstand tussen docenten en derwijs, maar een kritische consument. studenten is er groot, de status van de Als die mooie leus nu eens werkelijk­ heid werd, waren we volgens Koppen al afgestudeerden hoog en de kans op suc­ ces is er voor studenten uit de lagere in­ een stuk verder. Koppen: "De werke­ komensgroepen relatief klein. lijkheid is, dat de leerling of student De 'erfelijkheid' van studies met een nog steeds meer produkt is dan koper

sociaal prestige is ook opmerkelijk groot. Zo blijkt dat vierenveertig pro­ cent van de rechtenstudenten een juri­ disch geschoolde vader heeft en de helft van de geneeskundestudenten een me­ disch opgeleide. Koppen: "Over deze uitkomsten was ook ik verrast. Er zijn nu zoveel meer studenten dan vroeger, dus wat dat betreft kun je echt niet meer van elite­onderwijs spreken. En toch blijkt bij nader inzien de sociale achtergrond nog zo invloedrijk." De achterstand die studenten uit niet­ academische milieus in deze studies hebben is hierdoor duidelijk. Zij missen wat Koppen noemt 'verzwegen kennis'. Koppen: "Het gaat bij die universitaire studies niet alleen om het verwerven van kennis uit boekjes, maar ook om het vermogen die kennis op een goede manier in te zetten ­ namelijk de ma­ nier die de maatschappij van de acade­ micus verwacht. In ruil daarvoor geeft de maatschappij je zekere extra be­ voegdheden, status. Dat samenstel van dingen die je moet Ieren noem ik com­ petentie en daar zit een flink deel ver­ zwegen kennis in, die eigenlijk de socia­ le structuur van de studie sterk bepaalt. Kinderen uit niet­academische milieus pikken dat soort kennis veel minder ge­ makkelijk op."

Kinine De oplossing die Koppen nu aandraagt IS tweeledig. In de eerste plaats moeten docenten zich maar eens afvragen wat die 'verzwegen kennis' in hun vakge­

Foto Bram de Hollander

bied inhoudt. "Een van de mogelijkhe­ den daarvoor is het vertellen van veel verhalen uit de praktijk," zegt Koppen. "Daardoor leren ook studenten die die verhalen thuis niet hebben gehoord veel over wat het vak écht inhoudt. Ik haal in mijn proefschrift een antropoloog aan, die in zijn colleges vertelde wat een antropoloog moest kunnen en kennen. Kennis van land, volk en taal moest je hebben, en veel intuïtie, en je moest goed kunnen schrijven: het hield niet op. Maar tegen een bevriende student die op veldwerk ging zei hij: "Neem ki­ nme mee, houd je oren open en blijf van de vrouwen af ­ meer hoef je niet te weten." Een structurele verandering verwacht Koppen vooral van invoering van mo­ dularisering. Als studenten zelf een af­ studeerpakket samenstellen heeft dat verschillende voordelen. Het vergroot de activiteit en betrokkenheid van de student, waardoor hij zijn rol van kriti­ sche consument beter kan spelen. Bo­ vendien doorbreekt het de grenzen van de disciplines en daardoor de sociale codes die daar gelden. Koppen: "De studierichtingen met een sociaal presti­ ge vormen ook een soort gesloten sys­ teem door de starheid van hun pro­ gramma. Uit mijn onderzoek blijkt dat de keuzevrijheid van een studie omge­ keerd evenredig is met de sociale segre­ gatie. Bij sociale wetenschappen veel keuzevrijheid, bij Rechten bijna geen. Als blijkt dat die disciplines zulke geslo­ ten sociale systemen zijn met zulke ge­

Internationaal gezien slaat Nederland met de externe democratisering een op­ merkelijk slecht figuur. Koppen citeert in zijn proefschrift een vergelijkend on­ derzoek in tien landen, waaruit blijkt dat Engeland en Nederland in het voortgezet onderwijs de hoogste milieu­ gebonden selectiviteit kennen. Het vo­ rige week gepubliceerde onderzoek van SCO 'Snelwegen en slingerpaden door het hoger onderwijs' levert op bijna elke pagina bewijzen van de rol die sociale verschillen spelen. Dat geldt voor de keuze voor HBO of universiteit, voor de keuze van studierichting, voor de kans op uitval en voor de carrièremogelijkhe­ den na de studie. De oplossingen die Koppen in zijn proefschrift aandraagt zullen niet op­ eens de oplossing bieden. Belangrijker vindt de promovendus, dat het onder­ werp weer eens seneus besproken wordt. "Het heeft mij zeer verbaasd, dat hier zo weinig onderzoek naar is ge­ daan. Ministers schrijven min of meer obligaat dat iedereen gelijke kansen moet hebben, dat er 'hoger onderwijs voor velen' moet zijn in plaats van elite­ onderwijs. Maar maatregelen die ervoor moeten zorgen dat dat echt gebeurt worden nauwelijks genomen ­ en wat er wel gebeurt heeft weinig of geen effect. Mijn stelling is dat alleen een ingrijpen­ de verandering op verschillende niveaus tegelijk iets kan veranderen. Doorbre­ ken van de discplines en 'verzwegen kennis' onthullen zijn maar voorbeel­ den. Het ideaal is natuurlijk om te komen tot een echte meritocratie, waar­ in iedereen alleen op zijn capaciteiten wordt beoordeeld. Maar dat ideaal is nog héél ver weg."

Zelfdoding als laatste redmiddel v e r v o l g

P a g

en je kunt niet meer door. Als je op dat moment niet in staat bent om een sprong te maken naar een andere ma­ nier van leven, dan wordt het afsterven van het oude patroon ook het einde van je leven." Cleiren die aanstaande dinsdag in VE 90 spreekt, onderscheidt meer motie­ ven voor zelfdoding: "Je wilt anders leven, maar je zit in een cirkeltje en ziet nergens een uitweg. Omdat je er niet uitkomt ga je in een spiraal naar bene­ den. Je gaat denken, maar je komt er niet uit en het denken zelf wordt on­ draaglijk. Dan wil je veel slapen en pil­ len slikken om maar niet te hoeven denken, om maar te kunnen stoppen." Naast dit 'stopmotief is er ook het 'aandachtmotief: "Het komt voor dat mensen een suïcidepoging doen om aandacht te vragen. Bij deze mensen is een geslaagde suïcide dus eigenlijk een mislukte poging, want ze willen hele­ maal niet dood. Het is wel zo dat het vaak na een aantal pogingen toch 'lukt'.

Hun suïcidale gedrag is dus wel een reéel gevaar voor henzelf en je kunt het dus niet afdoen met 'aandachtvragerij'. Suïcide is soms een laatste redmiddel om de omgeving op je problemen te wijzen. Het gaat dan om heel ernstige problemen." Bij alle motieven geldt volgens Cleiren: "Zelfdoding is een drastische manier om met je problemen om te gaan. Je kiest niet voor de dood; je kiest ervoor om niet verder leven zoals je op dat moment leeft." Zo'n vijftienhonderd jongeren kiezen jaarlijks voor de drastische weg van de zelfdoding. Daarnaast doen een kleine tienduizend mensen in Nederland jaar­ lijks een mislukte suïcidepoging. Dat blijkt uit cijfers van het CBS uit 1986. Specifieke cijfers over zelfdoding onder studenten ontbreken. Maar volgens Gezien Ridderbos, die de themaweek voor het studentenpastoraat mede heeft georganiseerd, komt het "in de praktijk van alledag wel voor. Van de studen­ tenpastores in het hele land hoor je er verhalen over." Suïcide onder vu­studenten lijkt echter

een zeldzaamheid. Noch bij de studen­ tenpastores, noch bij de studentenpsy­ chologen van de vu komen veel men­ sen met plannen voor zelfdoding. "Misschien komen deze mensen niet naar ons," laat psycholoog B.J. Maten bij monde van zijn secretaresse weten, "maar wij hebben niet de indruk dat zelfdoding veel voorkomt." Ook de ge­ ruchten dat er regelmatig studenten van de Uilenstedeflats springen lijken daarmee overdreven. Het is in het ver­ leden wel voorgekomen dat een enke­ ling zich van de makkelijk toegankelijke flats heeft geworpen, maar het is waar­ schijnlijk een mythe dat op Uilenstede extra veel zelfdodingen gebeuren.

Gids In Amerika is onlangs een zelfdodings­ gids verschenen waarin wordt uitgelegd hoe je het beste uit het leven kunt stap­ pen. Zo'n doe­het­zelfgids voor depres­ sieven is m Nederland nog niet op de markt en gelukkig maar, vindt Mare Cleiren: "Als je alleen zegt hoe je er het beste een einde aan kunt maken, dan

bied je geen alternatief." Het in Neder­ word ik als gereïncarneerde toch weer land populaire gidsje van René Dieks­ met hetzelfde geconfronteerd. Zelf­ tra Je verdriet voorbij; Een denkwijzer moord betekent dan heel simpel gezegd over zelfmoord voor jongeren en de mensen 'Het maken van een omweg'. En we om hen heen biedt wel zo'n alternatief, maken al zoveel omwegen voor we volgens Cleiren. "Het laat zien dat ie­ thuiskomen. Wat ik zeg is: de dood is mand die in een gedachtecirkel zit ge­ niet het einde, dus je kunt niet vluch­ vangen daar uitgehaald kan worden ten." door mee te denken. Die gids stelt de Maar het geloof in reïncarnatie zal niet lezer vragen als 'Wat zijn suïcidale ge­ voor iedereen de meest voor de hand dachten en waardoor ontstaan ze?' Op liggende manier zijn om zich de zelfdo­ die manier kun je mensen op een ander dingsgedachten van het lijf te houden. denkspoor zetten." Iedereen zal een eigen antwoord op de zin­ en levensvragen moeten vinden, Dat was ook de reden voor organisatri­ denken de organisatoren van de thema­ ce Gezien Ridderbos om deze gids als week. Het studentenpastoraat wil daar­ leidraad te kiezen bij de themaweek. "Net als m dat boekje, willen wij kijken om ook geen pasklare oplossingen aan­ bieden. De themaweek is in eerste in­ naar de zinvragen die bij de zelfdoding stantie bedoeld om te leren praten over komen kijken." Hoewel de week geen de zin­ en levensvragen die bij zelfdo­ therapeutisch karakter heeft, zullen al­ ding in het geding zijn. ternatieven voor zelfdoding ruim­ schoots aan bod komen. Spreekster Aleid Schilder zal haar pu­ bliek een duidelijk alternatief voorhou­ den: "Karma en reïncarnatie geven me nu het idee dat het geen zin heeft om er Nadere informa tie over de themaweek is verkrijgbaar bij het Burea u Studentenpastoraat, ka mer GA 33 in het een eind aan te maken. Vroeger of later hoofdgebouw van de vu Telefoon 548266S

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen