Ad Valvas 1991-1992 - pagina 177

AD VALVAS 7 NOVEMBER 1991

PAGINA 7

'Het is wel grijs, maar liet blijft een mooi gebouw' Architecten Snel en Poel maakten het goedkoopste gebouw van Nederland, dat nu aan een opfrisser toe is Jurjen Boorsma Op de begane grond zijn de liften nog steeds geel, de schacht nog steeds paars en de vloer nog steeds bruin ­ net als twintig jaar geleden. Overal is steen en beton. Studentproof. "Dit is een Spar­ taans gebouw", zegt Poel. Hij loopt door naar de hal. Zegt dan: "De Agora­ zaal is een ballentent. Voor de rijke klasse." Poel en Snel ontwierpen halverwege de jaren zestig, na een gewonnen prijs­ vraag als pas afgestudeerde architecten, praktisch met zijn tweeën de gebouwen van de vu. "Wij zijn opgegroeid in de tijd van de sociale woningbouw," zegt Snel. Dus stond er, toen in 1971 de universiteit opgeleverd werd, een 351.400 kubieke meter tellend gebouw dat bestond uit drie lagen glas, onge­ veer tweeduizend ton staal en meer dan 32.000 kubieke meter beton. Tegelij­ kertijd was de vu in zijn klasse "het goedkoopste gebouw van Nederland", herinnert zich een trotse Snel. Jongens waren ze ­ maar zuinige jongens. Jongens ook met een ideaal: eerlijk bouwen. Je moest kunnen zien waar het gebouw van gemaakt was, welke mate­ rialen samen een ruimte maken. Waar de muur uit bestaat. Zo is het vu­ge­ bouw ook ontworpen. "Wat je ziet dat is het ook", zegt Poel. "Precies", vult Snel aan, "dit is een primitief gebouw". Hun voorbeeld was destijds onder meer de universiteit in het Duitse Bochum. Een degelijk gebouwde universiteit waar je ­ net zoals bij de vu nu ­ zo maar tegen de kale plafonds aankeek. Prachtig vonden Snel en Poel dat. Ze namen de bouwmeester mee in de auto naar Bochum en lieten hem de plafonds zien. Het mocht, "hoewel het ook aan de aannemer te danken was dat het pla­ fondplan boven water bleef'. Het was een van de weinige keren dat het "emo­ tionele aspect" in de beslissingen over de architectuur van het vu­gebouw meespeelde.

O m geld z e u r e n Poel: "Bij de onderhandelingen tussen ons en de bouwcommissie, die bestond uit de twee bouwmeesters Doets en Nieuwkoop en de toenmalige rector Diepenhorst, waren die emotionele kanten nauwelijks in het geding. Zijn er voldoende kamers en is het duur of niet? Daar ging het om." Weliswaar beschouwt Snel het als 'een sport' om met weinig geld toch goed uit te komen, maar 'om geld zeuren' was bijna een dagtaak in die tijd. Snel: "Je moet natuurlijk bedenken dat als on­ derdelen van het plan te duur waren, gewoonweg het hele plan zou vervallen. Zo werkte dat. Maar als er dingen moesten verdwijnen probeerden we die later toch weer naar binnen te praten." Met die gedachte in zijn achterhoofd zou Poel in 1970 in een toelichting ook schrijven dat er met "voortdurend over­ leg en het steeds iets verder reiken dan

Soms lijkt de VU gebukt te gaan onder de somberheid van haar eigen gebouw. No­ digt het wel genoeg uit om er te gaan studeren? De nieuwste aanwinst is een opvallend aanbouwsel dat de hoofdingang markeert. Hoog in de lucht zijn daar sinds deze week de drie Agora zalen gevestigd. Rob Poel en Peter Snel ontwierpen niet alleen haast 25 jaar geleden de gebouwen van de VU, het ziekenhuis en de polikiniek maar recent ook de buiten­ kant van de Agora zalen. Een rondgang door het werk van vroeger en een inspectie van de binnen­ kant van de nieuwe zalen. Poel (links) en Snel (Rechts): 'Discussie met studenten hebben we eigenlijk nooit gehad' wat mogelijk was", uiteindelijk dit ge­ bouw van de tekentafel kwam. Hij neemt de vloer als voorbeeld. De bruine tegels kostten 18 gulden per vierkante meter. De bouvwneesters wil­ den destijds liever iets van vijftien gul­ den, (scheelt enorm op een vloeropper­ vlak van 900.000 vierkante meter), dat niet zo'n kabaal maakte. Poel: "Snel en ik zeiden toen: als je tegels neemt, kan het personeel het karretje met koffie horen aankomen'. Hebben we nog voorgedaan ook: met een rolsteiger die we voor de bouwmeesters over de te­ gels heen en weer reden. Waarna de bouwmeesters toestemming gaven voor drie gulden per vierkante meter meer." Voor de inrichting en aankleding van het gebouw hadden Poel en Snel de vrije hand. De universiteit moest licht zijn, ruim en kaal. Snel: "Wij hadden als architecten het idee dat een gebouw door de gebruiker zelf ingericht en aan­ gekleed moest worden. De mensa is grijs ­ " "Te grijs", zegt Poel. "Het heeft weinig kleur", nuanceert Snel nu, "maar het is wel eerlijk ge­ bouwd." Maar hij erkent ook: het ge­ bouw kan wat fleuriger. "Het gebouw mag best meer een 'eigen smoel' heb­ ben. Die is er nu niet." Als ontwerp is de vu wel geslaagd, maar op zijn slechtst is het gebouw toch te donker, te kaal en te grijs. "Dan krijgt het gauw iets van een catacombe", zegt Poel. Hij wijst op de donkere hoeken bij de con­

Snel en Poel (links) in de Agora-zalen: 'Van ons had de VU dit nooit gekregen'

gresbalie.

Onpersoonlijk Kaal is de vu ook naar de mening van Iskandar Lalisang, een vierdejaars rech­ tenstudent die op verzoek best luid en duidelijk zijn mening over de architec­ tuur van het hoofdgebouw wil geven. "Ik vind het gebouw erg onpersoonlijk. Veel beton. Het is een betonnen kolos. Nee, mooi vind ik het niet." Hij weet dan nog niet dat de beide architecten direct achter hem staan en zijn com­ mentaar kunnen horen. Zodra hij dat door heeft, valt hij even stil. "Het is ook een heel functioneel gebouw", voegt hij er dan aan toe. "De indeling is heel overzichtelijk. Van een kamer, op welke verdieping je ook komt, weet je waar je die kunt vinden." Maar de architecten zijn het met zijn kritiek eens. "De entree had veel lichter geloind. Wij hebben overal lampen laten plaatsen, maar die zijn afgedekt of weggehaald door de Beheersdienst. Je ziet dat om budgettaire redenen dit soort aanpassingen worden doorge­ voerd die hun weerslag hebben op de sfeer in het gebouw." Twee economiestudenten, Martijn Bakker en Arie van de Plas, mengen zich in het gesprek. Zeker, het is func­ tioneel. En ruim opgezet. Dat vinden ze ook plezierig. Alleen ga je hier geen borrel houden voor je vrienden, zegt Arie. "Maar daar is het gebouw waar­ schijnlijk ook niet voor bedoeld".

Foto NICO Boink, AVC/VU

"Nee", zegt Snel, op de vloer tappend, "het moest student­proof zijn". "Er kan hier niks kapot" zegt Iskandar. Twee buitenlandse studentes vinden het ge­ bouw very nice.

Zeggenschap Poel en Snel vinden het wel leuk om met studenten van gedachten te wisse­ len over het gebouw. "Dat is vroeger nooit gebeurd. Bouwmeester Doets was degene met wie we voornamelijk te maken hadden en die nam alle besliss­ ingen praktisch zelf. Dat is handig als je binnen korte tijd een gebouw wil neer­ zetten, maar meer inspraak had waar­ schijnlijk een andere huisvesting opge­ leverd. Het jammere is verder dat de gebruikers ­ de studenten en hooglera­ ren ­ helemaal geen zeggenschap heb­ ben in het gebruik van het gebouw. De Beheersdienst gaat over de inrichting en die heeft andere maatstaven." Bij een trappenhuis zegt Poel: "Kijk hier. Het trappenhuis wordt heel intensief gebruikt omdat je altijd moet wachten op de lift. Het is donker. Dan zeg ik: 'draai er meer lampen in'. Dat gebeurt niet." Snel: "Daar is natuurlijk geen budget voor." Poel: "De beheersdienst zegt: het is toch maar een noodtrappenhuis." Zo zijn er meer dingen onbekend. P oel: "Laatst liep ik met Brinkman (voorzit­ ter college van bestuur, red.) door de aula. Weet je dat de verduistering van de aula ook open kan? Dat is uniek ­ er zijn maar weinig aula's waar veel dag­ licht naar binnen kan. Maar op de vu is de verduistering altijd gesloten en weet niemand dat die nog geopend kan wor­ den. Brinkman keek heel verbaasd toen ik het hem vertelde." Peter Snel: "Het plafond van de aula kan ook omlaag, om de akoestiek aan te passen als er een sprekef is. Dat ge­ beurt nooit." Hij grinnikt. "Ik hoop dat ze de knop nog weten te vinden." Hij is er van overtuigd dat het gebouw na twintig jaar gebruik wel eens aan een opfrisser toe is. Sterker nog: na twintig jaar is ieder gebouw aan een opfrisser toe. "Dat kost geld." Maar hun uit­ gangspunt van destijds vinden hij en Poel nog steeds goed. "Ik heb nergens spijt van", zegt Poel. "Waarschijnlijk dat we ­ als we de klus nu opnieuw zouden doen ­ als architecten meer ons stempel op de inrichting zouden zetten dan twintig jaar geleden. Als het ge­ bouw niet door de gebruikers bepaald wordt, moet je zelf meer invloed uitoe­ fenen." Hij en Snel hebben dat bij de polikliniek van de vu ook bewust ge­ daan. "Daar was de opdracht ook an­ ders. De polikliniek moest van de op­ drachtgever een 'vriendelijk' gebouw zijn. Dat heeft toch gevolgen voor het ontwerp." Voor de vu hebben de twee trouwens nog bijna een architectuur­ prijs gehad. "Maar we werden tweede, helaas." De opdracht om het interieur van de Agorazalen te ontwerpen is naar een

Foto NICO Boink, AVC/VU

binnenhuisarchitect gegaan. "Mis­ schien heeft het bouvneam wel gedacht: die architecten van het hoofdgebouw maken zulke kale ontwerpen, die zalen kunnen we beter aan iemand anders overlaten," grapt Snel. Over de buitenkant en de overkapping bij de entree zijn Poel en Snel in ieder geval tevreden. Zij hebben die dan ook zelf ontworpen. "Wij zijn naar Boston gegaan, daar hebben ze allemaal van die gebouwen." Maar allemaal zonder ramen en dat vindt Poel jammer. "Het worden daardoor van die lucifersdoos­ jes. Ik had bij de Agora zalen ook graag ramen willen hebben maar dat mocht niet van het bouwteam. Dat zou te veel afleiden. Ik zeg dan: laat zo'n bezoeker zelf bepalen waar hij zijn ogen op richt. Maar je gaat als architect natuurlijk niet tegen het bouwteam zeggen: en nou doen we het toch."

Overkapping Desondanks is de entree van de hoofd­ ingang door de overkapping er volgens beide ontwerpers aanzienlijk op voor­ uitgegaan. "Die is prachtig", zegt Poel. Pratend als architect: "De entree is heel duidelijk. Door de overkapping krijgt de entree een extra zwaar accent." Het is schitterend, zegt hij op een ander moment, "om te zien hoe mensen met ruimte omgaan". Over de inrichting van de Agora zalen zijn zij minder te spreken. "Van ons had de vu dit nooit gekregen", zegt Snel, kort na binnentreden. "Voor de binnenhuisarchitect heb ik de plafonds getekend. Er zitten er drie in: het echte plafond, een gipsplafond en het plafond dat je ziet. Toen ik ze aan het tekenen was dacht ik ook: waar ben je mee bezig?" Hij wrijft over de wand van de zaal, die met houtachtig materiaal is bekleed. "Ik vraag me dan af: wat is dat? Het is zo onecht." Poel: "Wij gingen uit van het principe: hoogleraar en student op dezelfde stoel. Hier komen accountants elkaar alles over accountancy vertellen." "Dit is een heel ander niveau", merkt Snel op. "Hier is veel meer budget voor." "Nou?", zegt Poel. "Dit kost heel veel maar ondertussen is er geen geld voor een goed bruin café. Ik vind het oneer­ lijk." Hij kijkt de zaal rond. Moderne mintkleurtjes overheersen. "Bruinige rotzooi." "Het glazen dak is anders heel mooi", brengt Snel ertegen in. Bewon­ derend kijkt hij naar boven.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen