Ad Valvas 1991-1992 - pagina 333

AD VALVAS 6 FEBRUARI 1992

PAGINA 7

Weg met de Wereldbank. "Het is net een kerk: ze mag onbeperkt falen, maar krijgt steeds meer macht. Bij elk nieuw probleem dat zich aandient, krijgt de Wereldbank een nieuwe afdeling. Het is pure geldverspilling." Krasse taal van de Amerikaanse Susan George in de Balie waar zij in debat ging met minister Pronk van ontwikkelingssamenwer-king.

Politiek­econome Susan George beschrijft gevolgen van armoe in ontwikkelingslanden

Bananenplantage in Ecua dor. Door ma ssa le export stortten de prijzen va n produkten uit de ontwikkelingsla nden in

Foto Piet den Blanken, HH

'Schuldenlast derde wereld kost westen banen' Jan-Jaap Heij Cocaïne werd populair in de dynami­ sche jaren tachtig. Experimenteel angehauchte jongelui lieten heroïne, die de geregelde gebruiker verandert in een le­ vend lijk, voor wat het was en stapten over op het snelle 'witte goud'. Je kon in die jaren in de gemiddelde Amster­ damse discotheek het toilet niet betre­ den zonder dat de stofwolken je om de oren vlogen. De groeiende populariteit van cocaïne was niet alleen een gevolg van de tijd­ geest. D e onder economen bekende wet van Say bewijst hier zijn geldigheid: ieder aanbod schept zijn eigen vraag. De Verenigde Staten, en een aantal jaren later ook Europa, werden vanaf het begin van de jaren tachtig over­ spoeld met cocaïne. Daardoor daalde de prijs, met zo'n 50 procent tot tachtig a honderd gulden per gram, en werd snuiven een voor iedereen betaalbare vrije­tijdsbesteding. De cocaïne­junk deed zijn intrede. Afkick­centra kregen er een verslavingscategorie bij en we­ tenschappers een onderzoeksobject. Zorgelijke nota's zagen het licht. Cocaï­ ne was een Probleem geworden. In de VS, waar het gebruik van het goedkope derivaat crack in de getto's van de bin­ nensteden massale vormen aannam, werd het zelfs een ramp. Waar kwam al die cocaïne vandaan? De coca­plant, wier bladeren de grondstof leveren voor de drug, wordt in Zuid­ Amerika al sinds mensenheugenis ge­ teeld. In het verleden deed de bevol­ king dat voor eigen gebruik. Economi­ sche noodzaak dwong landen als Boli­ via, Peru en Colombia in de jaren tach­

tig echter tot een enorme expon. Ze hadden in het voorafgaande decennium miljarden dollars van westerse overhe­ den en vooral banken geleend, en die leningen moesten ze ­ met een forse rente ­ terugbetalen. Het geleende geld was niet of verkeerd geïnvesteerd; met normale economische activiteiten ver­ ­dienden de landen daarom nauwelijks iets. Ze moesten hun schulden met narco­dollars betalen. Het westen, ge­ representeerd door het Internationale Monetaire Fonds (IMF) en de Wereld­ bank, kreeg aldus zijn geld terug, maar schiep daarmee voor de eigen bevolking een drugsprobleem. De grote hoeveel­ heden beschikbare cocaïne lokten ver­ slaving uit.

Ravage In het boek The Debt Boomerang be­ schrijft de Amerikaanse politiek­econo­ me Susan George welke gevolgen de schuldencrisis in de derde wereld had en heeft voor westerse landen. Cocaïne en de daarmee verbonden internationa­ le criminaliteit is één van die gevolgen. Het broeikaseffect, immigratie, oorlog en werkloosheid zijn ook veroorzaakt, of in ieder geval verergerd, door de cri­ sis. Lenen is niet erg, zo meent George, zo­ lang het geld maar goed wordt ge­ bruikt. Investeren betekent economi­ sche groei, economische groei betekent inkomen en inkomen kan dienen om de leningen terug te betalen. Niets aan de hand. D e schuldenlanden hebben het geleende geld echter niet of verkeerd geïnvesteerd; veel is naar Zwitserse bankrekeningen verdwenen. De landen, met name de Zuidameri­

kaanse, hebben bovendien ook veel te veel geleend. In de jaren zeventig, toen Arabische oliedollars gingen circuleren in het internationale financiële verkeer, wilden westerse banken dolgraag van hun geld af. Ze stonden massaal op de stoep van de derde wereld, met het klemmende verzoek om toch maar vooral flinke bedragen te lenen. Aldus geschiedde. In 1982, toen Mexi­ co ­ een van de belangrijkste schulden­ landen ­ aankondigde op de rand van een bankroet te staan, bleken de gevol­ gen. D e banken raakten in paniek en eisten hun geld terug. D e schuldenlan­ den konden niet betalen, waardoor veel banken failliet dreigden te gaan. De schuldencrisis brak uit. O m die op te lossen werden het IMF en de Wereldbank ingeschakeld, twee or­ ganisaties die leningen verstrekken en daarnaast adviseren over economische ontwikkeling. De ontwikkelingslanden moesten, om alsnog de benodigde be­ dragen te kunnen fourneren, een beleid van 'structural adjustment' of­ in de woorden van George ­ "meer verdienen en minder uitgeven" voeren: veel ex­ porteren en bezuinigen op zaken als on­ derwijs en gezondheidszorg. D e gevolgen waren rampzalig, zo oor­ deelt George. In het eerder verschenen A Fate worse than Debt beschrijft ze de ravage die het IMF en de Wereldbank in de ontwikkelingslanden aanrichtten: structural adjustment leidde tot werk­ loosheid, milieuvervuiling en ziekte. Volgens George ondervindt het westen echter ook schade van het eigen beleid. Ze spreekt van een boemerang: de pro­ blemen die de rijke landen in de derde wereld hebben uitgelokt, werken door

Studiefinanciering moet cliënt-vriendelijlcer gaan werlcen margriet va n Lith De verhouding tussen studenten en I n f o r m a t i s e r i n g s b a n k is n o g steeds niet e c h t w a r m . O n b e g r i j p e ­ lijk o p g e s t e l d e f o r m u l i e r e n , l a n g ­ durig onbeantwoorde bezwaar­ schriften e n f o u t e n in d e g e g e v e n s die d e u n i v e r s i t e i t e n v e r s t r e k k e n vergallen h e t leven v a n m e n i g e beursstudent. Maar ook die studenten zelf zijn soms wel erg slordig. Dat blijkt uit de reac­ tie van minister Ritzen op het Klach­ tenboek Studiefinanciering van de LSVb. Het boek is een bundeling van de telefonische vragen die in septem­ ber bij de L SVb­klachtenlijn zijn bin­ nengekomen. De meeste vragen kwamen van stu­

denten die niet meer wisten welke ver­ anderingen in de studiefinanciering dit jaar waren ingevoerd en wat die pre­ cies betekenden. Boze telefoontjes kreeg de L SVb vooral over de moeiza­ me communicatie met de informatise­ ringsbank, de onbereikbaarheid van de steunpunten en over de strengheid van de B.V. OV­kaart.

Verbetering De communicatie met de Informatise­ ringsbank is inderdaad nog niet opti­ maal, zo wil de minister wel erkennen. Er is veel verbeterd, het is lang niet meer zo'n chaos als het was, maar er gaat nog vaak van alles fout. Zelf had 'Groningen' al bijvoorbeeld al beslo­ ten tot verbetering van de soms onbe­ grijpelijke formulieren en van het voorlichtingsmateriaal. Maar daar hebben de huidige studenten niet veel

meer aan: het duurt nog een jaar of drie voor alle paperassen in normaal nederlands zijn overgezet. De bereik­ baarheid van de steunpunten moet wel al snel beter worden, want daar is meer personeel aangenomen en er zijn uitgebreider telefoonlijnen aangelegd. In het algemeen vindt de minister wel dat de klagers (en de L SVb met hen) soms danig overdrijven. Bovendien hgt niet alle schuld van de problemen bij de Informatiseringsbank. Ook de universiteiten schieten soms tekort in de levering van gegevens vooral over de vraag of een student is ingeschre­ ven. Het ministerie heeft zelfs besloten sancties op te leggen aan universitei­ ten die daar onzorgvuldig in zijn. En verreweg de meeste problemen, be­ weert de minister, komen nog steeds omdat studenten de gevraagde gege­ vens niet goed of te laat insturen.

op (de economiën) van het westen zelf. "De banken hebben hun problemen af­ gewenteld op de belastingbetalers. Ze mogen bijvoorbeeld h u n leningen als verliezen van de belasting aftrekken, vaak zelfs zonder de schuldenlanden de leningen kwijt te schelden. Dat heeft tientallen miljarden dollars gekost", be­ toogde ze tijdens een onlangs gehouden debat met minister Pronk van ontwik­ kelingssamenwerking in de Balie. Een ander effect van het beleid is werk­ loosheid in het westen. Voor de derde wereld is import uit den boze: het geld moet verdiend en niet uitgegeven wor­ den. Het westen kan daarom minder naar de ontwikkelingslanden exporteren en dat kost banen. George schat dat zo alleen al in Europa sinds 1982 tussen de 490.000 en 735.000 banen per jaar verloren zijn gegaan. D e boemerang treft niet iedereen in het westen, zo verklaarde George in de Balie voor een zaal gevuld met hulpver­ leners en sociale wetenschappers. Het betreft een klasseprobleem. Het IMF en de Wereldbank hebben met h u n straffe politiek een "oorlogsverklaring" aan de derde wereld doen uitgaan, maar niet iedereen in het westen behoort tot de winnaars. "De elite heeft geen last van de gevolgen van die oorlog. Zij worden niet werkloos, zij merken de gevolgen van de immigratie niet."

Kanker De oorlogsverklaring ten spijt zijn de schulden niet verdwenen. Van een acute crisis is geen sprake meer: de banken zijn zo langzamerhand wel uit de problemen. N o g maar 3 procent van hun leningen staat uit in de derde we­ reld, en daarmee zijn de risico's van faillissementen verdwenen. T o c h zijn de schulden van de ontwikkelingslan­ den nu groter dan tien jaar geleden. De schuldenlanden sloegen weliswaar en masse aan het exporteren, maar omdat ze dat allemaal tegelijk deden, stortten de prijzen van h u n goederen ­ grond­ stoffen, vlees en landbouwprodukten ­ ineen. Aflossen kon daarom alleen met nieuwe leningen, voornamelijk afkomstig van het IMF en de Wereldbank. Zo is vol­ gens George een "kanker" gegroeid die het de ontwikkelingslanden onmogelijk maakt uit de problemen te komen: de relatief toch al lage opbrengst van de export verdwijnt als aflossing naar het westen. Het IMF en de Wereldbank ad­ viseren niet langer maar dicteren de gang van zaken. Economische groei is uitgesloten. De ellende groeit alleen maar, waardoor de impact van de boe­ merang in onze contreien meer en meer voelbaar wordt. Sinds enige tijd begint die notie ook door te dringen bij het IMF en de We­ reldbank, zo reageerde Pronk op het pessimisme van George. Er is sprake van dat die organisaties schulden kwijt gaan schelden. De minister toonde zich een voorstander van die kwijtschelding.

Sinds 1982 heeft de derde wereld 1.300 miljard dollar terug betaald en daar kan het wat hem betreft wel bij blijven.

Kanker George, die de grens tussen wetenschap en politiek activisme niet altijd even scherp weet te trekken, ziet meer in be­ wustwording. The Debt Boomerang, ver­ klaarde ze, is vooral een oproep tot actie. Het overgrote deel van de bevol­ king in het westen en de ontwikkelings­ landen heeft er belang bij dat de kanker van het schuldenprobleem wordt weg­ gesneden. Het door haar beschreven boemerang­effect is echter in de ont­ wikkelde landen nog nauwelijks be­ kend, zodat een 'coalitie van slacht­ offers' niet tot stand komt. Door de functie van politiek manifest die The Debt Boomerang moet vervullen, schieten de nuances van het schulden­ probleem er soms een beetje bij in. Ge­ orge maakt bijvoorbeeld nauwelijks on­ derscheid tussen Zuidamerikaanse lan­ den die grote schulden hebben bij com­ merciële banken en Afrikaanse landen die vooral van westerse overheden heb­ ben geleend. Pronk, die naar zijn zeg­ gen voor het overgrote deel in kon stemmen met de radicale conclusies van George, wees daar in de Balie op. "De schulden van Afrika zijn, een enkel land daargelaten, sinds 1982 wel dege­ lijk verminderd. Het zijn vooral de ban­ ken, en door de vs beheerste organisa­ ties als het IMF en de Wereldbank, die weigeren andere oplossingen te zoeken voor het schuldenprobleem. Ze blijven vasthouden aan de orthodoxie van ex­ port en bezuinigingen, terwijl het nu wel duidelijk is dat dat beleid weinig oplost. Ze doen gewoon hun werk niet goed." George op haar beurt trok uit die hals­ starrigheid een ferme conclusie: de bu­ reaucratie van goed verdienende schul­ den­deskundigen moet maar gewoon verdwijnen. "Een organisatie als de Wereldbank is een quasi­kerk: ze mag onbeperkt falen in haar doelstellingen, maar ze krijgt steeds meer macht. Bij ieder nieuw probleem dat zich aan­ dient, krijgt de Wereldbank een nieuwe afdeling. Het is tijd om die verspilling te stoppen. Ik vind dat de Wereldbank moet worden opgeheven." Susan George. The Debt Boomerang. Pluto Press/TNI, Londen/Amsterdam, 1992

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen