Ad Valvas 1991-1992 - pagina 237

AD VALVAS 5 DECEMBER 1 9 9 1

PAGINA 5

Computer redt Grieks eiland Geografische informatiesystemen: 'een sprookjesachtig mooi medium' Geografische informat ie­ systemen zijn een snel groeiende tak van de informatica. Per computer l<unnen vragen beant woord worden als 'Hoe is een pittoresk Grieks eiland voor het nageslacht te redden?' en 'Waar moet een nieuwe vestiging van Albert Heijn komen?'. Professor Scholten, hoogleraar ruimt elijke informatica, wijdde onlangs zijn oratie aan het systeem. Hij sprak van een 'haast sprookjesacht ig mooi medium'.

iedere pilaar aanschouwd wordt door dertig personen, zes huisdieren en een gids, nauwelijks nog zichtbaar. Het mi­ lieu op de eilanden is verpest: de toeris­ ten laten een enorme berg rommel ach­ ter. Het had ook anders gekund. In zijn proefschrift Sustainable development planning using geographic information sys­

tems lanceert Vassilios Despotakis, die binnenkort aan de economische facul­ teit promoveert, een idee dat het eiland Alonnisos zouden kunnen behoeden voor de verwoesting die Kcs, Kreta en Rhodos al heeft getroffen. De ontwik­ keling van Alonnisos moet sustainable zijn, zo luidt zijn criterium: het gedrag van de huidige generatie eilandbewo­ ners en toeristen mag het eiland niet voor toekomstige generaties verpesten. Aan de hand van dat criterium rekende Despotakis een aantal scenario's door, met onder meer de bebouwing als va­ riabele. Hij concludeert dat ontwikke­ ling èn behoud van het eiland haalbaar zijn als nieuwe hotels en huizen alleen 'in de hoogte' worden gebouwd. Be­ staande gebouwen moeten van extra verdiepingen worden voorzien, onbe­ bouwd land moet onbebouwd blijven. De aantasting van Alonnisos door de groei van het toerisme blijft zo beperkt tot een aantal plekken. Landschap en milieu op de rest van het eiland blijven gespaard. Iemand die over twintig jaar een bezoek brengt aan Alonnisos, be­ treedt een Grieks eiland en niet een veredelde frietkraam.

het moment dat daar behoefte aan is. Volgens professor Scholten zal de tradi­ tionele kaartenmaker dan ook verdwij­ nen: Gis­kaarten zijn actueel, spotgoed­ koop, gemakkelijk aan te passen aan om het even welke vraagstelling en daarnaast niet gespeend van esthetische kwaliteiten. In zijn onlangs gehouden oratie sprak Scholten zelfs van een "haast sprookjesachtig mooi medium om de resultaten van ruimtelijk onder­ zoek te presenteren".

Afstand in meters tot 3 lieiangrijke voorzieningen

afstand in miers eBO­250 BH 251­500 IZSZ1>500

Duinen

Sprookje Despotakis maakt in zijn proefschrift gebruik van een geografisch informatie systeem (GIS), GIS is een computersys­

Jan-Jaap Heij

De Griekse eilanden bieden zon, zee, drank, het Andere Geslacht en pittores­ ke dorpjes en ruïnes. De (Noordeuro­ pese) jeugd komt er en masse zijn va­ kantie vieren: iedere vierkante centime­ ter eiland wordt in het zomerseizoen benut om rugzakken, tenten en bruine lichamen te stallen. Het pittoreske karakter van de vakan­ tieoorden heeft daar behoorlijk onder te lijden. Projectontwikkelaars hebben in het verleden in hoog tempo betonnen hotels uit de grond gestampt, die door­ gaans een vergelijking met de Bijlmer­ meer gemakkelijk kunnen doorstaan. De dorpjes zijn veranderd in toeristen­ fuiken: de kruidenier verkoopt ouzo, zonnebrandolie en condooms en de vis­ ser vaart tegenwoordig nog slechts de Egeïsche zee op om de zoveelste groep Hollanders of Duitsers een genoeglijk middagje op het water te bezorgen. De ruïnes zijn op hoogtijdagen, wanneer

teem dat, in de woorden van professor Henk Scholten, hoogleraar ruimtelijke informatica aan de vu en een van de begeleiders van Despotakis, "ruimtelij­ ke gegevens omzet in informatie over de ruimte, die handelingen kan onder­ steunen". Dat klinkt abstracter dan het is. GIS koppelt ruimtelijke gegevens ­ welk type bodem heeft een Grieks eiland, bijvoor­ beeld, en hoe gevoelig is die bodem voor vervuiling ­ aan niet­ruimtelijke gegevens ­ hoeveel afval produceert een gemiddelde toerist. Die gegevens wor­ den geanalyseerd in een model. Daarna kan een kaart gemaakt worden waarop te zien is hoeveel vervuiling een bepaald aantal toeristen veroorzaakt. Met die kaart in de hand kunnen de eilandbe­ woners beslissen hoeveel toeristen ze toe willen laten. Het werken met Gis wordt belemmerd door de onbetrouwbaarheid van veel gegevens. Ruimtelijke gegevens zijn uniek omdat ze allemaal per definitie een X­ en een Y­coördinaat hebben, aldus Scholten. Ze zijn daardoor, in te­ genstelling tot veel andere data, makke­ lijk met elkaar te vergelijken. De bepa­ ling van die coördinaten is echter lang niet altijd exact. Scholten: "Een ge­

Vindt u ook niet dat alles anders moet? Morgen a.u.b. anders dan gisteren: nieuwer, beter, sneller, meer. Wasmiddelen dienen witter te wassen, com­ puters sneller te rekenen, beurskoersen te stijgen. Wie twijfelt aan deze stelling is een blok aan het been der vooruitgang. Welnu, schrijft u mij maar in als blok. Ik liefkoos de stilstand. Alles wat mor­ gen anders is dan vandaag kan bij mij rekenen op een stevige dosis wantrouwen. Het dogma van de vernieuwing zadelt ons dagelijks op met stoornis­ sen. Zonder mij met terugwerkende kracht te wil­ len solidariseren met de Engelse arbeiders die in de vorige eeuw stoommachines met stokken te lijf gingen, meen ik dat de technologische vooruit­ gang op vele terreinen de menselijke maat uit het oog heeft verloren. Illustraties te over. Bekende voorbeelden zijn genetische manipulatie en nucle­ aire technologie. Ik irriteer mij evenwel meer aan de vanzelfsprekende bijprodukten van de vooruit­ gang. Neem nu de telefoon. Een uitvinding die zijn waarde heeft bewezen maar intussen allang niet meer ondergeschikt staat aan haar oorspron­ kelijke functie: je moeder bellen dat je een uurtje later komt. Het is een grootheid op zichzelf ge­ worden, een macht die jouw dagritme bepaalt en als je pech hebt ook je nachtrust verstoort. Wat is namelijk de regel? De regel is dat je op het belsig­ naal ingaat. Of je nu met iemand in gesprek bent, eindelijk eens de rust vindt om wat losse gedach­ ten te ordenen of een stukje aan het tikken bent voor Ad Valvas, zo snel die bel rinkelt breek je je bezigheid af en voer je een ongevraagd gesprek met iemand via een draad. Enige jaren terug had ik een arbeidsbetrekking.bij de gemeentelijke over­

s c-h a a I

1 20 000

De computer toont in vet waar ouderen moeten wonen om winkels en vervoer vlakbij te hebben in het stadsdeel De Baarsjes

meente is een vrij willekeurige indeling van het aardoppervlak. De grenzen zijn met landmeting, luchtfoto's en satellie­ ten exact vast te stellen, maar dat ge­ beurt vaak niet." Mits de benodigde gegevens echter be­ trouwbaar zijn, is het maken van de Gis­kaarten een fluitje van een cent. Wim Douven, een medewerker van Scholten, geeft in het zogenaamde 'GIS­ laboratorium' van de vu ­ een ambiti­ euze naam, waarachter een klein com­ puterzaaltje schuilgaat ­ een demonstra­ tie. "Stel, je wilt weten welke huizen in een bepaalde wijk geschikt zijn voor ou­ deren." Op het scherm van zijn compu­ ter verschijnt een stratenpatroon. "Ou­ deren moeten niet al te ver ­ niet meer dan 250 meter bijvoorbeeld ­ van voor­ zieningen als banken, winkels en post­ kantoren vandaan wonen, want dan

Stephan Steinmetz

Leve de stilstand heid. Op een dag voerde ik een belangwekkend gesprek met mijn kamergenoot die recht tegen­ over mij achter zijn bureau zat. Herhaalde malen werd onze conversatie onderbroken door telefoon­ gerinkel op het bureau van mijn collega en even­ zovele malen had de inbreker succes. De hoorn naast de haak leggen mocht niet van de chef: je moest immers als klantvriendelijke ambtenaar bereikbaar zijn. In wanhoop koos ik een paarde­ middel: ik belde mijn kamergenoot op en zo de­ monstreerden wij de waanzin van de vooruitgang. Tegenover elkaar gezeten in een gesloten kamer vijfentwintig minuten lang per telefoon een ge­ sprek voeren. Het ergste van alles is het onechte kind van de telefoon: de fax. De uitvinder van dat apparaat moet worden opgehangen aan een hoog­ spanningskabel. Het gevolg van dat onding is dat je zonder uitzondering veel te veel informatie op een veel te laat moment ontvangt. De zender van

kunnen ze die niet bereiken. Je moet dus weten waar die voorzieningen zich in de wijk van je keuze bevinden. Die gegevens kun je opvragen bij de ge­ meente." Op het scherm worden groe­ ne lijnen zichtbaar, die aangeven welke delen van de wijk minder dan 250 meter van de meest essentiële voorzie­ ningen verwijderd zijn. "Vervolgens be­ kijk je waar in de wijk huizen gebouwd zijn." Het kleurenpalet wordt aange­ vuld met witte stipjes die huizen sym­ boliseren. "De overlap van de groene lijnen en witte stipjes zijn de geschikte huizen. Maak een print en iedereen kan zien welke huizen dat zijn." Het verschil met de traditionele pro­ duktie van kaarten is duidelijk. Waar vroeger een tekenaar nodig was die uit­ gebreid onderzoek moest (laten) doen, kan een kaart nu gemaakt worden op

de informatie wordt altijd vrijgesproken wanneer zaken mislopen. Hij heeft het immers gefaxt. Dat je informatie moet doseren en bij elke boodschap een bepaalde verwerkingstijd hoort is van onder­ geschikt belang geworden. De vooruitgang, weet u wel. Tot mijn vreugde vernam ik laatst dat steeds meer bedrijven autotelefoons afschaffen. Het bleek namelijk dat mensen met zo'n hulpstuk meer gingen vragen en minder op eigen kracht deden. Alles wordt overal bespreekbaar en men­ sen worden uitgenodigd zich te verschuilen achter wijze raad, meer informatie en extra overleg. Een dodelijke ontwikkeling waarin elk handelen voor­ uit wordt geschoven. Ook als consument haak ik af. Ik wou mij een videorecorder aanschaffen maar heb uit een mini­onderzoek begrepen dat ik de dag na de aanschaf van zo'n ding alweer met een verouderd exemplaar zit opgezadeld. Ik kan beter wachten tot ze meer kunnen en minder kosten. Ik wacht dus tot Sint Juttemis. Bob den Uyl heeft de ziekte van progressie in verpakkingsland al eens gehekeld. Hoe simpel schonk je vroeger wel niet een glaasje sinaasappelsap uit. Maar nee, de ver­ pakkingsindustrie dacht vooruit en de meest ideale verpakking maakte plaats voor staande dozen waaruit slechts een ervaren circusartiest zonder morsen een glas sap in kan schenken. Die veranderdrift, die neiging de factor tijd in te halen en elke vernieuwing bij voorbaat te omhelzen, be­ speur ik ook in het politiek bestuur maar dan op een buitengewoon inconsequente wijze. Twee cul­ turen ontmoeten elkaar in de politiek. Daar heb­ ben we de onderstroom om alles wat nu eenmaal zo is zo te laten en onbespreekbaar te houden. En

Scholten, sinds 1 januari 1990 in dienst van de vu en daarnaast onder meer di­ recteur van het Amsterdamse Gis­be­ drijf GEODAN, noemt de mooie plaatjes een van de aantrekkelijke kanten van GIS. Een andere sterk punt is het enor­ me aantal denkbare toepassingen. "Ie­ dereen die vragen heeft met een ruim­ telijke component gaat gebruik maken van GIS", zo meent hij. Zowel overhe­ den als bedrijven hebben er baat bij: Rijkswaterstaat kan de afslag van de duinen beter in de gaten houden, een bedrijf als Albert Heijn kan er de beste vestigingsplaats voor zijn winkels mee bepalen. Het systeem, oorspronkelijk afkomstig uit de Verenigde Staten, is tegenwoor­ dig vooral aan deze kant van de Atlanti­ sche oceaan een doorslaggevend succes. Naar verwachting zal er volgend jaar in Europa 1,6 miljard gulden aan de ver­ dere ontwikkeling van GIS worden uit­ gegeven. De mogelijkheden kunnen nog aanzienlijk worden uitgebreid: met kunstmatige­intelligentietechnieken kan een GIS tot 'intelligent' expertsysteem gepromoveerd worden. Het systeem is volgens Scholten nu al zeer geschikt voor zowel het ondersteu­ nen van beleidsbeslissingen als het for­ muleren van hypothesen voor de ruim­ telijke en andere wetenschappen. "Be­ leid heeft vaak ruimtelijke aspecten: de vervuiling van het milieu verschilt bij­ voorbeeld per regio. Een wetenschap­ pelijk voorbeeld: in het Engelse New­ castle komen clusters van kankerpatiën­ ten voor. Op een Gis­kaart is. gebleken dat die clusters voorkomen in de buurt van elektriciteitsleidingen. Dat kan dan verder onderzocht worden." Hoewel een Gis­kaart door zijn vorm causale relaties suggereert ­ elektriciteit als oorzaak van kanker ­ is het systeem voor een succesvol gebruik afhankelijk van andere disciplines. Gis kan niet ver­ klaren, aldus Scholten, maar slechts 'patronen ontdekken'. Een verklaring voor de kankerclusters kan een Gis niet leveren. "Een arts moet onderzoeken of die leidingen kanker veroorzaken."

daar hebben we aan de oppervlakte een wildwa­ terbaan met golven links en rechts. Dat lijkt heel wat, het geeft ook een hoop beroering maar het is slechts bij de gratie van blaaspolitici dat de stil­ stand niet zichtbaar wordt. De momentenpolitiek maakt zaken alleen bespreekbaar als er een aanlei­ ding is. Een aardig voorbeeld is de sociale zeker­ heid in het algemeen en de wao in het bijzonder. Het hele stelsel komt nu in beweging waarbij ook een aantal uitgangspunten ter discussie staan. Waarom? Niet omdat verantwoordelijke bestuur­ ders twijfels hebben bij de richting die deze trein rijdt. Welnee, als dat het geval was, was er wel eerder aan de noodrem getrokken. De aanleiding zit hem in het boekhoudkundige probleem van de kosten. Die rijzen de pan uit en dus grijpt men naar de noodrem en verkondigt dat het allemaal anders moet. Een kwantitatief probleem wordt als argument gehanteerd om kwalitatieve wijzigingen te bepleiten. Dezelfde aandacht voor momenten en uiterlijkheden zie je ook terug in stedebouw­ kundige kwesties rond hoogtes van gebouwen, in arbeidsmarktkwesties rond banen voor langdurig werklozen,in migratiepolitiek rond politieke vluch­ telingen. De politieke debatten spitsen zich toe op randverschijnselen. Het water klotst en kolkt, maar er verandert niets. In schrille tegenstelling tot de oppervlakkige veranderdrift staan funda­ mentele verhoudingen buiten de discussie. Het verdelen van de arbeid, de toekomstige bevol­ kingssamenstelling van ons land, de rol van de ge­ bouwde omgeving in een stad, het begrenzen van de produktie, daar regeert de stilstand terwijl daar de vernieuwing echt nodig is.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen