Ad Valvas 1991-1992 - pagina 563

AD VALVAS 1 JUNI 1 9 9 2

PAGINA 5

Minderheden westerse cultuur niet opdringen Bolkestein wordt op studiedag Bezinningscentrum beticht van westers centralisme De liberale leider Bolkestein wil de islamitische minderh eden in Nederland dwingen tot aanpassing. Polygamie, besnijdenis van vrouwen en het thuishouden van leerplichtige meisjes moeten verboden worden. Zo wil Bolkestein Nederland tegen de intolerante moslims verdedigen. Volgens de rechtsfilosoof prof.dr. C.W. Maris zijn die ideeën onhoudbaar. Het liberalisme is in het westen bedach t en andere culturen hoeven er daarom geen boodschap aan te hebben. Jan-Jaap Heij

VvD­leider Frits Bolkestein heeft heel wat losgemaakt met zijn bijdragen aan het Nationale Minderhedendebat. In een rede die hij in september 1991 uit­ sprak op een bijeenkomst van de Libe­ rale Internationale in het Zwitserse Lu­ zem, pleitte hij voor gedwongen aan­ passing van ­ vooral ­ de islamitische minderheden aan de Nederlandse cul­ tuur. In de maanden daarna kwam hij geregeld in het nieuws met pleidooien voor het verbieden van vrouwenbesnij­ denis, het thuishouden van leerplichtige meisjes en recentelijk polygamie. De islam lapt een aantal westerse, libe­ rale waarden aan zijn laars, meent hij. Het liberalisme neemt als uitgangspunt dat het individu autonoom is: mensen mogen zelf bepalen hoe ze willen leven en moeten zo veel mogelijk gevrijwaard blijven van dwang door de overheid of de samenleving. Dat uitgangspunt is universeel geldig, aldus Bolkestein. Alle mensen, en niet alleen degenen die het geluk hebben in het westen geboren te worden, hebben recht op autonomie. De islam denkt er anders over, stelt hij. In de islamitische cultuur wordt men­ sen voorgeschreven hoe ze moeten leven. Als ze de regels van de Koran overtreden, worden ze door de staat of de schriftgeleerden met harde hand ge­ corrigeerd. Hij vergelijkt dat optreden met de gang van zaken in West­Europa rond het jaar 1400: de liberale leider vindt de islam een beetje achterlijk. Die achterlijkheid ware geen probleem, als er tegenwoordig niet grote groepen islamieten in westerse landen zouden

verblijven. Volgens Bolkestein zijn de alhier residerende Turkse, Marokkaan­ se en Surinaams­islamitische minderhe­ den al even achterlijk als de cultuur waar ze oorspronkelijk uit voortkomen. Families houden hun dochters thuis. Mannen trouwen met vier vrouwen. Wanneer een afvallige moslim als Sal­ man Rushdie kritiek levert op de al­ macht van Allah, trekt de islamitische gemeenschap massaal de straat op om het doodvonnis van de Iraanse gods­ dienstfanaten te onderschijven. Bolkestein vindt dat onacceptabel: wie in Nederland verblijft, moet zich de­ snoods onder dwang aanpassen aan de liberale traditie.

Stemmingmakerij Met zijn uitspraken weet Bolkestein het minderhedendebat te domineren. Hij zet de toon. Tegenstanders klimmen massaal in de pen om zijn aanvallen te pareren. C. Cörüz, voorzitter van de Is­ lamitische raad, beschuldigde ­ evenals vele anderen ­ Bolkestein onlangs van een gebrek aan kennis van zaken. Het overgrote deel van de Nederlandse moslims is ten volle bereid om zich aan de regels te houden. Fundamentalisme, veelwijverij, overtredingen van de leer­ plichtwet: het komt volgens QÓTÜZ nau­ welijks voor onder Nederlandse mos­ lims. Bolkestein maakt zich schuldig aan "gevaarlijke stemmingmakerij": zijn opmerkingen leiden tot geweld tegen moslims, zoals zou blijken uit het be­ kladden en in brand steken van mos­ keeën in Amersfoort. Onlangs nam ook de aan de WD ge­ lieerde Jongerenorganisatie voor Vrij­ heid en Democratie OOVD) afstand van de liberale voorman. JovD­voorzitter Schagen sprak niet alleen van onnodige bangmakerij, hij vond de visie van Bol­ kestein ook allesbehalve liberaal. Libe­ ralen moeten elke samenlevingsvorm die het individu wenst mogelijk maken, verklaarde hij in de Volkskrant. Als ver­ schillende vrouwen vrijwillig een poly­ gaam huwelijk aangaan met één man, heeft de overheid daar niets mee te maken. Hoe liberaal is de liberale leider Bolkes­ tein eigenlijk? Immers, als mensen zelf mogen bepalen hoe ze willen leven en niet door de overheid een bepaalde le­ venstijl opgelegd kunnen krijgen, waar haalt Bolkestein dan het recht vandaan islamieten hun eigen cultuur te misgun­ nen? Prof.dr. C.W. Maris, hoogleraar rechtsfilosofie aan de Universiteit van Amsterdam, betoogt in de bundel De li­ berale moraal en haar grenzen, een uitga­ ve van het Bezinningscentrum van de vu, dat een rechtgeaarde liberaal voor een dergelijk verbod op afwijkend ge­ drag geen argumenten kan vinden.

Adonis Mans haalt allereerst de universele pre­ tenties van Bolkestein onderuit. Hij be­ kent zich tot het cultuurrelativisme: er zijn noch wetenschappelijke, noch ethi­ sche argumenten te verzinnen voor de superioriteit van de westerse cultuur.

Waar komt mijn ongeduld toch vandaan als ik fe­ ministische artikelen lees? Ik ben altijd weer be­ nieuwd, maar het lukt mij zelden zo'n stuk van voor naar achter uit te lezen zonder dat ik mezelf daartoe uitdrukkelijk opdracht heb gegeven. Ik dwaal af met mijn gedachten. Het lijkt wel niet voor mij geschreven, hoewel ik echt geïnteresseerd ben. Het is misschien arrogant, maar ik heb de ge­ waarwording dat ik oude koek lees die steeds maar weer gepresenteerd wordt door iemand aan wie kennelijk niet verteld is dat het oude koek is. Dat kan dan nog lang zo doorgaan. Met de meer praktische onderwerpen die door het feminisme worden aangesneden heb ik nooit zo­ veel moeite. Maar gaat het over de wenselijkheid van zoiets als een specifiek 'vrouwelijke subjectivi­ teit' dan voel ik mij spontaan in een andere wereld geworpen. Hoe kan dat? De wenselijkheid van een specifiek 'vrouwelijke subjectiviteit' doet zich weer in volle omvang voor door de belangstelling voor het boek Beelden van de leegte van de Utrechtse hoogleraar in de vrou­ wenstudies Rosi Braidotti. Daarin gaat het om 'het ontdekken van nieuwe vrouwelijke bestaans­ wijzen, scheppings­ en communicatievormen van kennis'. Het willen ontdekken van nieuwe vrou­ welijke bestaanswijzen komt mij erg atavistisch voor. Het maakt van vrouwen vrouwen, en niet die speciale vrouw, het maakt van vrouwen een af­ zonderlijke soort, terwijl het alleen maar een va­ riant van de menselijke soort is. Het is hopeloos ouderwets om het over het typisch vrouwelijke te

De Immam geeft isl amitische meisjes Koranl es

De wetenschap kan niet dienen om een moreel beginsel als het liberale autono­ mie­principe te bewijzen, omdat de we­ tenschap slechts feiten aandraagt. Een ethisch oordeel is ook niet te vellen. Ethiek is gebonden aan de cultuur van degene die moet oordelen. De islam en de islamitische cultuur op morele gron­ den verwerpen, is niets anders dan zeg­ gen dat je je eigen normen en waarden beter vindt dan die van anderen omdat je dat nu eenmaal zo geleerd hebt. Die verwerping van het liberalisme als universeel ideaal betekent volgens Maris echter nog niet dat mensen met anti­liberale opvattingen in een liberale (westerse) samenleving zonder meer ge­ tolereerd moeten worden. De aanhan­ gers van het politiek­liberalisme, aange­ voerd door de Amerikaanse filosoof John R awls, menen dat intolerante minderheden in eigen kring kunnen doen en laten wat ze willen, maar zich aan de politieke en juridische spelregels van de samenleving waarin ze verblijven moeten houden. Islamieten hebben met andere woorden het volste recht op een eigen godsdienst en een eigen cultuur, zolang ze de democratie maar niet om ver willen werpen of overspelige vrou­ wen stenigen. Ze mogen bovendien hun normen en waarden alleen opleggen aan die leden van de eigen groep die aangeven daar prijs op te stellen. Groepsdwang onder het motto 'Baas in eigen moskee' is uit den boze, omdat ­ om maar eens wat te noemen ­ een getrouwde jongedame

Carel Peeters

Gebrek aan geletterdheid hebben; dat deed Buytendijk in het begin van de jaren vijftig in zijn boek over 'de vrouw'. Was het echt typisch vrouwelijk om passief te zijn en zor­ gend in het leven te staan, zoals Buytendijk schreef? Laat ik de volgende vragen stellen m«t de stereo­ type (vermeende) verschillen: zijn vrouwen emo­ tioneel en mannen koel, of kunnen mannen ook emotioneel zijn? Hebben vrouwen veel gevoel en zijn mannen ongevoelig, of kunnen mannen ook gevoelig zijn? Zijn vrouwen sentimenteel en man­ nen nuchter, of kunnen vrouwen ook nuchter zijn? Kunnen vrouwen alleen maar persoonlijk zijn en mannen onpersoonlijk,''of kunnen vrouwen ook onpersoonlijk zijn? Zijn mannen objectief en vrou­ wen subjectief, of kunnen mannen ook subjectief

Foto Hans van den Bogaard/HH

die met een Adonis naar eigen keuze aan de rol gaat, daar volgens de Neder­ landse wet het volste recht toe heeft.

Spelregels Via een omweg lijkt Maris Bolkestein zo alsnog gelijk te geven. Bolkestein pleit niet voor het afschafl^n van de vrijheid van godsdienst of de vrijheid van meningsuiting ­ integendeel, die wil hij juist verdedigen ­ maar voor het vaststellen van door alle Nederlanders te respecteren grenzen. Die grenzen lig­ gen bij hem ongeveer waar Rawls c.s. ze trekken: iedereen mag doen en laten wat hij wil, zolang hij zich maar aan de politieke en juridische spelregels houdt. Bolkestein komt op verkeerde gronden tot de juiste, of in ieder geval tot libera­ le conclusies. Mans echter verwerpt ook het stand­ punt van de politiek­liberalen, zo ver­ klaarde hij op een studiedag van het vu­Bezinningscentrum over de vraag 'Hoe liberaal is Nederland?'. Autono­ mie en tolerantie voor intoleranten zijn, evenals het compromis tussen die twee beginselen dat het politiek­liberalisme biedt, in het westen bedacht. Er zijn geen redenen te verzinnen waarom mensen uit een andere cultuur die wes­ terse beginselen zouden moeten accep­ teren. Afwachten is daarom de enige remedie voor de integratie van islamitische cul­ turen in de Nederlandse samenleving: misschien groeien meerderheid en min­ derheden vanzelf naar elkaar toe. "We

zijn? Zijn vrouwen solidair en mannen egoïsten of kunnen vrouwen ook egoïsten zijn? Zijn vrouwen passief en mannen actief, of kunnen vrouwen ook actief zijn? Het wordt eentonig. Het antwoord op al deze vragen is natuurlijk steeds dat vrouwen ook kunnen zijn wat volgens de beschrijving altijd aan mannen wordt toegeschreven, en andersom. Het 'positief affirmeren van het verschil', zoals Braidotti het noemt, houdt alle clichés over vrou­ wen en mannen in stand, hoezeer ze ook wil zoe­ ken naar 'nieuwe bestaanswijzen'. Zij gebruikt het woord 'verschil' (of'differentie') in een heel be­ perkte betekenis. Het moet volgens mij veel radi­ caler worden opgevat. Als het verschil tussen mannen en vrouwen het uitgangspunt blijft dan zitten we, wanneer de praktische hindernissen voor de emancipatie zijn opgeruimd, met die spe­ cifiek vrouwelijke subjectiviteit. En daar gaat het niet om. Na de praktische voltooiing van de emancipatie gaaj het er om dat de werkelijke ver­ schillen tussen mensen de kans krijgen. Het ver­ schil tussen mensen radicaal opvatten wil zeggen dat het leerstuk van het grote verschil (en de daar­ aan verbonden stereotypen) verdwijnt en dat het dan pas echt interessant wordt. Het hele idee van 'de mannen' en 'de vrouwen' is totalitair en rijp voor een plaatsje op het kerkhof van de geschiede­ nis. Waarom zou een bepaalde vrouw niet veel lo­ gischer kunnen denken dan een man? Waarom zou een bepaalde man niet veel zachtzinniger kun­ nen zijn dan een bepaalde vrouw? Waarom zou een bepaalde vrouw niet veel actiever kunnen zijn

kunnen beter zorgen dat minderheden werk en scholing krijgen in plaats van ons druk te maken over de vraag hoe tolerant we voor ze moeten zijn", con­ stateerde hij tijdens de studiedag. In te­ genstelling tot Bolkenstein, die naar aanleiding van de groei van extreem­ rechts in de buurlanden meent dat er een crisis dreigt, denkt Maris dat rustig afwachten best mogelijk is. "De botsing der culturen levert in de Nederlandse praktijk nauwelijks problemen op. De kwestie is eigenhjk vooral filosofisch in­ teressant."

A W Mussch enga, F C L M Jacobs {red). De liberale mo­ raal en haargrenzen {Kok Kampen 1992). /59,50

dan een bepaalde man? Maar ook: waarom zou een bepaalde vrouw niet veel meer gevoel kunnen hebben dan een bepaalde man? Er zijn mannen die graag met hun borsthaar pronken; er zijn vrouwen die graag met hun benen voor de dag komen. Er zijn ook mannen en vrouwen die dat helemaal niet willen, die komen liever met het borsthaar of de benen van hun hersens voor de dag, om het zo maar te zeggen. Er zijn mannen én vrouwen die het leuk vinden om een achterlijk Amerikaans baseballpetje op te zetten; er zijn mannen én vrouwen die dat voor geen miljoen doen. Je hebt mannen die altijd maar zitten te lezen, en je hebt vrouwen die altijd maar zitten te lezen, terwijl in beide gevallen de afwas blijft staan. Nu ik het toch over lezen heb. Dat die feministi­ sche artikelen mij altijd zo ongeduldig maken heeft ook te maken met het ernstige gebrek aan geletterdheid die er uit spreekt. Er zijn zoveel schrijvers en boeken die de 'vrouwelijke subjectivi­ teit' op slag tot oude koek maken. Diderot, Virgi­ nia Woolf, Proust, Carry van Bruggen, Montaig­ ne, Mary Wolestonecraft, John Stuart Mill, Nietz­ sche: dat zijn schrijvers die veel hedendaagse de­ batten al jaren achter zich hebben gelaten. Die leven al in de volgende eeuw. Zij hebben het over werkelijke verschillen: tussen mensen. Die lopen verrassenderwijs soms in mannelijke, dan weer in vrouwelijke gedaante. Dat is wel zo aardig. Maar de een is de ander, zoals Elisabeth Badinter al zei.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen