Ad Valvas 1991-1992 - pagina 199

PAGINA 1 1

AD VALVAS 14 NOVEMBER 1 9 9 1

Dwang is dodelijk voor leesgenot Symposium over literaire 'musts' Over literaire smaak valt te twisten, en dat wordt dan ook naar hartelust gedaan door recensenten en litera­ tuurwetenschappers. Maar het zou zo mooi zijn als voor eens en altijd te be­ slechten viel wat de écht grote boeken zijn. Kan men spreken van een literaire canon ? Aan deze vraag werd vorige week donder­ dag een symposium gewijd aan de vu. Een verslag van een dagje, dat net niet uit­ liep op een ontluistering. Frank van Kolfsc hooten Is een droeviger tijdspassering denk­ baar dan een symposium beleggen over een begrip, dat bij nader inzien hele­ maal geen duidelijke inhoud blijkt te hebben? Literatuurwetenschappers draaien er hun hand niet voor om, en behouden gewoon hun goede humeur. Het lezen van mooie boeken is nu een­ maal een genot; ook al valt het niet mee om er wetenschappelijk iets zinnigs over te zeggen. Vorige week donderdag organiseerde het Werlcverband Empirische Litera­ tuurwetenschap een symposium over de literaire canon. De term 'canon' staat niet voor een koor van recensen­ ten die door elkaar heen zingen, zoals sommigen misschien zullen denken, maar voor de boeken die 'men' gelezen moet hebben. Dit thema kan nogal wat emoties losmaken, zo bleek begin dit jaar bij de discussie over welke boeken nu wel of niet op de verplichte litera­ tuurlijst voor scholieren moesten komen. Een discussie zonder einde na­ tuurlijk, maar een minimale consensus over zo'n lijst viel nog wel te bereiken. Weinigen zullen immers beweren dat een boek als De donkere kamer van Da­ modes van W.F. Hermans niet thuis­ hoort in de canon van de naoorlogse li­ teratuur, maar over Maarten 't Harts

'Doorliggen' te voorkomen met nieuwe test Het probleem van het 'doorliggen' bij patiënten die langdurig aan bed of rolstoel gekluisterd zijn, zou voor een deel voorkomen kunnen wor­ den dankzij een nieuwe test waar­ mee bepaald kan worden hoe groot het risico bij een individuele patiënt is. Dat zegt de medisch­fysicus Jan Meijer in het proefschrift waarop hij afgelopen woensdag promoveerde. Doorliggen (in medisch jargon: decubi­ tus) komt voor bij patiënten die zich weinig bewegen en langdurig dezelfde houding hebben. Door de constante druk op het lichaam raakt de bloedtoe­ voer bekneld, waardoor het weefsel af­ sterft. Dat kan leiden tot kleine, opper­ vlakkige plekjes, maar ook tot uitge­ breide wonden die in het ergste geval de dood tot gevolg hebben. Een en ander kost de Nederlandse gezond­ heidszorg jaarlijks zo'n 700 miljoen gul­ den. Tot nu toe bestond de preventie voor­ namelijk uit het verminderen van duur en intensiteit van de druk en de schuif­ krachten die het doorliggen veroorza­ ken. De promovendus ontwierp echter een testopstelling waarmee bepaald kan worden hoe groot de waarschijnlijkheid is dat decubitus zich zal voordoen bij een patiënt. Door met een gewicht druk op de huid uit te oefenen worden de krachten die bij zitten of liggen op­ treden gesimuleerd. Door de vermin­ derde doorbloeding koelt de huid daar­ bij een beetje af Na het wegnemen van het gevdcht wordt bepaald hoe snel de huid weer op temperatuur is; deze snel­ heid wordt als maat genomen voor het

Een vlucht regenwulpen zullen de menin­ gen al sterk verdeeld zijn. Een gewone lezer accepteert deze hiër­ archie onder de boeken zonder er veel woorden aan vuil te maken. Zo niet li­ teratuurwetenschappers. Die willen graag de wetmatigheden opsporen die ten grondslag liggen aan de canonvor­ ming. Zij zijn niet de enigen. Ook uit­ gevers zouden er veel voor over hebben te weten over welke kwaliteiten de boe­ ken van hun auteurs moeten beschik­ ken om door te dringen tot de rij der onsterfelijke romans. Tijdens het symposium werd pijnlijk duidelijk dat de uitgevers nog lang zul­ len moeten wachten op de handleiding voor het maken van prachtboeken. Het gros van de bijdragen op het symposi­ um richtte zich op de vraag of het lite­ ratuurwetenschappelijk instrumentari­ um wel deugdelijk was. Van timmer­ mannen die voortdurend twijfelen aan de kwaliteit van hun spijkers zijn geen mooie meubelstukken te verwachten, en literatuurwetenschappers met dubi­ euze begrippen zullen uitgevers dus ook wel met in een fauteuil naar de wereld­ literatuur kunnen dragen. Een jammerlijke vaststelling, waardoor het donderdag een heel ontluisterend dagje dreigde te worden. De ene defini­ tie van de canon was nog moeilijker hanteerbaar dan de andere. Wat wordt zoal (op ironische wijze) verstaan onder een canon? Een kleine greep: • de leeslijst waar ruzie over was. • de boeken die je nooit meer leest. • boeken van auteurs naar wie straten worden genoemd • boeken die met de nodige argwaan moeten worden bekeken • die werken waarbij iedereen zich wel iets kan voorstellen. Geen wonder dat één van de sprekers er uiteindelijk voor pleitte maar op te houden met spreken over het begrip 'canon'. Dit stuitte op protest in de zaal. JVlen was nou juist naar Buitenvel­ dert gekomen om daar wél over te pra­ ten. Gelukkig bracht de laatste spreker, de Nijmeegse hoogleraar Wam de Moor, nog wat leuks. Hij had het voordeel dat hij met grote stappen door zijn voorbe­ reide tekst heen kon razen. Veel was hem tot zijn vreugde door de vorige sprekers al voor de voeten weggemaaid. Met typisch katholiek levensgemak redde hij zich uit het theoretische mijn­ herstel van de doorbloeding ter plaatse. Patiënten bij wie de doorbloeding zeer traag weer op gang komt, hebben een verhoogd risico. Door dergelijke risicopatiënten extra getraind te houden met lichamelijke in­ spanning of fysiotherapie zou het door­ liggen kunnen worden voorkomen. Op dit moment is van de test­opstelling overigens alleen nog een prototype be­ schikbaar. Dat wordt gebruikt om te bepalen bij welke ziektes de kans op doorliggen groot is. (ME)

Vier glazen melk vermindert kans op botbreuk vrouwen Vrouwen die regelmatig calcium binnen krijgen, hebben minder kans op botbreuken. Vooral in de jaren vóór en in het begin van de meno­ pauze zijn vier glazen melk of ande­ re zuivelprodukten zeer aan te raden. Want dan neemt de sterkte van de botten snel af. Dat blijkt uit een onderzoek van dr. P.J.M. El­ ders. Vandaag promoveert ze op haar proefschrift Pen m enopausal bone loss. Botontkalking (osteoporose) is een be­ langrijke oorzaak van invaliditeit en sterfte bij ouderen. En dat zal door de vergrijzing alleen maar toenemen. Door hormoonveranderingen lopen vrouwen de grootste kans op een botbreuk. Uit het onderzoek van Elders blijkt dat vrouwen rond de menopauze maar liefst zestien procent van hun botmassa verliezen. Reden hiervan is het wegval­ len van de beschermende werking van oestrogene hormonen. Een verhoogde gevoeligheid voor fracturen, vooral van

Wam de Moor bracht die dag toch nog wat leuks enveld. "Wat is literatuur?" zo vroeg hij zich in het spoor van Boudewijn Büch af. "Literatuur is hetgeen de lezer lite­ ratuur noemt," zo citeerde hij dezelfde Büch. Daarmee was het probleem wel­ iswaar niet opgelost, maar in ieder geval effectief verwijderd. Literatuur lezen moet ertoe leiden dat de leerling gaat nadenken over zichzelf en de wereld, zo stelde De Moor. Om te achterhalen wat er met lezers gebeurt tijdens het lezen heeft hij de volgende opdracht gegeven aan een groep mid­ delbare scholieren uit de bovenbouw en een groep Letterenstudenten: "Schrijf

De Boeken Top-5 van middelbare scholieren in de bovenbouw: 1. De aanslag, Harry Mulisch. 2. De donkere kam er van Dam o­ cles, W.F. Hermans. 3. Strips. 4. Turks fruit. Jan Wolkers. 5. Veertig, Kees van Kooten. {Bron. onderzoek Wam de Moor, KU Nijmegen)

de pols, de wervels en de heupen is het gevolg. De afgelopen jaren is er veel onenig­ heid geweest over het eiïect van calci­ um ter voorkoming van osteoporose. Elders concludeert uit haar promotie­ onderzoek dat duizend milligram calci­ um vóór en in het begin van de meno­ pauze het borverlies aanzienlijk vermin­ dert. De promovenda onderzocht gedu­ rende vier jaar lang zo'n driehonderd vrouwen tussen de 46 en 55 jaar. Om degenen met een hoog risico op osteo­ porose tijdig op te sporen, ziet Elders het meeste heil in meting van de bot­ massa. CDD)

'Netvliestumor belangrijk voor begrip kanker' Een zeldzame tumor aan het net­ vlies zou meer inzicht kurmen bie­ den in de vraag waarom sommige mensen wel, en anderen geen kan­ ker krijgen. Dat stelde de oogheel­ kundige prof.dr. K .E.W.P. T a n in zijn inaugurele oratie op vrijdag 8 november. Tan besprak daarin de ziekte retinobla­ stoom, een zeldzame erfelijke aandoe­ ning die bij zeer jonge kinderen gezwel­ len aan het netvlies veroorzaakt. Dit ziekteproces blijkt te beginnen met het wegvallen van een klein deel van het er­ felijk materiaal, het DNA, waardoor een bepaald eiwit niet meer aangemaakt wordt. Die stof, p i 10 RBl, zorgt er bij gezonde mensen voor dat cellen zich niet ongebreideld gaan vermenigvuldi­ gen. Als de stof niet meer geprodu­ ceerd wordt, valt haar remmende wer­ king ook weg slaan de cellen in het net­ vlies aan het woekeren.

Foto NICO Boink, AVC/VU

een opstel over je ervaringen met lezen, te beginnen met de kindertijd (ook voorlezen)." Deze 'leesautobiografie' werd opgesplitst in de voorschoolse tijd, de basisschool, de onderbouw van de middelbare school en de bovenbouw daarvan. In de voorschoolse penode zeggen de lezers te lezen om het "plezier van het samen kijken naar plaatjes, het oproe­ pen van een ontspannende sfeer en het oproepen van een fantasiewereld". Vooral meisjes zeggen het element van herhaling van steeds hetzelfde verhaal prettig te hebben gevonden. Het lezen begint pas goed op de basi­ school. Veel kinderen ontwikkelen dan een leeshonger die door de bibliotheek maar moeilijk te verzadigen valt. Op­ merkelijk is dat de 'canon' van de op hun basischoliertijd terugblikkende Let­ terenstudenten volledig uit serieboeken bestaat. Hun Top­10 ziet er zo uit: Wipneus Gf Prni, De Kameleon, Pinkeltje, Arendsoog, Pietje Bell, De Vijf, De dolle twee, Pim Pandoer, Jip Gfjanneke en ten slotte op de tiende plaats Puk Gf Muk. De Moor heeft ook een bassischool Top­10 van middelbare scholieren uit de bovenbouw gereconstrueerd. Die komt voor een groot deel overeen met

de bovenstaande, met dit verschil dat het niet verder gedifferentieerde item strips nu bovenaan staat. Verder valt op dat er niet meer alleen serieboeken op voorkomen, maar ook een boek als Oor­ logswinter. De meeste lezers melden dat op hun periode van leeswoede een periode van "leesluwae" is gevolgd. Een student zegt over die periode: "Lezen is niets­ doen en als kind doe je wat." Velen geven ook aan een gruwelijke hekel te hebben gekregen aan lezen, omdat het ineens moest. Rond de zeventig procent van de respondenten kijkt om die reden met afschuw terug op de middel­ bare schooltijd. Nadenken over jezelf en de wereld gaat nu eenmaal niet onder dwang. Wat dit inzicht zou moe­ ten betekenen voor de vorm van het li­ teratuuronderwijs wist De Moor nog niet. Hij hoopt dat zijn onderzoek naar de 'leesautobiografieën' hierop in de toekomst een antwoord zal geven. De aanwezigen konden zo op de val­ reep toch nog opgelucht adem halen. Een nieuw literatuurwetenschappelijk begrip! Met de canon viel dan helaas niet te werken, maar misschien zijn met de leesautobiografie wel spijkers met koppen te slaan.

Volgens Tan is de opheldering van het mechanisme van groot belang voor het inzicht in de carcinogenese (kankervor­ ming) in het algemeen. Dankzij dit in­ zicht, aldus de hoogleraar, is de medi­ sche wetenschap in de toekomst wel­ licht beter in staat het probleem van kanker bij de bron aan te pakken, in plaats van eenmaal gevormde tumoren te bestrijden. Uniek zijn de ontdekkingen bij de net­ vliestumor overigens niet. Bij andere vormen van kanker zijn al overeenkom­ stige mechanismen gevonden. (ME)

bleek vorige week tijdens een vergade­ ring van de vaste K amercommissies voor justitie, volksgezondheid en we­ tenschapsbeleid. "Gaat het wel de goede kant op, of moeten we ons nog eens bezinnen?", vroeg Tweede­Ka­ merlid Netelenbos (PvdA) zich af. Waarschijnlijk met de bedoeling om IVF uiteindelijk uit het ziekenfonds te schrappen. Schats wordt er een beetje moe van. De effectiviteit van rvF is al uitgebreid on­ derzocht. De PvdA staart zich veel te veel blind op de cijfers. "Dat is onge­ nuanceerd. Het slagingspercentage blijft weliswaar stabiel, maar we doen nu dingen waar we vroeger niet van durfden te dromen. Eerst behandelden we alleen vrouwen met verstopte eilei­ ders. Dat is vrij gemakkelijk. Daar scoor je veel hoger mee dan bij echtpa­ ren waar het zaad van de man slecht is; iets waar we nu veel tijd aan besteden. Met heel weinig zaad kurmen we nu toch een rvF doen. En in de toekomst kan het waarschijnlijk al bij marmen met anderhalve zaadcel, bij wijze van spreken. Maar dat zie je niet af aan de cijfers." Nu kost een reageerbuisbaby zo'n twin­ tigduizend gulden. Schats vindt het raar dat reageerbuisbevruchting door veel mensen als een luxe wordt gezien. "Onvruchtbaarheid is een ziekte. Een nier die niet goed werkt, en hartopera­ ties bij bijvoorbeeld rokende mensen, dat vinden we heel gewoon. Dat doen we allemaal vrolijk. Maar patiënten met slecht werkende geslachtsorganen hel­ pen, dat is ineens luxe. Ik vind het een basisrecht van mensen om kinderen te mogen hebben. Bovendien zouden veel van de vrouwen die nu IVF ondergaan anders een eileider­operatie krijgen. In verhouding is dat veel duurder. En tien mensen een longtransplantatie geven, kost meer dan heel 'rvF­Nederland'. Terwijl van dat laatste duizenden men­ sen plezier hebben." (DD)

'Het krijgen van kinderen is een basisrecht' In oktober 1989 werd in het vu­zie­ kenhuis een feestje gevierd ter ere van de honderste reageerbuisbaby. Inmiddels zijn er al zo'n tweehon­ derd 'rVF­kinderen' geboren. De PvdA­fractie in de Tweede K amer vindt echter dat de Gezondheids­ raad IFV opnieuw ter discussie moet stellen, gezien het geringe succes en de hoge kosten. "Nee, niet wéér", is de eerste reactie van dr. R. Schats, medisch hoofd van de afdeling IVF van het vu­ziekenhuis. Zo'n dertien procent van de rvF­behan­ delingen, ­eicelbevruchting buiten het lichaam van de vrouw ­ leidt uiteinde­ lijk tot het gewenste resultaat: een baby in de wieg. Van de twaalf ziekenhuizen die een vergunning kregen voor het uit­ voeren van in vitro fertilisatie (IVF), werd verwacht dat minstens een op de tien behandelingen zou slagen. Aan die eis is dus voldaan. Toch heeft de PvdA haar twijfels, zo

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen