Ad Valvas 1991-1992 - pagina 193

PAGINA S

AD VALVAS 14 NOVEMBER 1991 |

'Er komt zelden iets bruikbaars uit, is mijn ervaring' Foto Bram de Hollander

Als een huisarts niet weet wat zijn patiënt onder de leden lieeft, laat h ij vaak in een laboratorium een bloedonderzoek uitvoeren. Volgens promovendus Joost Zaat vragen h uisart­ sen die testen veel te snel aan, onder meer omdat h et aanbod zo groot is. Als er op een aanvraagformulier minder testen staan, wor­ den er minder aange­ vraagd. Een verspilling van jaarlijks tien miljoen gul­ den kan zo worden verme­ den.

Macht der gewoonte 'Huisartsen vragen te gemakkelijk testen aan' Mark P akker

Dokter, ik ben de laatste tijd zo moe." De huisarts leunt achterover en tikt met zijn vingers tegen elkaar. Na een aantal [vragen over de gemoedsrust van zijn atiënt besluit hij een serie bloedtesten laten uitvoeren. Je weet maar nooit, ij pakt een aanvraagformulier met aarop tientallen laboratonumtesten en egint aan te kruisen. Het bloed wordt fgenomen en het laboratorium gaat aan het werk. oost Zaat, huisarts te Purmerend en werkzaam bij de vakgroep huisartsge­ eeskunde van de vu, heeft samen met andere leden van die vakgroep onder­ zocht hoe en waarom huisartsen beslui­ ten tot laboratoriumonderzoek naar het bloed van hun patiënten, terwijl over het nut van dergelijke testen nauwelijks Iets bekend is. Voor zijn proefschrift, Macht der Ge­ woonte getiteld, heeft Zaat een alterna­ tief aanvraagformulier ontworpen, met vijftien standaardtesten in plaats van het gebruikelijke scala van vele tiental­ en waaruit een arts kan kiezen. De lengte van de lijst is van invloed op het aantal aanvragen voor testen, zo bleek uit het onderzoek. Het aantal aanvra­ gen voor laboratoriumonderzoek hal­ veerde toen huisartsen de beperkte lijst gingen gebruiken. "Het wordt artsen met die uitgebreide lijsten ook wel makkelijk gemaakt", zegt Zaat. "We zagen dat na verloop van tijd het aantal aanvragen steeg tot het oude niveau toen ze weer overstapten op de oude,

lange aanvraaglijsten." "Om deze omslag tegen te gaan, heb­ ben we geprobeerd om door scholing en het uitgeven van een informatie­ boekje artsen te stimuleren wat knti­ scher om te gaan met het aanvragen van laboratoriumtesten. JVIaar deson­ danks vervallen artsen snel in hun oude gewoonte." "Voor een deel komt dat omdat ze ervan uit gaan dat een extra testje de patiënt geen schade berokkent. Vanwe­ ge de stralingsdosis haalt geen arts het in zijn hoofd van een patiënt tien rönt­ genfoto's aan te vragen, maar bij bloed­ onderzoek in het laboratorium ligt dat anders." Baat het niet dan schaadt het niet, IS hier het devies.

Huispsychiater In zijn proefschnft becijfert Zaat dat er jaarlijks zo'n tien miljoen gulden te be­ zuinigen valt als huisartsen werken met zijn beperkte lijst. Hij voegt daaraan toe dat Nederlandse huisartsen, als je ze met collega's in andere landen verge­ lijkt, desondanks vrij terughoudend zijn bij het aanvragen van laboratonumtes­ ten. 4 procent van de bezoeken aan een huisarts wordt 'bekroond' met het aan­ vragen van een (bloed)test. "Bij de Bel­ gen IS dat 12 procent." Het is niet ver­ bazingwekkend dat in het land waar je pas echt mee telt als je op afroep kunt beschikken over een huispsychiater, de Verenigde Staten, maar liefst 50 pro­ cent van de huisartsbezoeken leidt tot aanvullend laboratoriumonderzoek. De ziekenfondsen zullen de conclusie

Nog voor de nieuwe roman van Joost Zwagerman in de boekwinkels lag had hij op de televisie en in kranten al zoveel interviews gegeven dat de lucht donker was wat hij er allemaal over had gezegd. Maar niemand had Vak licht nog gelezen. Inter­ views geven nog vóór een boek echt is verschenen is zelden een goed teken. Het krijgt een verdacht aureool. Het moet wel een héél bijzonder boek zijn wil het daar toe uitnodigen: een schrijver pu­ bliceert na vijftien jaar een nieuwe roman (zoals in het geval van Robert Pirsig, de schrijver van Zen m de kunst van het motoronderhoud), een schrijver met een oeuvre achter zich wordt tegelijk vijfenze­ stig, een schrijver sluit een meerdelig werk af. Dat zijn de categorieën waarin dan gedacht kan wor­ den, niet aan de categone van nieuwe romans van Leon de Winter, Maarten 't Hart of Joost Zwager­ man. De wereld van de interviews is een andere dan de wereld van de literaire kritiek. Boeken die bij hun verschijnen gepaard gaan met veel vraaggesprek­ ken werpen voor zichzelf een grote bamère op. Ir­ ntatie en scepsis zijn hun deel: dit kan niet veel zijn. Cntici zijn geen kluizenaars. Ook als ze die interviews niet lezen of bekijken (wat mij verstan­ dig lijkt), dan zien ze altijd nog wel de ruimte die ze krijgen in kranten of ze horen er over. Ze weten dat dit soort interviews het effect hebben dat de

van Zaat dat er theoretisch tien miljoen gulden aan overbodige testen wordt ge­ spendeerd met belangstelling lezen. "Geld besparen is aardig, maar ik vind het interessanter om huisartsen beter met testaanvragen om te laten gaan. Ik ben niet tegen elke test. Sommige tes­ ten zouden bijvoorbeeld veel vaker aan­ gevraagd moeten worden, bijvoorbeeld de schildklierbepalmg bij ouderen. Dat IS een vnj dure test, waar je als arts veel aan hebt. De aanvragen voor laborato­ riumonderzoek moeten genchter plaatsvinden", zo meent hij. Zaat steekt niet onder stoelen of ban­ ken dat volgens hem huisartsen veel te gemakkelijk laboratonumonderzoek aanvragen. Een heel hoofdstuk van zijn proefschnft is gewijd aan moeheid en laboratoriumonderzoek: "In het geval van moeheid leveren laboratonumtes­ ten niet veel gegevens op die de diagno­ se verder helpen. Het is moeilijk objec­ tief vast te stellen wat de oorzaken van moeheid zijn." Bij de klacht moeheid besluit 80 pro­ cent van de huisartsen dat het hemog­ lobine­gehalte (Hb­gehalte) in het bloed moet worden bepaald. Een laag gehalte duidt op bloedarmoede. Veel mensen denken dat dit iets te maken heeft met moeheid. "Dat is niet het geval. Er is geen relatie tussen moeheid en bloedarmoede. En toch wordt in 80 procent van de gevallen bij deze klacht een hemoglobine­bepaling aange­ vraagd. Ik moet zeggen dat het voor een arts ook makkelijk is om bij een vrij

Carel Peeters

<A Zwagerman

als stoofipot van de literatuur

mare rond zal gaan dat die boeken hoe dan ook iets voorstellen. Je mag er toch niet van uitgaan dat speciaal schrijvers worden geïnterviewd die een notoir slecht of middelmatig boek hebben ge­ schreven? Door al die interviews lijken de boeken al gerecen­ seerd en dat maakt de criticus sceptisch. Hij slaat het boek gelaten open en vraagt zich zuchtend af wat al die fuss te betekenen mag hebben. Hoe zul­ len zijn zinnen gaan klinken in het licht van de small talk waarmee de schnjver zijn roman heeft opgezadeld? Hoe voelt het boek zich in handen van iemand die geïrriteerd wordt door deze door­

vage klacht als moeheid te kunnen zeg­ gen: 'Uit de test is gebleken dat uw he­ moglobine­gehalte te laag is. Hier heeft u een potje met zestig staalpillen. Daar­ mee moet het beter gaan.' Zo'n Hb­test rechtvaardigt het gedrag van een arts." De gedachte dat een patiënt het zelf prettig vindt dat een arts allerlei testjes aanvraagt, omdat hij dan ziet dat zijn probleem serieus wordt genomen, deelt Zaat niet. "Er is onlangs een proef­ schrift verschenen dat afrekent met die veronderstelling. Patiënten zitten niet te wachten op allerlei medisch­technische handelingen. Ze verlangen van een dokter dat hij aandacht voor hen heeft en goed luistert naar de klachten. Het stelt patiënten dus niet tevreden als ze zien dat de huisarts veel testen aan­ vraagt. Daar is veel meer voor nodig."

Rigoureus In Twente, waar een deel van het on­ derzoek van Zaat is uitgevoerd, hebben een aantal artsen besloten dat ze met de uitgedunde lijst van Zaat verder willen werken. Ook de analisten in het labora­ tonum waren tevreden met de beperkte lijst. "Aanvankelijk dachten we dat er in het laboratorium nogal wat weerstand zou bestaan tegen de beperkte lijst voor huisartsen, omdat dit extra werk voor de analisten zou betekenen. In de prak­ tijk betekent het echter dat ze minder hoeven te doen." Of er met de bevindingen van Zaat nog meer zal gebeuren, is de vraag. Hij hoopt dat artsen en laboratoria veel meer dan nu het geval is met elkaar

dringende geluiden? Het wordt er klein af, slaat de ogen neer en vraagt clementie. Maar de criticus weet veel te goed dat de schrijver het zelf heeft aangehaald of het zich heeft laten opdnngen en kent geen pardon. Hij weet maar al te goed dat al die interviews een poging zijn om de kritiek de pas af te snijden. De gedachte er achter is: pakt de kn­ tiek niet goed uit, dan hebben we dit tenminste. Misschien ontstaat er wel een controverse. Men zal denken dat het toch geen slecht boek kan zijn als er al zoveel om te doen is geweest. De contro­ verse is de stoofpot van de literatuur, hij kan lang duren, sticht verwamng en dat is voor alle partijen gunstig. Het blijft hangen. Een van de redenen dat ik zo vaak boeken aan de hand van drukproeven bespreek is het vermijden van deze imtaties. Mijn gedachten willen onbe­ vangen opbloeien, alleen water gegeven door het boek. Al die interviews bij het verschijnen van Joost Zwagermans nieuwe roman (die ik uiteinde­ lijk wel gezien heb) concentreerden zich natuurlijk op de pikante kant van het boek: dat het over een hoertje en over het hoerenlopen gaat. Geen cnti­ cus die niet eerst zijn stoep schoonveegt door met de franje van deze interviews af te rekenen ('han­ dige schnjver'), maar schoon knjgt hij het niet. Het blijft nazeuren en gecombineerd met het makkelijk aansprekende onderwerp leidt het tot

gaan praten over het nut van laboratori­ umtesten voor het stellen van een diag­ nose. Daarbij kan een beperkte aan­ vraaglijst ook ter sprake komen. "Er is nu geen terugkoppeling tussen de huis­ arts en het laboratorium over de testre­ sultaten." Zelf vraagt Zaat zelden een laboratori­ umtest aan. "Misschien ben ik daar wel te rigoureus in, maar er komt zelden iets bruikbaars uit, zo is mijn ervaring." De dne collega's met wie hij in een Purmerendse nieuwbouwwijk 6.500 pa­ tiënten bediend, zijn inmiddels ook wat spaarzamer geworden. "Ik vermoed dat dat niet alleen te maken heeft met mijn aanwezigheid. Waarschijnlijk is het zo dat er in gezondheidscentra in vergelij­ king met artsen die in hun eentje een praktijk hebben minder testen worden aangevraagd. Dat komt denk ik omdat huisartsen in gezondheidscentra elkaar veel meer op de vingers kijken en elkaar natuurlijk ook kunnen aanvullen." Hoewel zijn onderzoek geboren is uit het idee dat een huisans in zijn praktijk rationeler met laboratoriumtesten moet omgaan, meent Zaat toch dat er ook ruimte moet zijn voor wat hij noemt 'het ntuele aspect' van de medische be­ handeling. Als patiënten baat hebben bij testen die strikt genomen voor een diagnose niet noodzakelijk zijn, vindt Zaat het pnma dat ze worden uitge­ voerd. "Een beetje hocus pocus kan, maar artsen moeten daar bewust mee omgaan. En ze mogen zelf natuurlijk niet gaan geloven dat al die testen ook werkelijk nodig zijn."

humeurige kritieken waarin het woord kitsch mak­ kelijk zijn weg vindt. Ook al doet de criticus nog zo zijn best, de lust om in de roman méér en ander licht te zien dan het valse licht van het hoe­ renkast is verstoord. En dat is nu jammer. Super­ Tex van Leon de Winter kan niet op eigen benen staan en moest opgekrikt worden met interviews, Onder de korenmaat van Maarten 't Hart kan niet zonder vraaggesprekken waarin de schrijver de in­ houd van zijn hartje en allerlei andere fabeltjes aan de wereld pnjsgeeft, maar Vals licht had het heel goed zondgr kunnen stellen. Zwagerman heeft zijn roman geen dienst bewezen door zo loslippig te zijn. Hoe goed het boek ook zal verkopen. Zijn alomtegenwoordigheid in de weken dat het boek verscheen zal hem nog lang nagedragen worden, ook al zeggen de critici dat ze publiciteit en boek proberen te scheiden. Wat we hier zien is een va­ riant van het oude Amenkaanse liedje Take the cash and let the credit go. Voor een duurzaam kre­ diet zorgt alleen een goed boek, geen premature interviews. Hoe weinig heeft Zwagerman geleerd van zijn voorbeeld J.D. Salinger. Dat is wel weer het andere uiterste, maar het is leerzaam. Door zich nooit te vertonen en zelfs niet meer te publi­ ceren laat hij zijn boeken het werk doen. En zie, er worden er nog steeds honderdduizenden van ver­ kocht. No gimmick.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen