Ad Valvas 1991-1992 - pagina 78

IADVALVKEP

PAGINA 8 I

Stel je voor: in het VUziekenhuis staat een aantal genetici rond een patiënt. Besloten is de genenstructuur van de patiënt te 'modificeren'. De verkeerde genen worden uitgeschakeld en vervangen door goede genen. Het kli nkt als science fictioiËf maar het zou wel eens snel reali tei t kunnen worden. De invoering van gen-therapie is nog slechts een kwestie van tijd. Een goede ontwikkeling? Ad Valvas ging te rade bij een doemdenker, een optimist en een ethicus.

Erno Eskens en Arjan Spit Kinderen die het gen voor de aanmaak van 'ade­ nosine­deaminase' (ADA) missen, waren tot nu toe gedwongen h u n meestal korte leven in een stenele tent door te brengen Het defect m h u n afweersys­ teem was immers niet goed behandelbaar Daar li)kt nu verandenng in te komen In Amenka is een techniek ontwikkeld o m de ziekte, ADA S CID genaamd aan te pakken door het ontbrekende gen operatief in het beenmerg van het kind aan te brengen In samenwerking met tno hebben Leidse genetici deze techniek verbeterd Zi) hebben toe­ stemming gevraagd aan toetsende overheidscom­ missies om hun techniek op patiënten toe te pas­ sen Als de toestemming wordt verleend, dan zal het eerste Nederlandse expenment met menselijke genen een feit zi)n

Sleutelen aan de

Het expenment met ADA­S CID IS een vorm van so mattsche gen-therapie Bij somatische gen therapie worden de gevolgen van de ingreep in de genen niet overgedragen op het nageslacht Dit in tegen­ stelling tot gen-therapie in de kiembaan, waarbi) door manipulatie in geslachtscellen of van heel jonge embryo's de genetische structuur van het ge­ geneenng zal m mijn ogen pnmair bijgedragen aan hele nageslacht wordt veranderd D e kiembaan kennis over afwijkingen Ik denk dat wij verplicht gen­therapie wordt voorlopig niet toegestaan in zijn die kennis zodanig uit te dragen dat het toe­ Nederland, omdat de nsico's ervan te groot wor­ pasbaar wordt, tenminste in die gevallen die we den geacht Als er fouten worden gemaakt, kun­ met elkaar wenselijk vinden " nen deze nog vele generaties later zijn terug te vin­ den D e gen therapie is, zo erkent iedereen, nog Jan Retel, tot slot, is hoogleraar in de biochemie verre van volmaakt De effecten van de ingrepen bij de vakgroep oncologie Hij werkt momenteel zijn vaak allerminst te overzien aan de vervolmaking van de anti­sense gen­thera­ Gelet op eerdere uitspraken van onder andere de •pie Toch heeft hij weinig vertrouwen in de toe­ Gezondheidsraad zal somatische gen­therapie komst de invoenng van somatische gen­thefa­ waarschijnlijk wel worden toegestaan pieen zou tot een samenleving kunnen leiden waar geen plaats is voor mensen met een afwijkende ge­ Leukemie nenstructuur, zo zei hij enige jaren geleden in het vPRO­dneluik Beter dan God Een groeiende sociale Ook aan de vu lijkt de komst van somatische gen­ druk zal er bovendien toe leiden dat er steeds meer therapieën nog slechts een kwestie van tijd O p dit geknutseld wordt in de embryo's en geslachtscel­ moment ontwikkelt de vakgroep oncologie in sa­ len, opdat een ieder het door hem of haar gewens menwerking met I \ o een zogenaamde anti-sense te kind knjgt Mensen die h u n genen niet op tijd techniek Met deze techniek kunnen genen die de laten bijstellen, lopen het nsico buiten de boot te ziekte hyper cholesterolomie (te hoog cholesterol vallen Zij kunnen zich straks moeilijk verzekeren gehalte in het bloed) veroorzaken, uitgeschakeld en hebben minder kans op een baan worden Mocht deze techniek vervolmaakt wor den, dan zal in de toekomst ook leukemie met KiUers deze methode behandeld kunnen worden Retel "Als we somatische gen­therapie verder ont­ Dr Evert van Leeuwen, ethicus, werkt oij de vak wikkelen kunnen we een groot aantal genetische groep metamedica en zit namens de faculteit ge­ ziekten aanpakken Daar horen ook de grote killers neeskunde in de ethische commissie die expen­ als kanker en hart­ en vaatziekten bij D a t klinkt menten in het vu ziekenhuis op hun toelaatbaar­ mooi, maar als ik verder kijk, dan komt bij mij het heid toetst ' Als de aanvraag om somatische gen volgende beeld op een groot aantal genen raakt therapie toe te passen in het ziekenhuis zorgvuldig tijdens ons leven defect Daardoor knjgen we ver­ IS opgesteld,' zegt hij, "is er geen moreel a p n o n oudenngsverschijnselen Zou het in de toekomst bezwaar voor onze commissie " met zo kunnen worden dat we, als we weten om welke genen het gaat, die versleten genen vervan­ gen' D a t zou in principe kunnen leiden tot een John Nijkamp, de tweede man die wij vroegen zijn enorme verlenging van ons leven Ik moet er zelf licht te laten schijnen over de ontwikkelingen in de niet aan denken dat dit gebeurt, maar het is goed genetica, is hoogleraar genetica bij de faculteit mogelijk " biologie en 'genetisch therapeut' voor planten "Mits zorgvuldig op dieren getest," zegt hij, ' ben Van Leeuwen "Die stap is wel erg groot U stapt ik blij met de somatische gen therapie Genetic en van somatische gen therapie over naar een soort

eugenetica, terwijl de kans dat zoiets financieel of anderszins haalbaar is en de gemiddelde leeftijd op 95 komt, vnjwel nihil is " Retel "Ik weet dat met Ik zie dat dingen die aan­ vankelijk heel duur zijn, naarmate er meer gebruik van wordt gemaakt, steeds goedkoper worden W e begonnen met het bepalen van een base volgorde (in het genetisch matenaal, red) voor honderd gul­ den, op het ogenblik kost het een gulden en als we nog even doorgaan kan het voor een kwartje Daarnaast zie ik dat de ontwikkeling van de gene­ tica steeds meer wordt bepaald door geldschieters en h u n modegnllen H u n invloed is groot en zal groot blijven Het geld van de farmaceutische in­

dustne is momenteel al de belangnjkste dnjfveer achter het vemchten van onderzoek Er gaan mil­ jarden en miljarden guldens m om " Nijkamp "Economische motieven hebben de nch ting van de wetenschap inderdaad bepaald D e be langstelling voor praktische toepassingen van gene tica komt bijvoorbeeld niet uit die wetenschap zelf Er IS behoorlijk gerammeld met de geldbuidel " Van Leeuwen "Maar geld is niet de enig bepalen de factor Genetici werken volgens een paradigma in dit geval het zogenaamde 'informatieparadig­ ma' Dit paradigma stelt de maakbaarheid van dingen centraal en dnjft de mens er toe steeds ver der te kijken naar wat er nog meer maakbaar is

vn C iu on on Re QK we er i ie

M /

Plantengenen passen soms in menselijke cellen D e genenstructuur van d e m e n s vertoont e e n grote overeenk omst m e t die van planten e n die­ ren. H e t is d a a r o m waarschijnlijk dat de g e n e n van de planten, dieren e n m e n s e n i n grote m a t e uitwisselbaar zijn. Onlangs werd dat duidelijk toen genetici erin slaagden e e n gen uit een vuurvliegje i n e e n plant te plaatsen. D e plant b e g o n licht te geven. Eerder w a s h e t Nederlandse genetici al gelukt e e n nagemaakt menselijk g e n ( m e n had geen t o e s t e m m i n g o m m e t echte menselijke genen te werken) in e e n koe te plaatsen. D e koe werd o p die m a n i e r b e s c h e r m d tegen uierziek te. H e t ligt voor de h a n d dat h e t i n de toekomst ook g e n e n uit planten en dieren in de m e n s k unnen worden geplaatst. D a t kan voordelen h e b b e n o m d a t de m e n s bepaalde nut­ tige genen m i s t . Zo ontbreekt h e t gen dat zorgt v o o r d e aanmaak van v i t a m i n e C . Vanuit e e n plant z o u h e t g e n in de m e n s k unnen worden gezet. H e t slikken van vitamine C­pilletjes z o u d a a r m e e tot h e t verleden b e h o r e n . Zover is h e t echter n o g niet. Planten­genetici e n h u m a n e ­ g e n e t i c i wisselen op dit m o m e n t nog geen g e n e n uit. E r w o r d e n n o g slechts techniek en uitgewisseld. Zo w e r d i n A m e r i ka d e antis­ ense­techniek ontwik k eld o m d e t o m a a t e e n stuk smak elijk er te m a ke n . Dezelfde techniek wordt in A m e r i ka n u ook gebruikt o m h e t verhoogde cholesterolgehalte i n h e t bloed van m e n ­ sen m e t de ziekte hypercholesterolomie a a n te pakken. Bij de antisense­techniek, die ook op de vu sterk in o p m a r s i s , wordt e e n ('sense­')genenstreng gek oppeld aan e e n omgekeerde ('antis­ e n s e ­ ' ) g e n e n s t r e n g . D e beide strengen heffen eik aars werk ing m i n of m e e r o p . D e g e n e n die n o r m a a l gesprok en e e n eiwit z o u d e n a a n m a k e n , stak en h u n activiteiten. Plantengeneticus prof. H.J.J. Nijk amp is m o m e n t e e l bezig petunia's m e t antisense te verbeteren. Hij k an de i n petunia's aangebrachte verbeteringen niet i n de m e n s aanbrengen.

^e Ie 10 Ni] Je me :e( ;cl­ Is tai iel it) ie Vai ilfe tat ie ne :n <i, i)k !en na

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen