Ad Valvas 1991-1992 - pagina 127

AD VALVAS 10 OKTOBER 1991

PAGINA 9

Bijna ieder mens maakt in zijn ieven periodes van eenzaamlieid door. IVlaar hoe eenzaam zijn we eigenlijk? Eenzaamheid is niet voorbehouden aan de ouderdom. Toch zijn ouderen er kwetsb aarder voor. Hoe voorkom je eenzaamheid op je oude dag? Bij gebrek aan een medicijn, werd maandag tijdens het symposium 'eenzaamheid mag een naam hebben' gezocht naar andere oplossingen.

Diana Doornenb al Een dame uit de zaal, pastoraal werk­ ster, geeft een paar schrijnende voor­ beelden van het isolement van bejaar­ den m Amsterdam­Oost. Dagelijks ziet ze om haar heen hoe hun schamele AOW deze mensen aan huis bindt. Per maand komen ze zo'n honderd gulden te kort. Geld om een cursus te volgen of om zich bij een vereniging te sluiten, IS er niet. "En velen schamen zich om bezoek te ontvangen. Want ze kunnen niet eens een koekje bij de thee geven. En zou u zich niet schamen als u al zes jaar met dezelfde japon loopt?" zegt ze stellig. De financiële situatie als oorzaak van eenzaamheid onder ouderen, dat heeft ze gemist in de lezingen van die och­ tend. Alleen drs. M.J. Boereboom, ad­ junct­directeur ouderenbeleid van wv­ CAOW in de toekomst de grootste uitda­ ging in het ouderenbeleid zal zijn. Pas­ klare antwoorden op eenzaamheid hoeft men van de overheid niet te ver­ wachten, vertelt hij verder. Het enige wat zij kan doen is randvoor­

C. Bovenberg (70) is eerstejaars theoloog. Vroeger was hij financieel directeur b ij een groot­ handel. Hij komt aan de VU zijn geloof restaureren. Er zijn vele studenten die een hoogle­ raar als vader hebben, C. Bovenberg uit Arnhem is een student die een hoogleraar als zoon heeft. Bovenberg (70) studeert voor zijn doctoraal van de Algemene Studie Godgeleerdheid (ASG): "Mijn zoon doceert economie in Rotterdam, maar voor mij was de vu de logische keuze. Ik ben helemaal in de vu­traditie opgegroeid, onder ande­ re natuurlijk met het vu­busje. De vu heb ik ook gekozen, vanwege het spe­ ciale studieprogramma dat verschilt van de vrije studies godgeleerdheid zoals die op andere universiteiten gegeven worden. Theologie heeft altijd al mijn belangstelling gehad, ik had alleen niet zoveel zin meer om aan de oude talen te beginnen, die daarbij komen kijken. Op een vergadering van de vusA (vu en Samenleving) in Leeuwarden hoorde ik van het bestaan van de ASG, die je dus zonder deze talen kunt doen. Predikant kun je dan met worden. In mijn jeugd had ik dat wel gewild maar mijn ouders kozen voor mij de HBS als opleiding.

Diaken geworden Vlak voor de oorlog, in 1938 haalde ik m'n HBS­b­diploma. Er waren geen fi­ nanciële mogelijkheden om verder te studeren. Ik was de oudste zoon in een gezin van vijf kinderen, en het gezinsin­ komen kon wel enige versterking ge­ bruiken, dus ben ik gaan werken. Het was een tijd van crisis en werkloosheid, er was niet zoveel keus. Na vele sollici­ taties kon ik op een accountantskantoor komen. Merkwaardig genoeg werd daar direkt als eis gesteld dat ik de accoun­ tantstudie moest volgen. Hoewel de

een partner met zich meebrengt." Gevoelens van eenzaamheid bij alleen­ staande ouderen komen vaak voort uit ongerustheid. Ze zijn bang dat er geen hulp is als ze het door een slechte ge­ zondheid alleen met meer redden. Ook prof J.M.A. M unmchs, die zijn visie op eenzaamheid vanuit de psycho­geronto­ logie geeft, onderstreept het belang van vrienden. "Veel alleenstaanden hebben intieme vnendschapsrelaties, vergelijk­ baar met het huwelijk. Het huwelijk is niet zaligmakend."

Weduwen

waarden scheppen, zodat ouderen zo­ veel mogelijk aan het maatschappelijk leven kunnen meedoen. Nu worden ze daarin geremd. Slechts twaalf procent van de mannen boven de zestig werkt nog. En de vanzelfsprekendheid waar­ mee ouderen geacht worden uit de po­ litiek te treden, vindt hij opvallend. Wat de overheid kan doen, is dit soort ver­ schijnselen signaleren en bespreekbaar maken.

A n d e r e culturen Bijvoorbeeld door het stimuleren van wetenschappelijk onderzoek en concre­ te projecten, zoals op het terrein van huisvesting. Maar om vereenzaming echt te voorkomen moet onze mentali­ teit veranderen. Wij waarderen ouderen minder dan in andere culturen, merkt Boereboom op zonder dat hij hiermee iets nieuws vertelt. In de Angelsaksi­ sche literatuur wordt dit wel aangeduid met ageism. Boereboom: "Het probleem is dat ou­ deren hierdoor automatisch ook minder waardering voor zichzelf krijgen. De manier waarop we met ouderen om­ gaan, bepaalt of er in de toekomst nog steeds eenzaamheid onder hen zal zijn." Eenzaamheid heeft te maken met per­ soonlijke ervaringen en gevoelens. Mensen voelen zich eenzaam als de persoonlijke relaties die zij hebben ach­

Nooit

te

terblijven bij hun wensen, wat betreft aantal of mate van intimiteit. Dr.P.A. Dijkstra van het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut bracht tijdens het symposium wat resul­ taten van empirisch onderzoek ter spra­

Symposium over eenzaamheid ke. Het beeld dat eenzaamheid alleen bij ouderen voorkomt, helpt ze, voor degenen die dat nog niet wasten, voor­ goed uit de wereld met cijfers. Twintig procent van de jongeren voelt zich in sterke mate eenzaam, blijkt uit Neder­ lands, Scandinavisch en Noordameri­ kaans onderzoek. Datzelfde percentage geldt voor Nederlandse ouderen tot tachtig jaar. Onder hoogbejaarden treffen we echter nog veel meer eenzaamheid aan, vertelt Dijkstra. Een slechte gezondheid en daardoor afhankelijkheid, is de grootste boosdoener. Van 1985 tot 1990 deed Dijkstra onderzoek aan de vu naar de

oxid

om

betekenis van persoonlijke relaties ter voorkoming van eenzaamheid. Vrien­ den blijken zeer belangrijk. M eer nog dan kinderen. Dijkstra: "Vrienden beleven veel plezier en steun aan elkaar. Ze delen emoties, geven elkaar advies en praktische hulp. De omgang met kinderen geeft vaak een Verplicht' gevoel, want het contact is niet vrijwillig. M eestal is er ook min­ der genegenheid in de relatie tussen ou­ ders en kinderen, dan tussen vrienden. De betekenis van vnenden, vriendin­ nen, buren, broers en zusters wordt maar al te vaak onderschat." Dijkstra gaat ook in op het belang van een part­ ner. "Veel van onze intieme behoeften worden bevredigd door een partner. Mensen zonder partner voelen zich vaker eenzaam."

Goede vrienden Toch biedt een parmer geen garantie tegen eenzaamheid. Vooral ouderen die sterk gericht zijn op alleen de parmer en de eventuele kinderen zijn zeer kwetsbaar. Alleenstaanden met goede vrienden komen er veel beter vanaf vol­ gens Dijkstra. "Vooral zij die nooit ge­ huwd zijn geweest, zijn nauwelijks een­ zaam. Zij hebben zich een zelfstandige levensstijl eigen gemaakt. Bovendien kennen ze niet de gevoelens van ont­ reddering en gemis die het verlies van

te

n

vu

'De laatste vragen: daar komt het op aan' werd ik Gemeenteraadslid en wethou­ der. Ik kwam in de Staten van Gelder­ land en werd uiteindelijk lid van Gede­ puteerde Staten. Toen ik in 1982 aft­ rad als GS­lid, bleef ik nog wel lid van Provinciale Staten maar toen men me in 1987 vroeg me weer herkiesbaar te stellen, heb ik er vanaf gezien. Ik had het allemaal al meegemaakt, en zo'n functie heeft toch weinig beleidsruimte. Aansluitend aan de beslissing om met de politiek te stoppen ben ik gaan stu­

het is minder leerstellig geworden. En minder geïsoleerd, het gaat veel meer om de vragen die uit de wereld zelf komen. Ik wilde mee blijven denken en meer van het geloof weten, ook meer dan je met zelfstudie kunt bereiken. Ik las wel boeken, van Berkouwer en Noord­ mans, maar toch ontgaat je veel als je alleen maar thuis leest. Je maakt het je niet zo tot geestelijk eigendom als wan­ neer je voor tentamens leert. Ik heb dus voor een academische studie gekozen omdat ik mezelf voor de noodzaak wilde zetten om de stof ook werkelijk op te nemen. M aar ik studeer met veel plezier, hoewel ik er met echt meer iets mee kan doen.

Saldo O

^ij^"'

omstandigheden me deze Weg opgelegd hebben, lag het beroep me toch wel. In 1949 ben ik afgestudeerd, dan voer je de titel registeraccountant. In 1956 ben ik naar een groothandelsbedrijf in Am­ hem gegaan, waar ik uiteindelijk finan­ cieel directeur werd. Intussen was ik diaken geworden in de Gereformeerde Kerk, en later ouder­ 'ling. Maar toen ik later ook nog de po­ litiek in ging, bleef er niet zoveel tijd over voor het kerkewerk. In Renkum

Voor weduwen maakt hij wel een uit­ zondenng. "Dan is er iemand wegge­ vallen die zeer veel betekenis had. M en beseft te weinig dat die persoon onver­ vangbaar IS. Vnenden of een nieuwe partner vervangen dat maar ten dele. Er zal altijd een soort oerverlangen naar die eerste partner blijven nahinken. Een stukje eenzaamheid is onvermijdelijk." De emeritus hoogleraar ziet eenzaam­ heid trouwens niet alleen als iets nega­ tiefs. Eenzaamheid is immers nodig om tot jezelf te komen. Ieder opgroeiend mens ontwikkelt, ­ bijna van nature ­ een eigen identiteit. Iets wat het leven zeer aantrekkehjk kan maken. "M aar anderen begrijpen je daardoor niet altijd, want door die uni­ citeit onderscheiden we ons van ande­ ren. En dat gaat gepaard met eenzaam­ heid. Het hele leven zal er een zekere spanning zijn tussen de relaties en je eigen ik, een unieke persoonlijkheid." Een oudere dame staat op. Ze vindt dat er veel te weinig ouderen in de zaal zijn. Terwijl juist zij hun stem moeten laten horen. "Want er wordt ons opgelegd dat we oud zijn, maar er wordt ons niets gevraagd," zegt ze boos. Daarom neemt ze zelf maar de microfoon in handen. "De overheid is bang voor ons, we worden geweerd. Maar iedereen die niet dood gaat, wordt oud. En als we nu allemaal wat korter zouden werken, als er meer woongemeenschappen voor ouderen zouden komen, en als we el­ kaar wat meer zouden helpen, dan had­ den we het naar ons zin." Dat is heel eenvoudig, volgens haar. Dat is geen sociologie, geen psychologie, maar ge­ woon verstandig denken. En ze krijgt een daverend applaus.

deren, en opnieuw ouderling gewor­ den. In de twintig jaar die er tussen mijn eerste ouderlingschap en het latere ligt, is er enorm veel veranderd. Bij huisbe­ zoek merkte ik dat men heel andere vragen stelde dan in 1966, en ik had zelf ook een heel andere kijk op de din­ gen gekregen. Ik ben opgegroeid in een tijd dat in de Gereformeerde Kerk de Bijbel als onfeilbaar gezien werd. Nu stelt men niet alles zo absoluut meer.

De colleges zijn heel interessant, en van de discussies die er gehouden worden, leer je veel. Vooral rond de laatste vra­ gen, die waar het werkelijk op aankomt, over de dood en het einde, en de zin van alles. Deze studie heb ik ook geko­ zen voor de restauratie van mijn geloof, maar het saldo is precies 0. Soms hoor je positieve dingen, die je geloof ver­ sterken, andere keren worden je ge­ loofszekerheden onderuit gehaald. Dat moet je dan maar weer proberen te ver­ werken. Pas dit jaar is het mogelijk geworden de algemene studie godgeleerdheid in deeltijd te volgen. De eerste vier jaar heb ik volujds gestudeerd, hoewel ik maar twintig uur per week beschikbaar had omdat ik nog verschillende functies en commissariaten had. Het was een hele uitzoekerij om een voltijd­studie in deeltijd te persen. Als alles goed gaat, zou ik dit studiejaar mijn doctoraal I kunnen halen. Ik weet nog niet of ik dan verder ga, hoewel ik altijd de be­ hoefte zal hebben mijn kennis op peil te houden. Je studeert als oudere toch iets minder gemakkelijk, ook omdat je meer sociale verplichtingen hebt, en familie waar je rekening mee wilt houden. En ten slotte heb ik een bijzonder lieve kleinzoon."'('SS^ , . , . . ,

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen