Ad Valvas 1991-1992 - pagina 481

AD VALVAS 16 APRIL 1992

PAGINA 5

De Westerse feministen zijn on­ derling verdeeld: aan de ene kant staan de relativisten die onder invloed van het postmode r­ nisme achter ie de re zelterheid een vraagteken zetten, aan de andere kant be vinde n zich de vrouwen die wijzen op de nood­ zaak van een strijdbare ide olo­ gie. Voor de filosofes uit het voormalige Oostblok, be ke nd met starre ideologieën, lijkt e e n keuze voor het gematigde post­ modernisme voor de hand te lig­ gen. Ande rzijds is de be hoe fte een strijdbaar feminisme juist in het voormalige Oostblok grote r dan ooit. hie t gaat name lijk nie t goed met de positie van vrouwen aldaar.

Erno Eskens

Nu de muur is verdwenen is het com­ munistische gedachtengoed niet langer de vanzelfsprekende steunpilaar voor de Oosteuropese emancipatiebeweging. Filosofes uit onder andere Belgrado, Moskou, Bratislava, Krakau en Praag, die van 22 tot 26 april op de vu bijeen zijn, zoeken daarom naar een alterna­ tieve fundering van de vrouwenstrijd. Intussen gaat het slecht met vrouwen in de voormalige communistische landen. De werkloosheid, het gevolg van de overschakeling op een kapitalistische staatsvorm, treft vooral vrouwen. Hun posities sneuvelen het eerst in de huidi­ ge, economisch barre, tijd. Vrouwen zijn ook de dupe van de na­ tionalistische conflicten. Er is sprake van een "collectieve masculiene agres­ sie", volgens de Joegoslavische filosofes Dasa Duhacek en Zarana Papic in de voorgepubliceerde samenvattingen van hun lezingen. De masculiene agressie beperkt de rol van vrouwen volgens hen tot die van moeder: vrouwen moeten strijders voortbrengen om de natie te redden. De heersende "patriarchale, nationalistische ideologie wil de vrouw op 'haar plaats' zetten: de vrouw als on­ derdanige moeder, echtgenote en huis­ vrouw."

Kroatische vrouwen demonstreren bij het EG-hoofdkwartier in Brussel tegen de burgeroorlog in Joegoslavië

Foto ANP

biele sociale tendens van misogynie (vrouwenhaat, red)." Kortom: de huidige situatie in het voor­ malige Oostblok mag weinig ideaal zijn, een stap terug is niet meer mogelijk. De filosofes uit het voormalige Oostblok zullen daarom met belangstelling kijken naar de manier waarop de Westerse fi­ losofes hun standpunten onderbouwen. Of zij daar echter veel wijzer van wor­ den, is de vraag. Het Westerse feminis­ me is de laatste jaren verdeeld geraakt: het postmodernisme, eenfilosofiedie niet langer gelooft in eeuwige zekerhe­ den, heeft een grote groepfilosofesaan het twijfelen gebracht over de vermeen­ de 'juistheid' van de eigen mening. Te­ gelijkertijd is er nog een groep die niets wil weten van de postmoderne twijfel en die blijft wijzen op de noodzaak van een strijdbare ideologie. De Oostenrijkse Belgrav valt onder deze laatste categorie. Vrouwen moeten volgens haar overal ter wereld een "ma­ triarchale ideologie" vormen om stnjd­ baar te blijven in de heersende man­ nencultuur. "De matriarchale ideologie is de beslissende factor in de politieke stnjd tussen man en vrouw om de we­ reldheerschappij." Voor het vormen van deze ideologie is het nodig dat vrouwen zich bewust worden van hun potentiële macht: "Vrouwen hebben niet alleen een statistische meerderheid, ze hebben ook het beslissende wapen in handen, het sekswapen, om de macht te gnjpen: ze hebben het leven van de toekomstige heersers in hun lijf en onder hun wil." Waar het benutten van het sekswapen toe leidt, beseft Belgrav zich terdege: "Er is geen compromis mogelijk, geen verzoening. Wij zijn in een eeuwige oorlog met ons biologisch supplement, met onze genetische dub­ belgangers."

'bevrijding', waarop de vrouweneman­ cipatie sinds de Verlichting aan beide zijden van de muur heeft gesteund, is verdacht. In het Oosten leidde deze ideologie immers tot communistisch patriarchaat, in het Westen bracht het een patriarchaat van het 'liberale' avondland; een patriarchaat dat vrou­ wen nog altijd uitsluit van de macht en volgens filosofe Hannelore Schroder van UVA "berust op degradatie, onder­ werping, exploitatie en zelfs moord (gy­ nocide) van de vrouwelijke populatie."

Oostblok-feminisme tussen relativisme en strijdbare ideologie

Filosofes uit het voormalige Oostblok geconfronteerd met verdeeld Westers feminisme

welijks aan het woord: de vrouwen zelf. Over hun lichamen wordt door mannen beshst. Vrouwonvriendelijk Ondanks deze weinig opwekkende ge­ Ook in Polen worden vrouwen niet al­ luiden willen de Oostblok­filosofes niet tijd even serieus genomen: door de terug naar de tijd dat de vrouwenstrijd overheersende rol van de katholieke met een blik op Das Kapital werd ge­ kerk en de beperkte seksuele voorlich­ rechtvaardigd. Marxistisch­leninistische ting zijn ongewenste zwangerschappen regimes, die de vrouwenemancipatie of­ er eerder regel dan uitzondenng. Per ficieel weliswaar van harte ondersteun­ jaar pleegt een half miljoen Poolse den, marginaliseerden in de praktijk de vrouwen abortus. De Poolse regenng, rol van de vrouw. Zo bleven de meeste gesteund door de Roomse kerk, wil hoge functies voorbehouden aan man­ abortus verbieden, maar tot nu toe is de nen en werd naar vrouwen niet altijd uit 1956 stammende wetgeving niet geluisterd. Met name de literatuur van veranderd: binnen drie maanden na de de vrouwenbeweging werd onderschat, conceptie is abortus toegestaan. In de volgens de Tsjechoslowaakse spreek­ discussies over het al dan niet afschaf­ sters Etela Farkascva en Zuzana Kicz­ fen van de wet, komt volgens filosofe kova. Deze literatuur was namelijk ge­ Slawomira Walczewska één partij nau­ richt "op de kleine wereld van het pri­ Telkens als D'66 weer eens als winnaar tevoor­ schijn komt uit een opiniepeilirtg of verkiezing, denk ik met weemoed terug aan die andere D uit dat decennium: DS'70. Een partij die geheel ten onrechte voor de eeuwigheid is geassocieerd met naïeve conservatieven, vergane adel en met dames die benevens een hoop geld ook goede bedoelin­ gen met de nooddruftige medemens hadden. Toe­ gegeven, de lijsttrekker van DS'70, de jonge Drees (al wordt hij net zo oud als zijn vader, het bhjft de jonge Drees), had zijn hoofd met mee en ook zijn snerpende stemgeluid maakte bij de kiezer slechts het gevoel los dat je bij hem in het krijt stond. Hij had het chansma van een zure bom maar wie de moeite nam te luisteren moest het toegeven: hier werd verstandige taal gesproken. Van acquit af aan was DS'70 een omgekeerd D'66: veel inhoud, weinig uitstraling. Nu, ruim twintig jaar later, blijkt dat charisma en suggestie aanzienlijk beter scoren. D'66 gloreert door als een soort religieuze sekte te tamboereren op een andere bestuurscultuur, een nieuwe aan­ pak, een betere wereld, lente in lente uit hetzelfde gekwetter zonder ooit een fatsoenlijk ei te produ­ ceren. De gekozen burgemeester, het referendum, het recht om geen mening te hebben, het zijn alle­ maal windeieren die helaas door andere partijen

vate leven, op het emotionele en op de intermenselijke betrekkingen" en daar zaten de communistische vooruitgangs­ denkers niet op te wachten, want "vaak waren hier ook de 'met gewenste' wei­ nig optimistische geluiden hoorbaar." Zelfs de zogenaamde 'communistische voorvechters van de vrouwenstrijd', Lenin en Engels, maakten zich schuldig aan onderdrukking en marginalisenng van de vrouw, stelt Olga A. Voronina uit het Gos. Geschiedkundigen hebben hiervoor ten tijde van het communisti­ sche regime hun ogen gesloten. Ten onrechte, want met name Engels had buitengewoon vrouwonvnendelijke ideeën, volgens Voronina; ideeën die later werden versterkt door Lenin om in de groot­Russische maatschappij vanaf Stalm te resulteren in "een sta­

Stephan Steinmetz

Stem DS'70 nog voor vruchtbaar worden gehouden ook. Neem nu dat referendum. Een op de twee op de acht mensen zegt B (autoluwer), een op de twee op de acht mensen zegt A (autoluwer) en als je dat bij elkaar optelt heb je bestuurlijke vernieu­ wing. Geen enkele partij heeft tijdig gezegd niet mee te willen doen aan deze flauwekul. Nee, D'66 mag dan een kakelende kip zijn, het is wel een grote kip dus we kakelen maar een eindje mee. En luis­ ter eens, kakelt D'66 als dat referendum totaal

Belgrav's visie op 'een toekomst zonder discriminatie' wordt door weinig filoso­ fes gedeeld. Aan de meeste filosofes is de postmoderne twijfel met voorbijge­ gaan en voor hen is 'ideologie' nu een vies woord. Ook de ideologie van de

mislukt is, er hebben toch 160.000 mensen mee­ gedaan aan het referendum dus het stelt wel dege­ lijk wat voor. Als bij vnje verkiezingen in China, (wie weet komt het er nog eens van) slechts 0,025 % naar de stembus gaat zal D'66 de Chinese am­ bassade een welgemeend gelukstelegram sturen met de bemoedigende tekst: 160.000 mensen, da's iets om rekening mee te houden. "Je zal ze maar te eten moeten geven" zegt mijn moeder dan steevast. Het vrijblijvende, aandoenlijke geflierefluit van D'66 wordt ook weerspiegeld in de kritiek op die partij. Nooit eens een flinke crash, een duel met hoge inzet. Alles wat D'66 oproept is een motie van treurnis. Ze mogen naar mij met modder gooien, ze mogen me wegsturen, hoge boetes op­ leggen of in een strafkamp opsluiten, maar in he­ melsnaam: GEEN motie van treurnis. Bestond DS'70 nog maar. Mijn eerste partij. Het was in 1972 dat op school schaduwverkiezingen werden gehouden. Echt stemmen mochten we nog niet maar alles werd serieus aangepakt met fora en programvergelijkingen. Na enige studie zag ik in dat DS'70 de juiste keus was. Het was im­ mers de enige partij die het autogebruik wilde te­ rugdringen, het milieu wilde sparen, het openbaar vervoer wilde verbeteren, oog had voor de kwali­

Leidend Geen ideologie dus in het postmoderne kamp, maar wat dan? Kan de vrouwen­ beweging nog wel streven naar vrijheid, als iedere ideologische fundering van de vrijheidsstrijd ontbreekt? Is een vrij­ heidsstrijd mogelijk zonder leidende ideologie, zonder overtuiging en zonder een 'wij­vrouwen' gevoel? Het zijn vra­ gen die volgens Louise Derksen van de Vrije Universiteit de extreme spanning tussen het postmodernisme en de klas­ sieke feministische overtuiging weerge­ ven. Defilosofesuit het voormalige Oostblok zullen nu, net als hun Wester­ se collegae, moeten kiezen tussen de strenge 'klassieke' ideologie en postmo­ derne twijfel. Terwijl de Westerse filo­ sofes over het algemeen naar de post­ moderne relativenng van de vrouwen­ strijd neigen, lijken defilosofesuit het voormalige Oostblok meer behoefte te hebben aan een strijdbare ideologie. Maar met de slechte ervaringen met de communistische ideologie vers in het geheugen, is het de vraag of deze filoso­ fes zich opnieuw aan een ideologie wil­ len overgeven. Het zesde AlPh­congres, waar overigens ook filosofes uit de Ver­ enigde Staten, Afrika, Zuid­Amerika en enkele Arabische landen over hun spe­ cifieke problemen en ideeën spreken, moet duidelijkheid verschaffen. Zesde congres van de International Association of Women Philosophers, van 22 tot 25 april aan de Vrije Universiteit Voor inschrijvingen tel 5484656

teit van het onderwijs, de infrasmctuur van het land en die bovendien een sluitend en haalbaar betoog hield hoe dat alles betaald moest worden. Waar populaire partijen als de PSP en de PPR wat nepen over te dure straaljagers en D'66 slechts planloos procedures wilde wijzigen, wist DS'70 so­ cialistische idealen te paren aan een uitvoerbaar plan. Het kon niet anders of al mijn medeleerlm­ gen zouden ook op deze partij stemmen! Maar he­ laas, PSP, PPR en WD waren de grote winnaars en op DS'70 stemden in totaal drie leerlingen. Op de uitslagenavond werd daar nog hartelijk om gela­ chen: wie stemt er nu op DS'70, ha, ha! Ik heb de

keer erop braaf op de PSP of iets van dien aard ge­ stemd want ik wilde er natuurlijk wel bijhoren. De heimelijke liefde voor DS'70 bleef aan me kna­ gen al moet ik zeggen dat het latere gestuntel van DS'70­bewindslieden de scheiding wel heeft verge­ makkelijkt. Kort geleden las ik een interview met de jonge Drees over zijn partij. Wederom werd ik geboeid door enerzijds 's mans analytisch inzicht en ander­ zijds zijn onvermogen om af te dalen tot het aard­ se gevecht om de macht. Een typisch voorbeeld van gelijk hebben en het niet knjgen. Hoeveel sympathieker dan gelijk krijgen zonder het te heb­ ben.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen