Ad Valvas 1991-1992 - pagina 139

AD VALVAS 17 OKTOBER 1991

PAGINA 9

Het ideale stoeltje Congrxcs over de ergonomie van de hoepelrolstoel De bewegingswetenschap­ pers van de VU zoeken naar methoden om de effi­ ciëntie van de hand­aange­ dreven rolstoel te verbete­ ren. Analyse van de mense­ lijke beweging moet leiden tot een rolstoel waarmee het makkelijk rijden is. De resultaten worden gepre­ senteerd op een driedaags congres, dat donderdag 17 oktober begint.

•tr ' ­ »

i

­1 * ; . • .

•J­

A • ;S. *

Dick Roodenburg Door haar ziekte bracht Renate Rubin­ stein de laatste jaren van haar leven door in een rolstoel. In het boek Nee heb je vraagt ze zich af waarom alle hulpstukken voor gehandicapten zo verschrikkelijk lelijk moeten zijn. Zij concludeert dat die dingen er nu een­ maal niet zijn voor de levensvreugde, maar voor het nut. Volgens Luc van der Woude is dat de laatste tijd veranderd. Vooral vanuit de wereld van de gehandicaptensport wer­ den ideeën aangedragen voor een fraai­ er uiterlijk van de rolstoel. Via de fabri­ kanten komen die ideeën terecht in het produkt van alledag. Ter illustratie laat Paul Meijs, ook betrokken bij de voor­ bereidingen van het congres, een glossy folder van de Duitse firma Sopur zien: eigentijdse, in Ikea­kleuren uitgevoerde rolstoelen met namen als Easy, Young­ ster (voor de jeugd). Swing, Delphin (om mee onder de douche te gaan), Break­S (om te dansen) en Track Titan (voor rolstoeljoggers). Keuze genoeg, maar ze worden waarschijnlijk niet alle­ maal door het ziekenfonds vergoed. De proefrolstoel in de onderzoekszaal van bewegingswetenschappen ziet er op het eerste gezicht minder modem uit. De meest recente verbeteringen zijn er met touwtjes aan vast gemaakt. "Maar vergis je niet", aldus Van der Woude, "dat ding zit vol met de meest geavan­ ceerde technologie." De inbreng van de sport beperkt zich niet tot de esthetiek. Ook wat betreft de zithouding in de stoel en verbetering van het materiaal komen de meeste vra­ gen uit die hoek. Veel onderzoek op het gebied van hand­aangedreven rolstoe­ len ­ ook wel hoepelrolstoelen ge­ noemd, vanwege de duwring langs de wielen ­ richt zich dan ook op de spor­ tieve gebruiker.

Repetities rolstoeldansen op Uilenstede Janssen en Lidy van Oers doen onder­ zoek naar het rolstoelgebruik in het da­ gelijks leven. Dirkjan Veeger promo­ veert binnenkort op ­ grofweg samenge­ vat ­ de biomechanica in combinatie met de fysiologie van de rolstoelaandrij­ ving en Paul Meijs is namens het revali­ datiecentrum in Hoensbroek aan de vu verbonden. Al deze deelonderwerpen zullen op het congres aan de orde komen.

Wheeler

In het programma 'Cyclische Bewegin­ gen' wordt vanuit een combinatie van de biomechanica en de inspanningsfy­ siologie onderzocht hoe mensen be­ paalde bewegingspatronen uitvoeren. Wat rolstoelen betreft houdt dat in, dat gekeken wordt naar de werking van het spierskeletsysteem en het hartvatenstel­ sel van de gebruiker. Voor sommige taken moet het lichaam meer energie leveren dan voor andere. Dat kan komen doordat die taak zwaarder is, Het rolstoelproject van bewegingswe­ maar ook doordat het systeem waarmee tenschappen, waarbinnen Van der je die taak uitvoert ­ het lichaam dus ­ Woude promoveerde op de dissertatie Manual wheelchair propulsion: ergonomie niet efficiënt functioneert. De arm is anders geconstrueerd dan het been en perspective, is echter algemener van dat heeft uiteraard consequenties voor opzet. Dit project startte in 1983 als het aanduwen van een rolstoel. Van der onderdeel van het programma 'Cycli­ Woude: "Meer dan negentig procent t sche Bewegingen', waarbinnen bijvoor­ van de energie die je vrijmaakt tijdens beeld naar de bewegingen van fietsers het rijden, gaat verloren aan warmte. gekeken wordt. Omdat die bewegingen Slechts vijf a tien procent komt terug in zich steeds op de zelfde manier herha­ het voortbewegen zelf. De armarbeid len, vormen ze een interessant onder­ die je levert voor de verplaatsing van zoeksobject. Het rolstoelproject bestaat een rolstoel is minder effectief dan de uit een aantal deelprojecten. Thomas

Margriet van Lith Minister Ritzen is vo o rstander van e e n 'brugjaar' in de o plei­ dingen aan de o n d e r z o e k s c h o ­ len. D e succesvo lle o nderzo eker in o pleiding ko mt na e e n jaar in aanmerking vo o r e e n interna­ tionaal erkend tussentijds d i ­ ploma. Zo 'n d i p l o m a m o e t dan toegang geven to t vervo lgstu­ dies aan po st­do cto rale o plei­ dingen i n heel Euro pa. Ritzen bepleitte het brugjaar bij de opening van een internatio nale rectorenconferentie in Utrecht. Het voorstel is aomstig van de inter­ nationale conunissie die Ritzen

Foto Bram de Hollander

beenarbeid die bij fietsen verricht wordt." Het wetenschappelijk onder­ zoek binnen het rolstoelproject is er op gericht die mechanismes te begrijpen en te verklaren' U iteindelijk levert dat voor de praktijk nuttige informatie op, bijvoorbeeld over hoe een ergonomi­ sche zithouding de prestaties kan verbe­ teren. Dat tijdens een marathon de wheeler sneller gaat dan de loper, is voornamelijk te danken aan het ideale stoeltje met lage wrijving dat ervoor zorgt dat de rolstoelatleet minder ver­ mogen hoeft te leveren. Steeds vaker komt het voor dat mensen thuis een hand­voortbewogen rolstoel gebruiken en buiten een electrische rol­ stoel. Van der Woude pleit er voor dat mensen zich ­ zo lang het kan ­ op eigen kracht voortbewegen: "Invaliden worden bedreigd door inactiviteit, die leidt tot een grotere kans op hart­ en vaatziekten. Dat geldt natuurlijk voor iedereen, maar rolstoelgebruikers ver­ keren in een ongunstige positie omdat ze zich met een betrekkelijk kleine spiermassa moeten voortbewegen. Bo­ vendien heb je,, om in een rolstoel soci­ aal goed te kurmen functioneren, een redelijk getraind lichaam nodig."

Interface De laatste vijf jaar valt een toenemende aandacht voor de ontwikkeling van hulpmiddelen voor gehandicapten in Nederland te constateren. Een subsi­ dieprogramma van de overheid ­ waar­ mee ook het project aan de vu voor een

belangrijk deel gefinancierd wordt ­ sti­ muleerde het onderzoek. Daardoor is in Nederland een gunstig klimaat ontstaan en de Europese Gemeenschap verschaft op haar beurt de middelen om op inter­ nationaal niveau kennis uit te wisselen. Het komende congres geeft een over­ zicht van de stand van zaken op het ge­ bied van de ergonomische aspecten van rolstoel­aandrijving. Samen met Scan­ dinavië, Duitsland en de Verenigde Staten behoort Nederland op dit gebied tot de voorlopers en het is de bedoeling dat de vergaarde kennis overgedragen wordt aan onderzoekers uit andere lan­ den. Daarnaast richt het congres zich ook op geïnteresseerden uit de praktijk. Met name het programma over de in­ terface tussen rolstoel en gebruiker zal volgens Van der Woude ook voor niet­ wetenschappers de moeite waard zijn. Die interface zou je kunnen omschrijven als het raakvlak tussen de technische hulpmiddelen en de mens. Er bestaat een duidelijke afliankelijkheid tussen de rolstoel enerzijds en fysieke mogelijkhe­ den van de gebruiker anderzijds. Het menselijk lichaam flmctioneert onder bepaalde condities optimaal en het hulpmiddel moet zo geconstrueerd zijn dat de gebruiker op die optimale condi­ ties wordt aangesproken. Zo ontstaat een interactie tussen menselijke en technische mogelijkheden. Genoemde Schmauder komt met heel handzame informatie over hoe die interface in el­ kaar behoort te steken. Het congres behandelt slechts een klein

deel van de problematiek van de rol­ stoelgebruiker. Van der Woude is de eerste om dat toe te geven: "Het wer­ ken op een kantoor stelt mogelijk heel andere eisen dan wij op grond van ons ergonomisch onderzoek naar het rijden in een rolstoel formuleren. De bruik­ baarheid van een rolstoel wordt ook be­ paald door de taken die de gehandicap­ te verricht". En als er ooit een ergonomisch perfecte rolstoel mocht worden ontworpen, zal de omgeving het volgende obstakel zijn. Op het congres houdt D.P. Phillipen een lezing over omgevingsfactoren, maar hij zal met name de situatie bin­ nenshuis behandelen. Daarbuiten zijn er talloze factoren die de bewegingsvrij­ heid van mensen in een rolstoel beper­ ken: de toegankelijkheid van het (open­ baar) vervoer en van gebouwen bijvoor­ beeld. In de toekomst zullen richtlijnen ontvdkkeld moeten worden voor archi­ tectuur en vervoer. Anders blijven de rolstoelrijders aangewezen op een hulp­ middel zoals Renate Rubinstein dat in Nee heb je beschrijft: "Het handigste zou een stoel zijn met hoge, beweegba­ re spinnepoten, misschien vinden ze die nog eens uit en zetten er ook een paar vleugels aan om over een hindernis heen te springen."

Ritzen wil brugiclas voor ondei7oel(sscliolen deze zomer heeft geadviseerd o ver de vorming van o nderzo ekscho len. Ritzen vindt dat er meer interna­ tionale samenwerking moet ko men op het gebied van de po stdo cto rale opleidingen en van de kwaUteits­ zorg. Een post­doctoraal brugjaar, waarvan inhoud en functie zo veel mogeUjk binnen Europa zijn gehar­ moniseerd, kan daarbij helpen. Een voorbeeld is het Franse mo del, waar na een jaar studie aan een doctoraatsopleiding een diplo ma

wordt uitgereikt. Oo k vindt de mi­ nister dat er meer fellowships mo e­ ten komen, die onderzoekers in op­ leiding in staat stellen buiten het eigen land te studeren.

Voorsprong Op het gebied van de kwaliteits­ zorg heeft Nederland een voor­ sprong op de rest van Europa; de werking van systemen als visitaties en voorwaardelijke financiering wordt in het buitenland nieuwsgie­

rig gevolgd. Ritzen vindt dat die kwaliteitsbeoordeling een meer in­ ternationaal karakter moet krijgen. Er moeten meer buitenlanders bij de visitatiecommissies wo rden be­ trokken en de resultaten mo eten meer internationale bekendheid krijgen. Ritzen lijkt er daarmee voor te pleiten dat de binnenkort te verschijnen 'o nderwijs­co nsumen­ tengids' van het ministerie o p ter­ mijn o o k buiten Nederland wo rdt verspreid.

Ritzen: Post-doctoraal brugjaar

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen