Ad Valvas 1991-1992 - pagina 281

AD VALVAS 16 JANUARI 1992

PAGINA 6

Jan Dogterom, een dag per week bijzond er hoogleraar milieuchemie, is een man uit de praktijk. Als directeur van het International Centre of Waterstudies (icws) speurt hij op grote rivieren als de Rijn en de Donau naar vervuilers. Met het icwsonderzoek in de hand kunnen overheden bedrijven dwingen hun lozingen te stoppen of schadevergoeding te betalen.

"Via de gemeente Rotterdam waren ze op de hoogte van een specialiteit van het icws. Wij zijn het enige bureau dat uitspraken wil doen op grond van de analyse van bestaande meetgegevens. Het onderzoek is bijna afgerond. We kunnen dat bedrijf dan zeggen in hoe­ verre ze verantwoordelijk zijn voor een bepaalde verontreiniging. O f ze ook aansprakelijk zijn is weer een ander ver­ haal. Dat is niet onze zaak." Het bednjf had precies dezelfde vraag als de gemeente Rotterdam, alleen be­ trof het hier een vervuiler. Het maakt Dogterom niet uit wie zijn opdrachtge­ vers zijn. "Wij zijn een onafhankelijk onderzoeksbureau. Wij doen geen con­ cessies aan het wetenschappelijke ge­ halte van onze uitspraken." Een ander bedrijf wilde van het icws weten of het zijn lozingen wel goed ge­ noeg registreerde. Het bedrijf kon niet precies bepalen of het voldeed aan de lozingsverguiming. "Ze beschikten over een brei van getallen. Het bedrijf hield de lozingen met een heel intensief meetprogramma in de gaten. Wij moes­ ten bepalen hoe betrouwbaar hun gege­ vens waren en of ze wel frequent ge­ noeg monsters namen van hun lozin­ gen. Het bleek dat ze veel frequenter maten dan nodig was. Met minder me­ tingen zouden ze even betrouwbare ge­ gevens krijgen. Die uitkomst levert dat bednjf een aanzienlijke besparing op, zonder dat de kwaliteit van de metin­ gen ernstig wordt aangetast", aldus Dogterom.

Mark Plekker

Het icws, waarvan dr. Jan Dogterom sinds de oprichting in 1985 directeur is, bevindt zich in een obscuur steegje in de buurt van het Damrak. Het onder­ zoeksbureau heeft een succesvol jaar achter de rug. In het najaar is naar aan­ leiding van icws­onderzoek de geza­ menlijke Duitse chemische industrie door de knieën gegaan. De Duitsers gaan hun milieuvervuilende lozingen beperken. Het bureau van Dogterom heeft voor de gemeente Rotterdam bepaald welke bedrijven aan de Rijnoever verantwoor­ delijk zijn voor welk deel van de vervui­ ling van het Rotterdamse havenslib. Opslag en reiniging daarvan kosten de gemeente miljoenen per jaar. Met de icws­gegevens in de hand is de Maas­ stad naar de Duitse industrie gestapt. De vervuilers moeten stoppen met lozen. Anders laat de gemeente ze via de rechter boeten voor de vervuiling. Dogterom noemt het een groot succes dat de ­ doorgaans niet erg inschikkelij­ ke ­ Duitse chemische industrie als eer­ ste een convenant met de gemeente Rotterdam heeft getekend. De Duitsers verklaren daarin hun lozingen binnen tien jaar drastisch te zullen beperken. "Dat was de kroon op ons werk", .legt Dogterom. Afspraken over het verminderen van lo­ zingen ­ ook al is het tijdsbestek waar­ binnen dat moet gebeuren vaak erg lang ­ zijn volgens hem principieel beter dan pogingen om bedrijven met een schadevergoeding op de knieën te krij­ gen. Maar als vervuilers niet goedschiks hun lozingen willen beperken, dan moet het maar kwaadschiks. Dat hebben de Franse kalimijnen ­ ook grote vervuilers van de Rijn ­ gemerkt. Na jaren van vruchteloos onderhande­ len over de lozingen van de Fransen be­ sloot de gemeente in 1991 dat het wel­ letjes was. De rechter moest er maar aan te pas komen. Met het icws­onder­ zoek als bewijsmateriaal eist de ge­ meente nu ruim honderd miljoen gul­ den schadevergoeding van de mijnen voor hun aandeel in de vervuiling van het havenslib. De kalimijnen willen niet toezeggen de lozingen te stoppen of te verminderen. Dan moeten ze maar in de buidel tas­ ten, vindt Dogterom. "De vervuilers moeten gestimuleerd worden om hun lozingen te verminderen. De schadever­ goeding die je eist moet daarom zo hoog zijn dat ze gedwongen worden te saneren. Wanneer het goedkoper is om de schadevergoeding te betalen, dan bevestig je daarmee dat een bedrijf ge­

Zuurstofloos

'We doen geen concessies aan het wetenschap­ pelijk gehalte van onze uitspra­ ken' Foto Bram de Hollander

Waken over water Milieuchemicus Dogterom: "De vervuilers moeten in de buidel tasten' lijk heeft als het doorgaat met lozen." Het juridische steekspel is nog in volle gang.

Specialiteit Het icws is in 1985 opgericht om voor de gemeente Rotterdam uit te zoeken of het mogelijk was te bepalen welk aandeel individuele vervuilers hadden in de verontreiniging van het havenslib. Het icws slaagde erin een methode te ontwikkelen en die in de praktijk toe te

Het kruis van de jaren negentig wordt de vrije markt. Dit jaar zijn de Russen aan de beurt om er aan gespijkerd te worden. Maar zoals de kerk leert: door het lijden naar de opstanding. Fris en groen zijn ze nog, ze moeten nog 'leren onderne­ men' en zich westerse produktiemethoden eigen maken. Dan zullen ze toegang krijgen tot de vrije markt, of liever gezegd: zullen ze worden de vrije markt. Wij zijn daar al veel verder mee. Het vocabulaire van concurrentie en entrepreneurship is het Groe­ ne Boekje van de moderne geschiedschrijving. De metafoor van de markt is overal bruikbaar. In Amerika weten gehaaide dominees miljoenen te verzamelen door een soort fast­foodkerk op de kabel te zetten. In de Nederlandse kerken staan goedwillende lieden op die menen dat het heil beter in een handige navulverpakking op de schappen kan liggen. Dat je je boodschap meer moet afstemmen op wat de mensen willen. Een beetje water in de wijn hoeft na Kana geen pro­ bleem meer te zijn. Publieke relaties, het oudste beroep ter wereld. Bovendien is concurrentie in de kerk al zo oud als de wereld en met het oog op Europa 1992 zijn er zelfs al een aantal fusiebe­ sprekingen begonnen. De overheid is er sinds enkele jaren eveneens mee behept. Ik ben nog van de generatie die de studie­ financiering mee heeft gemaakt. Dat was tof!

passen. Tot een jaar geleden was het bureau sterk afltankelijk van opdrach­ ten uit Rotterdam. Inmiddels is de or­ derportefeuille volgens Dogterom geva­ rieerder samengesteld. "Nog maar 20 procent van de opdrachten komt van de gemeente Rotterdam. Het leeuwedeel van ons werk bestaat uit opdrachten van andere overheden of semi­overhe­ den. In 1991 hebben we voor het eerst ook opdrachten aangenomen van be­ drijven." Doordat zowel vervuilers als

Bram Bos

Het vrijend ondernemerschap Daarvoor hadden ze een Informatiseringsbank in het leven geroepen, die je enerzijds overlaadde met stapels onbegnjpelijke decreten en anderzijds een folder, getiteld Klantbenadering, waarin onder andere aangekondigd werd dat "wij van onze kant u gedurende onze relatie zo weinig mogelijk zullen 'lastig vallen' met formulieren". Dat werd wat. Ik beëindigde de 'relatie' met deze bank op het mo­ ment dat mijn basisbeurs op ging aan porto voor de mutatieformulieren en de oud­papierprijs tot nihil gekelderd was. Het ministerie van defensie ­ later dan anderen natuurlijk ­ begon rond de 'Wende' ook aan de metafoor van de markt. O p de KMA word je tegen­

overheden de onderzoeksmethode van het icws erkennen, komen onderzoeks­ gegevens beschikbaar die bruikbaar zijn bij onderhandelingen over de lozingen. Eén bedrijf dat bij het icws aanklopte, wist dat het schuldig was aan vervui­ ling. Het bedrijf hield er rekening mee dat het daarvoor mogelijk aansprakelijk was. "Ze kwamen bij ons omdat ze nauwkeurig uitgerekend wilden zien voor hoeveel verontreiniging ze nu echt verantwoordelijk waren."

woordig opgeleid tot manager in plaats van moordmachine. Veiligheid werd opeens een 'pro­ dukt'. O nvermijdelijk volgt binnen enkele jaren de privatisering van het leger. Dat kan nog lachen worden als Bouterse hier een Bv­tje begint. In Tadzjikistan hebben ze het in ieder geval snel be­ grepen: verrijkt uranium vemjkt jezelf! IDe aanstaande kosters van de kerk van het kapi­ taal doen bedrijfseconomie aan de vu en hebben volgens het heilige concurrentiebeginsel twee fa­ culteitsverenigingen, Vesvu en Vuso­ek. Beide clubs brengen slaapverwekkende kerkblaadjes uit. Het door de Vuso­ek uitgebrachte Vusoekstra (kennelijk erg weinig deelnemers bij de prijsvraag) is een geloofsbelijdenis in de consumptie en een knieval voor de daarbij behorende 'belangrijke personen'. Vusoekstra is een blad waarvan de ac­ quisitie­afdeling groter is dan de redactie. Een modem inzicht: als je met willekeurig bedrukt pa­ pier geld kunt maken, moet je het beslist niet laten. Geef de hogepriesters van het kapitaal vrij baan! Het tweede lustrum van de Vuso­ek werd groots gevierd met een bezoek aan de Navo. Zonder Navo immers geen vnje markt, zonder vrije markt geen training-on-the-job, zonder training­on­the­ job geen leidinggevende functie in een internatio­ naal opererend bednjf en zonder leidinggevende functie geen geluk. Leve de Navo dus, leve Joseph

Het onderzoek naar de vervuilers van de Rotterdamse haven heeft Dogterom ook in contact gebracht met O osteuro­ pese onderzoekers. Het icws heeft de afgelopen twee jaar voor de Bulgaarse regering met haar meetschepen uitge­ breid onderzoek verricht op de Donau, de meest vervuilde rivier van Europa. De Donau vervoert in haar eentje even­ veel vuil naar de Zwarte Zee als alle Westeuropese rivieren samen naar de Noordzee. Oost­Europa krijgt op dit moment yeel internationale aandacht, onder meer van het Groene Fonds van de Verenig­ de Naties. Met name de vervuiling van de Zwarte Zee moet volgens Dogterom aangepakt worden. De Zwarte Zee is op sommige plekken al geheel zuurstof­ loos. Alle leven is er geweken. De Verenigde Naties, de Europese Ge­ meentschap en de Europabank in Lon­ den hebben 55 miljoen gulden beschik­ baar gesteld om de milieuvervuiling in het gebied in kaart te brengen. Naast het werk voor de Bulgaarse regering on­ derzoekt het icws in hun opdracht de betrouwbaarheid van de meetgegevens die de landen in het stroomgebied van grote boosdoener de Donau zelf al heb­ ben verzameld. O ok onderzoekt het icws of de verschillende meetresultaten onder een noemer te brengen zijn, zodat de gegevens uit verschillende lan­ den vergeleken kunnen worden. Onderzoek maakt de Zwarte Zee niet schoon, zo erkent Dogterom. "Het Donau­onderzoek is pas in de eerste fase. Die 55 miljoen wordt gebruikt om technische voorzieningen te ontwikke­ len waarmee het meten van de water­ kwaliteit op westers niveau kan worden gebracht. Die voorbereidende fase is noodzakelijk. Als we geeii exact beeld van de mate van vervuiling en de oorza­ ken daarvan hebben, dan is er ook geen basis om straks miljarden kostende maatregelen te nemen in als het aanleg­ gen van vele waterzuiveringsinstallaties of riolering in verschillende grote ste­ den in het gebied. Over dat soort be­ dragen praat je als je de Zwarte Zee wilt redden."

Luns. Deze fundamentalist krijgt in genoemd blaadje dan ook ruimschoots gelegenheid oude koeien uit de sloot te vissen, de militaire mentali­ teit van Turkije te roemen en in generaal Soekar­ no vooral zijn gevoel voor humor te prijzen. En natuurlijk de nodige clichés over Oost­Europa en de economie aldaar. Kennelijk een hot item voor de gemiddelde bedrijfseconoom in wording. Een zes voor de inleiding boekhouden, een goede be­ heersing van het courante jargon en je bent met een beetje mazzel op je vijfentwintigste persoonlijk adviseur van Boris Jeltsin, hoor je ze denken. Na een twee pagina's grote advertentie van zijn eigen firma mag een belangrijke meneer van Proc­ ter Gamble uitleggen hoe hij de O ost­Europese markt gaat penetreren. Weer zo'n opwindende metafoor die het helemaal gaat maken. Pampers en Vidal Sassoon voor de zuigelingen van de vrije markt. "Meestal penetreren we langzaam in een land of markt. In Oost­Europa gaan de ontwikke­ lingen op het ogenblik snel en dat geldt ook voor de ontwikkeling van de concurrentie", legt de ge­ neraal­manager uit. Oost­Europa, net haar kuis­ heidsgordel van het IJzeren Gordijn afgeworpen, is een 'nieuwe uitdaging'. Opgewonden belangrij­ ke mannetjes, met zin in een verzetje, willen zich als eerste op haar werpen om haar te penetreren. En dan wash go. We willen immers toch alle­ maal een maagd?

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen