Ad Valvas 1991-1992 - pagina 535

AD VALVAS 14 MEI 19921

I PAGINA 9

Waar valt nog iets te halen? Servaas Verbrugge CDA en PvdA zien wel wat in een terugkeer naar het vroegere stelsel; ouders zullen weer kinderbijslag ontvangen, alleen kinderen van ouders met een laag inkomen krijgen dan nog een beurs. Dat zou een jjezuiniging opleveren van 600 miljoen, ongeveer twee procent van de onderwijsbegrotmg. De veel geplaagde onderwijssalanssen maken tachtig procent uit van deze begroting. Leuk hoor, dat er daar dan een extra stuiver aan kan worden besteed. Die 600 miljoen lijkt mij bovendien een wel erg optimistische schatting. De overgang naar de huidige studiefinancienng, in 1986, zou per student ook niet méér gaan kosten. Dat de boel later financieel zo uit de hand liep, werd geweten aan invoeringsproblemen en een toegenomen aantal studenten. Bij een terugkeer naar het beurzenstelsel is dat grotere studentental niet zomaar weer verdwenen; er zal veel meer kinderbijslag moeten worden betaald. Verder kan je, ook zonder bovennatuurlijke gaven, nieuwe invoenngsdrama's al zien aankomen. En wat gebeurt er nu met de financiële zelfstandigheid van studenten die men, bijna zes jaar geleden, wilde vergroten door de invoering van het studiefinancieringsstelsel? Die zelfstandigheid kunnen we dan in elk geval wel vergeten. Alle studenten moeten weer naar hun ouders op bedeltocht. Op dit moment knjgt ruim zeventig procent van de studenten al minder van hun ouders dan wat volgens de overheid zou moeten. In zowel het huidige als het voorgestelde systeem zit geen mogelijkheid om te kiezen voor ouderonafhankelijkheid; studenten met rijke, maar weigerachtige ouders zijn uitgesloten van leningen. Veel studenten kunnen simpelweg niet studeren omdat hun ouders niet willen bijdragen. In het nieuwe beurzen-systeem zouden veel meer studenten met dit probleem komen te zitten. De trend dat studenten meer en meer

afhankelijk worden van de grillen van hun ouders moet worden gekeerd, en dat IS mogelijk zonder veel kosten. Het huidige stelsel is hiervoor een goed uitgangspunt, maar het zal op enkele punten moeten worden aangepast. Laat studenten zelf bepalen hoe zij hun budget bij elkaar schrapen; indien ouders niet kunnen of willen betalen, zou men op een voor iedereen toegankelijke lening moeten kunnen terugvallen. Dit kost de overheid niks. Een lening zal immers, met rente, worden terugbetaald. Een nadeel is, dat juist de hogere inkomens hierdoor worden ontzien. Daar moet wat aan gedaan worden. Het is echter beter om niet door studiefinancienng en die onoverzichtelijke hoop andere subsidies een herverdelings-politiek te voeren, terwijl dat veel makkelijker kan door middel van een belastingherziening. Een ander interessant idee, dat ik nu niet zal uitwerken, bestaat uit een onderwijsbijdrage in de belastingsom, hetzij voor het onderwijs dat je vroeger zelf genoten hebt, hetzij voor dat van de kinderen.

Paniekbeleid Zoals linkse mensen altijd hebben geroepen dat geld voor leuke dingen maar bij defensie vandaan moet worden gehaald, zo willen PvdA- en CDA-politici nu het studiefinancieringspotje plunderen. Een duidelijke visie op de doeleinden van het opnieuw in te voeren beurzen-stelsel heb ik nog niet gehoord. Ik ben dan ook benieuwd of er, tijdens het komende besluitvormingsproces, liog een ander uitgangspunt zal worden gehanteerd naast korte-termijn kostenbeheersing (lees: bezuiniging). Het studiefinancieringsstelsel heeft te veel invloed op de toegankelijkheid van het hoger onderwijs om er zo maar wat paniekbeleid mee te voeren. Servaas Verbrugge is vierdejaars student economie. In het studiejaar 1990-'91 was hij voorzitter van de SRVU.

Zoetermeer, september 1991

o o ANP

Studiefinanciering op de helling Het stelsel van studiefinanciering is doelwit van een politiek steekspel. Het CDA laat in de landelijke pers balletjes op over aanpassingen in het systeem. Fractievoorzitter Brinkman leek het een goed idee draagkrachtige ouders zelf weer mee te laten betalen aan de studie van hun kroost. Zijn partijgenoot Lansink stelde voor de verhoging van de lerarensalarissen weg te halen bij studiefinanciering. Tineke Netelenbos van coalitiegenoot PvdA wees de heren op de afspraken in het regeeraccoord. Daarin staat overigens alleen maar dat de 'globale structuur' van het stelsel gehandhaafd moet blijven. Hieronder geven drie mensen uit de universitaire wereld hun mening over de mogelijke aantasting van de studiefinanciering met een suggestie voor een alternatief.

Zonder basisbeurs ook geen tempobeurs Rogier van der Wal Studiefinanciering, dat is: het levenswerk van een doordouwer die het bracht tot Kamervoorzitter. Maar ook: mutatieformulieren, herberekeningen en terugbetalen met terugwerkende kracht. Theorie die botst met de praktijk. Praktijk die botst met rechtvaardigheidsgevoel. De ene keer veel, de laatste tijd minder demonstrerende studenten. In 1986, bij de invoering, was er haast. Te veel haast, want de kinderziektes bleven. Bij de evaluatie na vijfjaar was de nieuwe onderwijsminister tevreden: geen nieuw geluid, maar deze keer met enig recht van spreken. En nu, net nu we het ergste achter de rug (leken te) hebben gaat het gerucht dat de basisbeurs wordt af-

Pim Fortuyn De centrale overheid is weer eens op zoek naar geld. De staatsfinanciën staan er na tien jaar bezuinigen nog steeds niet goed voor. Het financieringstekort loopt weliswaar terug, maar de overheidsschuld blijft stijgen en er wordt teveel geconsumeerd en te weinig geïnvesteerd van onze belastingcenten. Tot nu toe is de omvang van het ambtenarenapparaat van de Rijksoverheid vrijwel buiten schot gebleven. Dit in tegenstelling tot het apparaat van provincies en gemeenten. Jarenlange bezuinigingen op hun begrotingen door Den Haag hebben zowaar tot gevolg gehad dat met minder ambtenaren meer wordt gedaan, dikwijls beter en klantgerichter. Het kan dus wél, maar in Den Haag zal dat nog wel even duren. Intussen moet er geld worden gevonden voor nieuw beleid en dient er na jarenlange verwaarlozing weer flink geïnvesteerd te worden. De begenge ogen van Haagse politici nchten zich dus op alles wat beweegt. De politiek leider van het CDA en oud vu-student, Eelco Brinkman, heeft het onder meer voorzien op de aardig gevulde pot van studiefinanciering. Zijn standpunt komt er kort en goed op neer dat het toch niet zo gek is, indien bemiddelde ouders substantieel bijdragen in de kosten van de studie van zoon of dochter. Toen ik nog aan de vu studeerde in de

geschaft. Het eigenlijke probleem ligt deze keer ergens anders. Boze leraren is een voorlopig nog ongefmancierde worst voorgehouden. Het CDA heeft geconstateerd dat studenten htm studiebeurs voor een belangrijk deel besteden in de consumptieve sfeer (Brinkman spreekt in Elsevier van 'een trui extra' en 'een autootje') en dat mag dus niet. Bovendien schijnen studenten tegen ouderafhankelijkheid niet langer bezwaar te maken. Ergo: het geld voor de leraren moet komen van de basisbeurs. Die moet omlaag en misschien (met een beetje geluk hoor je ze niet) zelfs wel helemaal weg. Ritzen staat niet te juichen - mag het een wonder heten? Deetman smulde van eieren en tomaten, maar zijn opvolger is juist meer academicus dan

straatvechter. Hij ziet natuurlijk meer in zijn eigen 'tempobeurs'. Als daar de kinderziekten zijn overwonnen kan hij straks op een veel eenvoudiger manier gaan oogsten, niet dan?

Brallen De student is dus weer in beeld. De vorige keer dat dat gebeurde kreeg hij een presentje dat bij nader inzien best wel meeviel, al had hij het dan uit eigen zak betaald. Deze keer is het andere koek. Het dilemma is duidelijk: meer de hand ophouden bij pa en ma of zelf meer (bij)verdienen. Het eerste kost trots, het tweede tijd. Enige voordeel: zonder basisbeurs ook geen tempobeurs, dus weer zes jaar studeren. Of vergis ik mij? Studiefinanciering blijft een netelige

Studiefinanciering via hefïing door belastingdienst roerige jaren zestig, begin jaren zeventig was er van studiefinanciering in het geheel nog geen sprake. Een beperkt aantal studenten had een beurs. Je ouders moesten in dat geval wel echt minvermogend zijn. De rest studeerde van de kinderbijslag aangevuld door een toelage van pa, danwei met een inkomen uit een baantje. We hadden in die tijd een heuse vakbond die streed voor studieloon. Indien de Studentenvakbeweging (SVB) daarin zou zijn geslaagd was de huidige student een werknemer als ieder ander.

Jongens en meisjes In plaats van studieloon is het technocratische wonder studiefinanciering gerealiseerd. Een stelsel dat qua ingewikkeldheid maar ook qua goedertierenheid zijn weerga in de wereld niet kent. We hebben er als gemeenschap veel voor over om onze jongens en meisjes

te laten studeren. Het probleem is, dat het systeem naast ingewikkeld ook wel erg anoniem is. Studenten beleven de studiefinancienng als een recht, niet als een blijk van warme belangstelling van de samenleving. Naast een kleine geldbuidel hebben ze, via de ov-Studentenkaart, ook nog het recht om zich vrij door het hele land te verplaatsen. Ik heb dit alles ooit geprobeerd aan een Engelse student uit te leggen. Onbegonnen werk. Na tien jaar IJzeren Dame was hem niet aan het verstand te peuteren dat studenten in ons land met zoveel zorg werden omnngd. Het leek hem luilekkerland. Dat laatste is het zeker niet. Zoals gezegd is er van enige warmte geen sprake. Studiefinanciering is een recht dat in anonimiteit wordt beleefd. De uitkeringsambtenaar is er slechts in geïnteresseerd of je voldoet aan de uitkeringsnormen. Hoe het gaat met je studie en

kwestie. Buitenlandse studenten zien groen van jaloezie als ze onze condities horen. Docenten afkomstig uit Engeland en de vs vertellen hoe zij met hard werken him eigen studie bekostigd hebben en onderdehand toch in precies vier jaar zijn afgestudeerd. En toch. Veel Nederlanders denken bij studenten aan brallende, vaak of permanent half of helemaal dronken, hele dagen op terrassen of in sociëteiten verkerende lieden. En dat allemaal op kosten van de gemeenschap, is de menigmaal geuite klacht. En toch.

Portemonnee

hij is er toch ook gekomen? En toch. Tot nu toe vraagt niemand de studenten iets. Tempobeurs en basisbeursafname zijn beide vindingen van de politiek, onder het motto: wat is goed voor onze portemonnee. Studenten zelf spraken zich onlangs even verrassend als duidelijk uit in het hart van de Amsterdamse studentenbeweging, in een directe confrontatie met minister Ritzen. 'Selectie aan de poort', riep iemand en kreeg een donderend applaus. Zou Ritzen deze handschoen oppakken? Op die manier kan hij immers wat in zijn eigen partij hoogmode is tegelijkertijd bezuinigen en de bestaande gevallen ontzien.

Volgens Ritzen moet het kunnen in vier jaar, compleet met vormende nevenactiviteiten. Kijk maar naar hem:

Rogier van der Wal is fractievoorzitter van Vuso.

of je je wel lekker voelt wordt niet gevraagd. Indien wel gevraagd zou de vermoedelijke reactie zijn: bemoei je met je eigen zaken!

Bezwijken Het verhaal is bekend. In 1988 dreigde de Informatisenngsbank bijna te bezwijken onder de last van ingewikkeldheid en anonimiteit. Ze hebben het net gered en het schip drijft, maar van lekker varen is geen sprake. Vele tientallen miljoenen van de uitstaande schuld zijn afgeschreven en zullen voor de nodige problemen zorgen bij de financiering van het inkomen van toekomstige studenten. Bezuinigingen of niet, wel of geen vergelijking met het buitenland, er moet iets gebeuren. Hoe eerder we de zieke plek aanpakken hoe minder pijn en moeite het ons kost. Het is in dat licht bezien de moeite van het overwegen waard om de suggestie van Bnnkman in aangepaste vorm over te nemen. Het aantal individualistische, geëmancipeerde, calculerende en welvarende burgers neemt tegenwoordig in getal en last snel toe. Men is intussen gewend om uit van alles en nog wat het beste te kiezen. Kinderen zijn niet alleen gewenst, maar worden zelfs verhinderd te komen indien zij niet aan bepaalde kwaliteitscriteria voldoen. Welnu dat soort burgers moet ook bereid zijn om op te draaien voor een substantiëler deel van de kosten van de op-

leiding van hun kinderen. Een elegante oplossing zou kunnen zijn om dat te doen via de inkomstenbelasting, zodat de afhankelijkheid van de student niet toeneemt. De welvarende ouder wordt door de belastingdienst voor een substantieel deel van de studiekosten van zoon of dochter aangeslagen, indien door hem/haar gebruik wordt gemaakt van studiefinancienng en studiefaciliteiten van een ondervsdjsinstelling. Hierdoor worden vroegere misstanden niet tot nieuw leven gewekt. Toen was het voor welvarende ouders mogelijk om de kinderbijslag te incasseren en hun kinderen verder aan hun lot over te laten. En dat kwam meer voor dan men denkt. De heffing is in mijn voorstel een zaak van belastingdienst en ouders. De student staat er buiten en krijgt op de bekende wijze zijn uitkering van de Informatiseringsbank. Op deze manier blijf het stelsel overeind en houden we het betaalbaar. Niet zo gek in een maatschappij die hoe langer hoe meer afhankelijk wordt van haar human capital. Laten we dus flink investeren in onze jonge mensen onder het motto: "Al te goed is buurmans gek." Prof.dr. W.S.P. Fortuyn is organisatieadviseur en bijzonder hoogleraar m de arbeidsverhoudingen in de collectieve sector aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen