Ad Valvas 1991-1992 - pagina 91

AD VALVAS 26 SEPTEMBER 1991 I

1991

I PAGINA 5

Huilen als studieobject Onderzoek naar heftige emoties staat nog in de kinderschoenen Diana Doornenbal

"Het lijkt wel of mensen geen onder­ zoeksgegevens over huilen willen. Alsof ze het veel te leuk vinden om te kunnen blijven speculeren," beweert Robbert Kortekaas die zich met medestudente Mariëlle van den Berg onder leiding van psycholoog Vingerhoets een aantal maanden op het thema huilen heeft ge­ stort. Wereldwijd zijn er slechts een handje­ vol onderzoeken over huilen. Maar uit de meeste valt niet veel op te maken, vinden de twee studenten inclusief Vin­ gerhoets. "Vaak worden legendes, ge­ dichten en bijbelverhalen aangehaald als argument voor een theorie. Zo schijnt Adam vreselijk gehuild te heb­ ben, toen hij het paradijs moest verla­ ten. Daarom zou huilen dus heel erg belangrijk zijn. Dat soort verwijzingen kwamen we tegen", vertelt Robbert. "En dat in medische handboeken. Dat kun je natuurlijk niet serieus nemen," vult Vingerhoets aan. Robbert: "Het is net zoiets als een der­ ! matoloog die een theorie ontleent aan j de spreuk 'Hij die z'n gat brandt, moet op de blaren zitten.'" Robbert en Mariëlle probeerden tijdens hun wetenschappelijke stage achter de invloed van huilen op onze gezondheid te komen. Ze vroegen zich af of mensen die een goede klant van de apotheek en drogist zijn, regelmatig een arts bezoe­ ken, een dieet volgen, kortom zij die wellicht met hun gezondheid tobben, vaker huilen. Bijna tweehonderd leze­ ressen van het weekblad Flair vulden een vragenlijst in. Echt veel wijzer werden de twee stu­ denten daar niet van. Mariëlle: "We gingen er vanuit dat huilen gezond is. Dat we bij mensen die vaak huilen een lagere medische consumptie zouden aantreffen. Dat hebben we niet aan kunnen tonen. Maar evenmin dat hui­ len ongezond zou zijn." Wel blijkt dat jonge mensen meer baat hebben bij een huilbui dan ouderen. En er blijkt een verband te bestaan tussen huilen en het zoeken van sociale steun. Dat ligt natuurlijk voor de hand. Hui­ len als middel om medelijden op te wekken. Eigenlijk waren de resultaten • zoals wel gezegd wordt, huilen met de pet op. Mariëlle: "We hadden gehoopt wat meer te weten te komen."

i i

Vingeroefening De hoogleraar noemt het onderzoekje van de studenten slechts een vingeroe­ fening, namelijk als voorloper voor meer onderzoek over het huilgedrag van de Nederlander. "Een grote sprong voorwaarts zal dat voor de maatschapp­ pij niet betekenen. Maar het zou handig zijn voor de klinische praktijk als die wat meer weet over de functie van hui­ len: of het een neurologisch probleem is, of slechts een manier om aandacht te trekken. Huilen als symptoom, kan dan een hulpmiddel zijn in de diagnos­ tiek. Stel dat je kunt bewijzen dat hui­ len gezond is. Dat het lichaam er rusti­ ger van wordt, met een minder hoge hartslag, en dat er minder stresshormo­ nen worden afgescheiden. Dat is dan toch een uitermate boeiend gegeven?"

Huilen, heimwee, verliefdheid. In de wetenschap is er tot nu toe nauwelijks omgekeken naar deze alledaagse gevoelens. Dr. A. Vingerhoets, medisch psycholoog, hoopt daar verandering in te brengen. Een gesprek over het dubbele gezicht van huilen. En over hartstocht die zich niet laat voorspellen. Want daar is de hoogleraar al achter.

V , ' * J ' S , <*­»<

mmm *. - -• V f, , - • '1 •

' 1 " . " " ' x 'i'-^'.

--aM" ipwsasP Jonge mensen hebben meer baat bij een huilbui dan ouderen

,.<i;s«

Foto Diana Arbus

Voortbordurend op dit idee. Zijn 'huil­ tabletten' dan misschien een gat in de markt? Daar kan Vingerhoets geen zin­ nig woord over zeggen. "Dat vind ik wel erg futuristisch klinken." Probleem in het onderzoek is het dub­ bele gezicht van de emotie huilen, vindt de hoogleraar. "Enerzijds uiten we op die manier dat we in moeilijkheden zit­ ten. Het zou een hulpmiddel zijn om met stressrijke situaties om te gaan. Tot op dat punt is huilen wellicht gezond. Maar op een gegeven moment komt er een omslag. Want als je met huilen en andere middelen de omstandigheden niet kunt verbeteren, dan ga je tóch weer huilen."

Teken van zwakte Uit een onderzoekje dat studenten van de Brabantse universiteit over huilen deden ­ eveneens onder leiding van Vingerhoets ­ kwam trouwens wel een interessant gegeven boven water. Zeer zelfverzekerde personen pinken vaak een traantje weg. Vingerhoets: "Dat is heel opvallend. Zouden deze mensen

Ik begrijp het niet. Hoe is het mogelijk dat in Ne­ derland nog nooit een roman is geschreven die zich op een universiteit afspeelt, afgezien van Her­ mans' Onder professoren? ]e. zou toch denken dat alles aanwezig is: studiekoppen en geleerdenkop­ pen die vastzitten aan aardige, mooie of slordige lichamen waarin hartstochten, ideeën, overtuigin­ gen, idealen en verwachtingen in alle denkbare va­ riaties op elkaar inwerken. Het is er allemaal, in opperste staat van alertheid. Niet alleen moet er tempo gemaakt worden in de studie, ook de ver­ langens en de zintuigen hebben op deze leeftijd zo hun tempo. De geleerdenkoppen zijn ook nog on­ derdeel van het corvee van vergaderingen en com­ missies, die hebben dus nog een groter reservoir aan ervaringen. Ze leven in werelden die met el­ kaar wedijveren (zeker als we het privéleven er ook bij rekenen) waarin het nodige omgaat aan intel­ lectuele spanningen. Gevoelens worden onder druk gezet, aan ergernissen van triviale en verhe­ ven aard geen gebrek. Alles wat ze aan zelfbeheer­ sing, doorzettingsvermogen, ironie en lankmoe­ digheid in zich hebben wordt dagelijks aangespro­ ken met een frequentie en noodzakelijkheid alsof het om een afdeling intensive care gaat. Het vak dat ze met liefde beoefenen staat dagelijks onder druk, de richting die ze aanhangen wordt elk half jaar in twijfel getrokken en moet verdedigd wor­

zich eerder gekrenkt voelen zodra hun zelfwaardering wordt aangetast? Of zien ze huilen niet als een teken van zwak­ te?" Naast huilen is er nog iets anders waar de wetenschap tot nu toe nauwelijks energie in heeft gestoken: heimwee. Reden te meer voor Vingerhoets om ook daar de vinger op te leggen. "Men­ sen kunnen verschrikkelijk worden aan­ gedaan door heimwee. Tot psycho­pa­ thologische problemen toe. Ze eten niet meer, ze slapen niet, en zodra je ze thuis brengt, is het over. Het is natuur­ lijk zeer interessant om te weten welke mechanismen daar verantwoordelijk voor zijn. Toch is er in de hele psycho­ biologie niets over bekend." In een vragenlijst die Tilburgse studen­ ten opstelden, werden drie gegevens systematisch gevarieerd. De duur, de afstand van het nieuwe verblijf en de eventuele reisgenoten. Men was óf al­ leen, óf met redelijk bekende personen óf met vertrouwde mensen. Ruim tweehonderd mensen werkten mee. Re­ sultaat: de afstand bleek van onderge­

Carel Peeters

Het dramatisch gehalte van een universiteit is aanzienlijk den. Ze hebben zo intensief met het hoogste en het nederigste van doen dat ze er wanhopig of stoïcijns van kunnen worden. Kortom, het drama­ tisch gehalte van de universiteit is aanzienlijk. Ik heb het nu alleen maar over hele algemene din­ gen die zich voordoen aan een universiteit. Het kost mij niet veel moeite om een personage te be­ denken in wie alles samenkomt. De universiteit biedt zoveel materiaal omdat het hoogste er mak­ kelijk samengaat met het laagste; de ernst heeft zijn weg door de gang nog niet afgelegd of daar verschijnen om de hoek het tragische en het komi­

schikt belang te zijn. De duur en met wie men weg ging, was wel belangrijk. Bovendien bleek dat mannen eerder last van heimwee hadden dan vrouwen. Evenals labiele, minder flexibele men­ sen, en degenen met minder sociale vaardigheden. Heel triviaal eigenlijk. "Als je maar een paar dagen weg bent, dan kun je de eerste dag al uitkijken naar het einde van het uitstapje. Daar­ door hoef je je ook niet zo aan de nieu­ we situatie aan te passen. Want heim­ wee heeft natuurlijk alles te maken met het falen van je aanpassing aan nieuwe situaties," licht Vingerhoets toe.

VerUefd Om ook eens naar iets positiefs te kij­ ken, is Vingerhoets op het moment een enquête aan het uitwerken over ver­ liefdheid. Een oproep in het weekblad Viva leverde maar liefst duizend reac­ ties op. Vingerhoets: "Het interessante is vooral dat de symptomen van ver­ liefdheid precies dezelfde zijn als die van heimwee: diarree, niet slapen, niet eten. En dat terwijl heimwee negatiefis,

sche. Nauwelijks heeft iemand onder grote druk een prachtig nieuw studieplan opgesteld of het is ernstig de vraag of het nog wel nodig is. Er wordt immers bezuinigd. Er is geen faculteit waarin geen heftig intellectueel debat wordt gevoerd, er is geen hoogleraar bij wie dat debat ophoudt als hij zijn kamer uit is. Zo'n debat heeft ook een leven in hoofden van hoogleraren, medewerkers en stu­ denten, maar waar zie je het beschreven? Ja, in buitenlandse romans, bij Saul Bellow, Malcolm Bradbury, A.S. Byatt of David Lodge. Maar je wilt het ook wel eens van dichtbij meemaken. Er moet ergens een weerstand zijn die schrijvers ervan afhoudt romans te schrijven die op een of andere manier met een organisatie te maken heb­ ben, of dat nu een bedrijfis of een universiteit. Op middelbare scholen, daar wil zich nog wel eens een roman afspelen, of in een ziekenhuis. Maar ik denk altijd aan romans als Pnin van Nabokov of Glittering Prizes van Frederick Raphael om mijzelf ervan te overtuigen dat het op een universiteit ook heel goed kan. Wat ik me ook heel goed kan voor­ stellen is een roman als Alte Meister van Thomas Bemhard, waarin de figuur van de oude muziek­ criticus Reger dan een jonge promoverende filo­ soof. Die houdt dan een monoloog tegen een vriend waarin alles naar buiten komt wat al gerui­ me tijd gereed lag om onder woorden gebracht te

en verliefdheid positief. Dat vind ik toch wel zo raar!" Zo op het eerste gezicht noemt de hoogleraar de resultaten verbazingwek­ kend. "Zelden heb ik zo weinig verband gezien tussen reacties. Liefde op het eerste gezicht bijvoorbeeld. De een overkomt het altijd. De ander heeft het nog nooit meegemaakt. En dat tempe­ ramentvolle types vaker en intenser ver­ liefd zijn, haalt hij er tot zijn verbijste­ ring ook niet uit. "Hartstocht laat zich niet voorspellen." Gek is ook dat veel vrouwen wel weten op welke types ze beslist niet vallen, maar niet op wie wèl. Wat volgens Vin­ gerhoets wel vaak gebeurt, is dat men­ sen in een crisissituatie of bij het beëin­ digen van een relatie, verliefd worden op iemand die ze al jaren kennen. "Als je in de problemen zit, zoek je kennelijk steun bij een vertrouwd iemand."

worden: zijn dwalingen en zijn triomfen, zijn twij­ fels, zijn beschamende momenten, zijn hardnekki­ ge overtuigingen en meningen. Alles, met een vi­ rulentie gebracht alsof hij solliciteert om te wor­ den opgenomen in de intensive care. Het emotionele en intellectuele debat wordt veel te veel in de vorm van verantwoorde artikelen ge­ voerd en veel te weinig in de vrijzwevende ruimte van de roman. Er wordt veel te veel nood ge­ klaagd, terwijl van die nood tot een deugd ge­ maakt zou kunnen worden waar iedereen genoe­ gen aan beleeft. Het schrijven van een proefschrift wordt graag als een intellectueel en geestelijk avontuur voorgesteld in de inleidingen van die proefschriften, maar waar dat avontuur de promo­ vendus geestelijk en geografisch zoal bracht lees je niet. En krijgen we ooit een idee van de aard van dat beangstigende zwarte gat van wanhoop waar ze elke drie maanden langdurig in moesten staren? En het licht dat er aan het eind toch werd gezien, en waaruit dat dan bestaat? Dat is toch die be­ roemde illuminatie die de zaak weer voorthielp? Het wordt ons allemaal ten onrechte onthouden, deze achterkant en binnenkant van het verwerven van kennis en inzicht. Carel Peeters is redacteur van Vnj Nederland en bijzonder hoogleraar in de literaire kritiek aan de VU.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen