Ad Valvas 1991-1992 - pagina 147

AD VALVAS 24 OKTOBER 19911

PAGINA S

~ if^-'^-^'i.^--;::-:^"v—^^

l j%|§5^|^ftê; :^! ^r' J-;

/ Het tentenkamp van de VU-expeditie. Links de slaaptentjes, rechts de grote tent, waar onder and ere de computers stond en

Foto Hans Vugts

'Als je in een spleet dondert ben je meteen dood' Twee ploegen verzamelden op de Groenlandse ijskap miljoenen meteorologische gegevens Is de ijskap van Groenland aan het smelten? Met d ie vraag In het achterhoofd vertrok d eze zomer een groep meteorologen van de VU naar Groenland. Afgelopen maandag, bij de viering van de dies natalls, bracht exped itieleid er IHans Vugts verslag uit. Het ntwoord laat echter nog ven op zich wachten. 'Ons gaat het niet alleen m het broeikaseffect; d it > pure meteorologie waar e mee kunt scoren'.

Martin Ensennk snel na het begin van zijn rede doof­ n in de aula de zaallichten. Het pu­ lbliek bij de diesviering kreeg volop dia's oorgeschoteld; vooral een hele reeks grafiekjes die de opkomst van het broei­ kaseffect illustreerden. Andere plaatjes relativeerden dat beeld weer: tempera­ tuurschommelingen, liet prof.dr. H. Vugts zien, zijn er altijd geweest. Ook toonde Vugts een paar lichtbeelden van zijn verblijf deze zomer op Groenland. Er waren wat tentjes te zien en een blauwe VU­vlag; er kwam een rode he­ likopter voorbij; men zag een hoge mast met meetapparatuur eraan en vooral heel veel sneeuw. Wie echter verwachtte dat Vugts ging uitweiden over snerpende koude, fysie­ ke ontberingen en ander ongerief, kwam bedrogen uit. De hoogleraar be­

steedde nauwelijks aandacht aan de avontuurlijke kanten van de reis. Het was ten slotte een academische plech­ tigheid. Bovendien begint Vugts het vertellen over zijn ervaringen alsmaar vermoeien­ der te vinden, 20 blijkt als we hem vlak voor de diesrede opzoeken. Dat zijn toehoorders zijn verhalen opwindend vinden, verbaast hem steeds meer. "Zo bijzonder was het nou ook weer niet", vindt hij. En die levensbedreigende si­ tuaties waarvan decaan Levelt repte in het faculteitsblad Aardweek ­ "Gelukkig heeft de groep het kunnen navertellen" ­ ach, volgens Vugts viel dat reuze mee. "Eén keer was het een beetje kiele­ kiele. De nacht voordat we zouden ver­ trekken stak er een flinke sneeuwstorm op. Wij sliepen allemaal in eenper­ soons­tentjes, vanwege de privacy. Toen ik om zeven uur opstond, lag m'n hele tent plat. Ik ben dus maar naar de grote, gezamenlijke tent gegaan, maar daar lagen al drie heren: hun tentjes waren ook allemaal omver gegaan. De rest van de dag werd het wel spannend: je ziet die sneeuw steeds hoger kruipen tegen de tent, het is windkracht negen, en je denkt: dit moet niet te lang duren."

Vreselijk bang De VU­expeditie naar Groenland be­ stond uit twee teams. Het eerste, waar­ toe Vugts zelf behoorde, zette het ten­ tenkamp en de meetinstallatie op, zo'n negentig kilometer uit de Groenlandse kust, op 1300 meter hoogte. Zij instal­ leerden de ruim dertig meter hoge mast waarin meetapparatuur voor vsdndsnel­ heid, temperatuur en luchtvochtigheid was bevestigd. Ruim twee weken later werd dit vijftal afgelost door de vierkop­ pige meetploeg, die het eigenlijke werk verrichtte: het verzamelen en opslaan van vele miljoenen getallen. Deze ploeg bivakkeerde vijf weken op het ijs en brak uiteindelijk het tentenkamp en de mast ook weer af. Begin augustus was iedereen weer teruggekeerd in de be­

De paginagrote advertenties waarmee de ABN AMRO Bank nieuwe spaarders probeert te werven door iedereen die voor f. 100,­ inlegt een kleurige pen cadeau te doen heeft mij wel aan het denken gezet. Niet over de bank, en ook niet echt over de schrijver/schilder Jan Cremer die in deze adverten­ ties optreedt omdat zijn schilderij 'Hollands Glo­ ne 1991' voor de kleurigheid van de pen model heeft gestaan. Nee, mijn gedachten gingen verder en kwamen uit bij het verschijnsel dat men in En­ geland zo sierlijk mellowing noemt. Van mellowing is sprake wanneer iemand als jon­ ~^ geman (of vrouw) de beest heeft uitgehangen, al­ tijd en overal zijn grote mond op zette, op tere zie­ len is gaan staan, nooit te beroerd was om het establishment voor gek te zetten, taboes doorbrak met een regelmaat dat de kranten het niet konden bijhouden. En dan loopt hij tegen de vijftig en blijkt hij al heel lang mild geworden, zacht als marshmallows. Hij is trots op zijn rebelse jeugd, maar het is een pijnlijk gekoesterde herinnering ('Ik kan me nog goed herinneren...'), het staat ver van hem af. Hij ontleent er zijn reputatie aan en het zorgt ervoor dat hij zijn borst nog vooruit houdt, maar een kritisch of opstandig geluid komt er niet meer uit zijn keel. Vroeger was dit ook het beeld dat men van stu­ denten had: die mochten tijdens hun studie rag­

woonde wereld. Door de sneeuwstorm moest de wisse­ ling van de wacht een paar dagen later plaatsvinden dan gepland en zaten Vugts en zijn collega's een tijdje vast op het ijs. "De helikopter die ons zou komen halen kon niet landen. Bij een sneeuwstorm vertrekken die piloten niet, die zijn toch al vreselijk bang om over ijs te vliegen. Door al dat wit kun­ nen ze de hoogte slecht schatten." "Zelf vond ik het niet erg om een poos­ je te wachten, ik kon wel een paar me­ tingen gaan doen. Maar de techmci in de ploeg waren klaar: als de spullen al­ lemaal draaien is voor hen de lol er af. Ik heb ze nog wel wat klusjes laten doen, maar eigenlijk wilden ze zo snel mogelijk weg. Het vervelende was dat ik zelf het weerbericht moest doorgeven aan de luchthaven waar die helikopter stond. Daar was het vaak veel beter weer dan bij ons. In het begin zei ik nog broodeerlijk dat het er niet best uitzag, maar later heb ik het wat mooier voor­ gesteld dan het was. We moesten toch van dat ijs af."

Drie kwartier Achteraf vindt Vugts het "een beetje stom" van zichzelf dat hij maar drie kwartier had om de tweede ploeg in te werken, voordat hij zelf weer in de heli­ kopter stapte. "Ik had beter nog een weekje kurmen blijven. Wij hadden de boel opgezet en wisten daardoor een heleboel dingen die we in zo korte tijd niet konden doorvertellen. Zo hadden we via een satellietverbinding telex­con­ tact met de buitenwereld. Je moest steeds op een beeldscherm kijken of er een bericht was. Maar je kon er ook een lampje op aansluiten, dat ging branden als er een boodschap was. Dat zijn we vergeten te vertellen, dus die meetploeg dacht: goh, wat een raar lampje, dat gaat zomaar spontaan aan en uit." Afgezien van wat kleine problemen hebben de reizigers nauwelijks moeilijk­ heden ondervonden. Ook knallende ru­ zies bleven uit, verzekert Vugts, hoewel

Carel Peeters

Eertijdse rebel met pijnlijke herinneringen gen en slempen wat ze wilden, als ze maar keurige heertjes in driedelig pak werden zodra ze afgestu­ deerd waren. Dan moesten de wilde haren eraf zijn. Veel voel ik niet voor zulke mellows. Dat komt omdat ik vind dat je van elke leeftijd iets mee zou moeten nemen naar een nieuwe leeftijd. Iemand van vijftig moet de vijfjarige in zich weten die ver­ baasd naar zijn speelgoedtrein keek. Zo goed en zo kwaad als dat op die leeftijd ging dacht hij 'hoe kan het dat iets zomaar rijdt terwijl ik niet duw?' Hij zou ook de tienjarige in zich moeten voelen

men zich daar wel zorgen om had ge­ maakt. Vierentwintig uur per dag op el­ kaars lip zitten kan een mens immers gek maken. "N atuurlijk waren er wel wat kleine irntaties. Maar iedereen doet gewoon z'n werk en weet dat­ie dat goed moet doen. Af en toe denk je: 'dit bevalt me niet', maar dan houd je ge­ woon je mond. Je spaart het op." "Ik had wel een paar strenge regels ge­ steld. Dat moest wel, het is net als op een schip, waar je ook maar één kapi­ tein kunt hebben. Zo wilde ik absoluut niet hebben dat mensen zomaar weglie­ pen bij het kamp, het ijs op. Met z'n tweeën mocht het wel, en moest het later ook wel, in verband met landme­ tingen, maar dan moesten ze nog heel goed uitkijken. Als je in een spleet don­ dert ben je gewoon meteen dood. Dat water is nul graden, dat houd je geen dertig seconden vol. De tweede groep is wel eens een brede spleet van 20 of 30 meter diep tegengekomen, waar ze niet eens overheen konden. Die hadden wij nooit gezien; misschien lag er wel een metertje bevroren sneeuw over en zijn we er gewoon overheen gelopen... Hoe gevaarlijk dat is besef je pas als je thuis bent."

Goede slaapzak Voor de ontspanning had de ploeg boe­ ken en walkmans meegenomep ­ radio was er niet ­ alsook een paar flessen sterke drank en de respectabele hoe­ veelheid van 620 flesjes bier. Een be­ langrijk wapen in de strijd tegen uitdro­ ging, volgens Vugts. "De kou viel trou­ wens heel erg mee. Ik ben een echte koukleum, ik werk veel liever in de tr­ open, maar ik heb het op Groenland nooit koud gehad. Als het windstil was kon je buiten gewoon in je trui werken. 's Nachts vroor het hooguit een graad of zes, zeven. Je moet natuurlijk wel een goede slaapzak hebben. Bovendien deed ik nooit m'n kleren uit. Van de vijf lagen hield ik er 's nachts twee of drie aan. Inmiddels dient zich in Nederland het

die niet met zijn broertjes en zusjes meewilde naar het strand omdat hij juist in een goed boek over dinosaurussen zat te lezen. Of die vijftienjarige puber die op alles kritiek had, van de manier waarop zijn vader suiker schepte met dezelfde lepel waarmee hij zijn griesmeelpap at tot de poli­ tieke verkrachtig van Oost­Timor door een grote mogendheid. En die twintigjarige die nergens tijd voor had behalve voor zijn meisje en voor de scriptie die hij moest schrijven, een gevecht tussen twee passies waar hij vleugels van kreeg, in de lief­ de en in de studie. En dan die vijfentwintigjarige in de borst van de vijftigjarige: die realiseert zich ineens dat hjj nog steeds zo verbaasd naar alles kijkt als een vijfjarige, nog steeds liever een boek leest dan de gezellig­ heid van anderen zoekt, zoals op zijn tiende. De dertigjarige in hem zit tot zijn oren in het werk, maar weet een tere balans in evenwicht te houden tussen zijn gezin en zijn werk. De vijfendertigjari­ ge intussen ziet zijn vroegere studievrienden tot mellows uitgroeien en denkt er met puberale op­ standigheid het zijne van. De veertigjarige in hem haalt zijn schouders op als hij hoort dat zijn leven volgens de volkswijsheid nu pas begint; hij heeft zichzelf al lang geleden aangeleerd om elke dag te doen alsof het leven pas begint. Hij heeft eigenlijk

grijze winterseizoen weer aan en heeft Vugts zich aan de uitwerking van zijn getallen gezet. Tijdens zijn lezing pre­ senteerde hij een eerste, voorlopig dia­ grammetje met een paar resultaten. Hij geeft toe dat hij "een beetje gesmok­ keld" heeft om het plaatje te produce­ ren; de meeste gegevens (in totaal 1500 megabyte, ofwel zo'n 40 harde schijven vol) moeten nog uitgewerkt worden. "We zijn dat nu aan het uidezen, maar we hebben daar eigenlijk een hele grote harde schijf voor nodig op het netwerk of bij SARA", zegt Vugts.

Scoren Een ding staat echter wel vast: de me­ tingen geven nog lang niet het ant­ woord op de vraag of de ijskap van Groenland aan het wegsmelten is. Het team van Vugts heeft gegevens verza­ meld over de processen die er plaats vinden aan het ijsoppervlak: hoeveel warmte de zon instraalt, en hoe die warmte gebruikt wordt. Een deel van de zonne­energie verdwijnt de bodem in, een ander deel zorgt dat er wat water verdampt, en de rest, tenslotte, zorgt dat er ijs smelt. Dat smelten van ijs is echter de normaalste zaak van de wereld; er komt ook permanent ijs bij, in de hoger gelegen gebieden. Of er netto ijs verdwijnt staat nog te bezien. "Wij proberen een aantal grootheden bij het smelten vast te leggen in formu­ les, die dan in computermodellen ge­ bruikt kurmen worden", legt Vugts uit. "Niet dat die modellen ideaal zijn hoor; in wezen ben ik tegen modellen. Ik ben meer een fysicus die graag in het veld meet. Maar misschien kuimen we er toch iets van leren." De toepasbaarheid daargelaten zijn de resultaten volgens Vugts interessant meteorologisch materiaal. "Het gaat ons niet alleen om de broeikas; dit is pure meteorologie. Dat meten op die ijsvlakte doet bijna niemand; de om­ standigheden zijn er heel bijzonder en moeilijk te begrijpen. Dat vinden wij in­ teressant. Daar kun je mee scoren."

het idee dat de raadsels alleen maar aangroeien hoe ouder hij wordt en dat zijn nieuwsgierigheid daarmee gelijke tred houdt. Dat de wijsheid met de jaren zou komen wekt zijn kinderlijke verbazing en volwassen ergernis. Niet in twee sloten tegelijk lopen, dat is het enige dat hij niet zo gauw zal doen, maar verder weet hij nog steeds evenveel niet dan wél. Zijn kritische zintuigen, zijn weer­ spaimigheid, zijn gebrek aan meegaandheid, ze zijn geen dag ouder geworden. Ik weet hoe dat komt: omdat hij al zijn leeftijden nog met zich meedraagt. Dat doet Jan Cremer niet. Hij heeft een fatale stap gedaan in de richting van het respectabele door zich innig te verbinden aan de lieveling van deze tijd: de bank. In vroeger tijden was dat het bolwerk van het gestolde leven. Volgens ABN AMRO slaat de titel van het schil­ derij op basis waarvan de pen is gemaakt ('Hol­ lands Glorie 1991') aardig op de bank zelf. Het zal je als eertijdse rebel maar gezegd worden. Kunst en commercie raken steeds meer verstren­ geld en in die verstrengeling wordt elke opstandig­ heid gesmoord. Jan Cremer kan natuurlijk reage­ ren zoals de Amerikaanse miljonair en glitterpia­ nist Liberace. Die antwoordde op de negatieve kritieken op zijn pianistische kunsten: 'I cried all the way to the bank.' Dat kan, maar dat is dan ook alles.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen