Ad Valvas 1991-1992 - pagina 454

PAGINA 6 I

^JW

AD VALVA

Acht jaar geleden telde de VU nauwelijks bij zondere hoogleraren, nu al bijna honderd. Zij houden zich bezig met transseksuoiogie, orgelkunde, economische \politiek, milieuchemie, vredesvraagstukken, filosofie van de kunst en wat al niet \ meer. De oorspronkelijke functie van de bijzondere hoogleraar bruggenbouwer tussen de academische wereld en de maatschappij - raakt echter op de achtergrond, nu steeds meer medewerkers van de vu zelf tot bij zonder hoogleraar gepromoveerd worden. Het profileren van de universiteit en het vasthouden van goede, professorabele medewerkers, dat zijn tegenwoordig de belangrij kste drijfveren voor het instellen van een bijzondere leerstoel.

^

Illustratie Aad Meijer

In de wachtkamer van het Walhalla .pKö*)

ȴ

De bijzondere leerstoel als tussenstation in de academische carrière Martin Enserink Vol verwachting klopten vrijdag de har­ ten van familie, vrienden en relaties in de aula. Er waren bloemen, gelukwen­ sen, drankjes; er was een persbericht uitgegaan, er kwam een stuk in een ochtendblad: Nederlands eerste hoogle­ raar pensioenrecht hield zijn oratie. Een jonkie nog: Erik Lutjens, 34 jaar en ad­ vocaat te Utrecht. Drie jaar geleden verwierf hij al de doctorstitel aan de vu, nu mag hij zich ook professor noemen. Daar zal hij wel eens mee gepest wor­ den op kantoor. Want Lutjens blijft ge­ woon werkzaam in de advocatuur; slechts af en toe zal hij zijn gezicht aan de vu laten zien. Hij wordt bijzonder hoogleraar. De Vereniging van Bedrijfs­ pensioenfondsen wilde wel graag zo'n leerstoel: de ontwikkelingen op pen­ sioengebied gaan immers hard en vra­ gen om meer onderzoek. Bovendien is het gewenst dat meer studenten zich in die lastige materie verdiepen. Daar wilde de vereniging wel wat geld voor op tafel leggen. Ook de rechtenfaculteit zag wel heil in de nieuwe leerstoel. Een kwestie van twee belangen die overeen­ stemmen, en er kan weer een bijzonde­ re hoogleraar worden benoemd.

drie zulke plaatsen. Dankzij een in 1984 ingezette inhaalmanoeuvre ­ an­ dere universiteiten kenden het feno­ meen al veel langer ­ groeit hun aantal nu al jaren met gemiddeld één per maand. Prof.mr.dr. H.T. van Staveren, hoogleraar sport en recht, is een van de laatste aanwinsten. Hij is benoemd van­ wege de Koninklijke Nederlandse Wiel­ renunie. Verder trad deze maand prof.dr. D.B. Tuinzing aan, die zich zal wijden aan de chirurgische kaakortho­ pedie. Hij wordt benoemd vanwege de Stichting het Vrije Universiteitsfonds.

Alle faculteiten

Het is vooral te danken aan de inspan­ ningen van deze stichting ­ kortweg vu­ fonds ­ dat het aantal bijzonder hoogle­ raren zo spectaculair gestegen is. Het fonds neemt ruim zestig van de bijna honderd bijzondere leerstoelen voor haar rekening. Ook het vu­fonds is formeel onafhan­ kelijk van de universiteit; maar in de praktijk werkt het anders. Het fonds, waarvan rector magnificus Datema voorzitter is, vestigt leerstoelen in nauw overleg met de faculteiten, die zelf kun­ nen aangeven op welk gebied ze een extra hoogleraar kunnen gebruiken. Het vu­fonds heeft nu aan praktisch alle faculteiten bijzondere leerstoelen Er bestaat een bijna onuitroeibare ingesteld, op uiteenlopende vakgebie­ spraakverwarring over bijzondere en den als liturgiewetenschap, transsek­ buitengewone hoogleraren. Die laatste categorie bestaat niet meer, is dood ver­ suoiogie, bedrijfsvdskunde, orgelkunde en milieuchemie. Theoretisch zijn die klaard sinds in 1986 een nieuwe wet op bijzondere hoogleraarschappen een ex­ het wetenschappelijk onderwijs in wer­ traatje, een kans voor de faculteit om king trad. Buitengewone hoogleraren aandacht te besteden aan een gebied waren eigenlijk gewone hoogleraren, dat anders in duister gehuld zou blij­ betaald door de universiteit, maar met ven. De werkelijkheid ligt echter an­ een aanstelling van slechts een of twee ders. Steeds vaker worden bijzondere . dagen in de week. Tegenwoordig heet leerstoelen gevestigd op vakgebieden dat eenvoudig een deeltijd­hoogleraar. Het verschijnsel van de bijzondere hoog­ waar de faculteiten eigenlijk een gewo­ ne hoogleraar zouden willen hebben, leraren daarentegen maakt gouden tij­ maar het zich niet kunnen veroorloven. den door. Zij vormen aan de universi­ Niet zelden worden die plaatsen ook teit een snel groeiend en divers gilde bezet door personeelsleden van de vu, dat de meest uiteenlopende taken ver­ vrijwel altijd universitair hoofddocenten vult ­ en inmiddels onmisbaar is. (UHD'S), die al werkzaam zijn op (bijna) Bijzondere leerstoelen worden door derden, instanties van buiten de univer­ hetzelfde vakgebied. Zo zijn de eerder genoemde Van Staveren en Tuinzing al siteit, ingesteld en betaald. Acht jaar respectievelijk zeven en zes jaar verbon­ geleden had de vu nog maar twee of

den aan de faculteit waar ze nu bijzon­ der hoogleraar worden. Zulke bijzondere hoogleraren zijn voor de universiteit voordelige kostgangers; ondanks het prof. voor hun naam blij­ ven zij steken in salarisschaal 14, het maximum voor UHD'S. Gewone hoogle­ raren klimmen tot schaal 16 of 18, af­ hankelijk van de vraag of zij de A­ of B­ status hebben. De bijzondere hoogle­ raar krijgt wel een onkostenvergoeding, waarvan de hoogte afhankelijk is van de rechtspersoon die de leerstoel onder­ houdt. Het vu­fonds keert haar bijzon­ dere hoogleraren vijfduizend gulden 's jaars uit. "En dat ben je gauw kwijt; een toga kost al meer dan tweeduizend gulden", zegt prof.dr. M.J.A. Penninx, hoogleraar etnische studies en minder­ hedenbeleid bij de faculteit SCW. "Als het je om het geld gaat, moet je gewoon hoogleraar zien te worden." Vroeger was Penninx gewoon UHD, maar als vlaggeschip van een vrije stu­ dierichting, die dezelfde naam draagt als zijn leerstoel, mag hij zich nu pro­ fessor noemen. "Een groot deel van mijiKwerkzaamheden is gelijk geble­ ven", zegt hij. "Het grote voordeel van het bijzonder hoogleraarschap is dat ik nu zelf promovendi kan begeleiden en dat ik rechtstreeks aanvragen in kan dienen bij Nwo, het USF en andere pot­ jes. Vroeger moest dat altijd via een an­ dere hoogleraar." Er is nog een ander voordeel. Vorige week zondag was Penninx als discussie­ partner te gast bij Het Capitool, waar hij uiteraard geïntroduceerd werd als 'hoogleraar aan de vu'. "Zo werkt het nu eenmaal: titels brengen status. Bij Het Capitool nemen ze liever iemand met een hoogleraarstitel dan zomaar de eerste de beste."

Zonder extra kosten In totaal zijn er aan de vu ongeveer veenig mensen als Penninx; zij combi­ neren hun gewone aanstelling met een bijzonder hoogleraarschap. Met soms de hoop dat ze ooit gewoon hoogleraar zullen worden. Penninx: "Ik weet niet of dat vaak gebeurt, maar je zou kun­ nen verwachten dat waimeer een ge­

woon hoogleraar vertrekt, zijn plaats wordt ingenomen door een bijzonder hoogleraar." Door de opkomst van deze generatie bijzondere hoogleraren is de gedachte achter het verschijnsel (een brug slaan tussen academische wereld en de prak­ tijk) behoorlijk verwaterd. Thans lijkt de bijzondere leerstoel een middel om mensen te bevorderen zonder extra kosten en voor de universiteit te behou­ den, en tegelijk de faculteiten op te tui­ gen met interessante nieuwe specialisa­ ties. Het resultaat is een soort tweede­ rangs hoogleraar; een wachtkamer voor het academisch walhalla van de gewone leerstoel. "Er is in feite een extra laag in de structuur ontstaan", zegt Penninx. "Naast de gewone hoogleraar die met zijn onderzoek direct verankerd zit in de vakgroep, is nu de bijzonder hoogle­ raar gekomen, die wel de titel mag dra­ gen maar niet dezelfde status heeft. De titel van lector is tien jaar geleden afge­ schaft, maar daar komt nu voor weinig geld de bijzonder hoogleraar in de plaats. Zo zou je het kunnen zien."

Tijdelijk Zo kun je het inderdaad heel goed zien, maar dat is allerminst de bedoeling, zegt het college van bestuur in een re­ cente notitie over de bijzondere leer­ stoelen. Het college geeft onomwonden toe dat de leerstoelen gebruikt worden als douceurtjes voor talentvolle mede­ werkers die anders wellicht elders car­ nère zouden maken; maar dat betekent niet dat elke UHD erop mag rekenen binnenkort plaats te kunnen nemen op een bijzondere leerstoel. "Er is een rangenopbouw in het weten­ schappelijk personeel: die van UD, UHD en kroondocent. Iets anders bestaat er niet", verklaarde rector magnificus Da­ tema onlangs in een commissie van de universiteitsraad. "En een UHD die bij­ zonder hoogleraar wordt, dient zich te realiseren dat hij in het algemeen ge­ woon onder een gewone hoogleraar blijft werken." Het college wijst er dan ook op dat bij­ zondere leerstoelen in principe altijd tij­ delijk zijn. O m de vijf jaar moet beslist

worden over het voortbestaan ervan. Maar Datema erkende dat het leven in dit opzicht afwijkt van de leer, en dat veel bijzondere hoogleraren de facto permanente leerstoelen bezetten. "We kunnen tegen een UHD moeilijk na vijf jaar zeggen: 'Vriend, lever uw baret maar weer in!'" Inmiddels begint echter wel enige te­ rughoudendheid te ontstaan in het be­ noemen van eigen personeel op bijzon­ dere leerstoelen. Aan de Leidse univer­ siteit werd onlangs besloten dit hele­ maal niet meer toe te staan. Zo ver is het aan de^'vu nog niet, zegt P. Brasik, secretaris van het vu­fonds, "maar we geven de faculteiten wel het signaal dat terughoudendheid geboden is. Het ge­ voel mag niet ontstaan dat elke UHD hoogleraar kan worden." Trouwens, zoveel leerstoelen heeft het vu­fonds niet meer te vergeven. Het fonds, vertelt Brasik, heeft z'n budget­ taire plafond bijna bereikt. Jammer voor alle aanstormende hoofddocenten, maar in de toekomst zullen nog maar mondjesmaat nieuwe leerstoelen inge­ steld worden. Wat externe geldschieters betreft be­ staat die terughoudendheid nog niet; die mogen rustig met nieuwe leerstoe­ len blijven komen. En er zijn nog steeds gegadigden. Nog maar een paar weken terug besloot het CNV dat aan de vu een bijzondere hoogleraar christelijk sociaal denken moet komen. Weer zo'n leer­ stoel die de universiteit maar wat graag binnenhaalt, omdat hij helpt het profiel overeind te houden. Misschien heeft de VU zelfs nog wel een UHD rondlopen die een geschikte kandidaat zou zijn.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen