Ad Valvas 1991-1992 - pagina 47

AB

1991 miÊÊ^^^Ê^^^mm^mÊÊÊÊ^m^^ÊmmÊÊÊÊ^m^^ÊmmmÊm^Ê^^mmmÊ^m^^^mmmÊÊ^a^mm^^^^mmmi^^^^mmÊi^^Ê^^mÊmmÊmi^Ê^^mma^mmm

PAGINA 9

Niet bang voor vuile iianden Nieuwe directeur IVM zoekt concrete oplossingen voor milieu­problematiek stellen steeds hogere eisen aan de kwa­ liteiten van het individu om deel te nemen aan het arbeidsproces, en dat doen we omdat arbeid zo duur is. Een aantal fiscalisten en mensen bij Sociale Zaken storten zich nu op de energie­ heffing en vinden dat het een idee is dat zo snel mogelijk in Europees verband moet worden ingevoerd. Dus birmen korte tijd zien ze, wat eerst gezien werd als een bedreiging van de economie, als een impuls aan arbeidsparticipatie en dus aan de economie. Waarschijnlijk zijn ze over een paar jaar vergeten dat de discussie is begormen vanuit een mi­ lieuhoek."

Na anderhalf jaar heeft het aan de VU gelieerde Instituut voor IVlilieuvraagstukken (IVM) weer een directeur. Dr . Pier Vellinga, die tegelijker tijd benoemd als hoogleraar bij de faculteit aardwetenschappen, heeft per 1 september het ministerie van VROIVI verlaten, om leiding te geven aan dit gezaghebbende onderzoeksinstituut. IVIet opstroopte mouwen, want van cultuur pessimisme wordt geen bos schoner.

Bakens "Ik voorzie dat dit de lijn is waarin we het milieuprobleem moeten aanpakken. Dus niet voortdurend het schilderen van een catastrofe ('als we niet snel alle bakens verzetten gaan we kapot'), maar ik denk dat je moet inspelen op de com­ mon sense van burgers en beslissers. We moeten niet prediken dat we allemaal terug moeten, maar we moeten miHe­ vriendelijk gedrag gaan stimuleren en de slechte dingen gaan belasten met wat het werkelijk kost. En dan wordt de auto duurder, dan wordt de energie duurder, dan worden landbouwproduk­ ten waarschijnlijk ook duurder, maar hopelijk creeër je daarmee een omge­ ving waarbij ontsnappingsgedrag min­ der nodig is. Waar mensen niet om de vervuilde stad te ontvluchten per se een verre vakantie willen houden, waarmee ze het milieu weer meer verpesten of thuis door steeds mooiere hifi­installa­ ties getroost willen worden voor een verontreinigde wereld. Omdat het hier zo slecht is willen we op vakantie naar de Galapagos­eilanden, en als we daar met z'n allen zijn, klagen we dat het daar ook al verpest is."

De carrière van Pier Vellinga (41) ver­ liep tot halverwege de jaren tachtig vlekkeloos. Na zijn studie civiele tech­ niek had hij het tot adjunct­directeur van het Waterloopkundig Laboratori­ um in de Noordoostpolder geschopt, met uitzicht op een directeurspost. Toen werd daar ontdekt dat zeventig procent van alle kusten op aarde ach­ teruitgaat, erodeert, waarschijnlijk als gevolg van klimaatveranderingen. Vel­ finga zag zichzelf al een goudmijn ver­ dienen met het verhogen van dijken en het verbreden van stranden. Een pre­ ventieve bestrijding van het inmiddels als broeikaseffect bestempelde milieu­ probleem trok hem echter meer. Toen milieuminister Nijpels hem in 1988 vroeg daarover een ministersconferentie te organiseren, verbrandde hij zijn sche­ pen bij het Waterloopkundig Laborato­ rium en vertrok naar het ministerie van Volkshuisvesting Ruimtelijke Ordening en Milieu (VROM). Daar was hij verant­

woordelijk voor de C02­zaken van het Nationaal Milieubeleidsplan en de bin­ nenkort uit te brengen K limaamota. Ook vertegenwoordigde hij Nederland bij het Intergovernmental Panel ofCltmat Change. Die laatste functie hoopt Vel­ yinga te behouden nu hij na drie jaar de E Overheid weer verruilt voor de weten­ ï^chap en alsnog directeur van een on­ derzoeksinstituut wordt. . Opschoor, de vorige directeur van het I IVM zei bij zijn vertrek in Ad Valvas: "In E de eerste fase (van het rvM, red.) vroe­ r gën we ons af hoe erg het allemaal is , *met het milieu. In de tweede fase heb­ |ïben we ons gericht op de vraag waar de r rotzooi vandaan komt. Mijn opvolger I zal zich moeten afvragen hoe we de rot­ _,/­20oi in ons milieu op gaan ruimen." ^Wat vindt u van die uitspraak? ^ H e t sluit aan bij mijn ideeën over het piistituut en bij mijn beweegredenen om bi) het IVM te gaan werken. Het IVM heeft de laatste jaren al veel meer on­ derzoek gedaan naar de vraag hoe we de problemen aan moeten pakken dan naar waar de problemen vandaan komen. De economische en beleidson­ dersteunende poot bij het IVM is sterk gegroeid, terwijl de analytische poot, die aansluit bij scheikundig en ecolo­ gisch onderzoek, wat minder ontwik­ keld IS. De aantrekkingskracht van het IVM is voor mij vooral gelegen in het oplossingsgerichte, praktische denken: gegeven een milieuprobleem, hoe los­ sen we dat op de meest verantwoorde manier op, sociaal en economisch ge­ zien."

"hertaling JEr IS echt een gebrek aan mensen die <^ vertaling kunnen maken van analyse van het probleem, naar de oplossing. Vaak zie je dat onderzoekers liever het ptobleem nog wat beter analyseren dan dat ze vuile handen maken. Want zo worden concrete adviezen aan bedrij­ e n en overheden ook in milieuland t|)g wel gezien. Geen enkele aanpak is

Pier Vellinga: "Omdat het hier zo slecht is willen we op vakantie naar de Galap agos-eilanden, en als we daar met z'n allen zijn, klagen we dat het daar ook al verp est is" Foto Nico Bomk AVC/VU namelijk honderd procent goed, dus ie­ dere oplossing kun je vanuit een pure milieuoverweging verwerpen." ­ Ziet u de positie van het IVM ook als een instituut dat regelmatig zelf aan de bel trekt en kan zeggen 'hier klopt iets niet'? Als een luis in de pels? "Ja, die functie moeten we wel hebben, maar ook daar vindt een accentver­ schuiving plaats. D e luis in de pels kon heel lang roepen: 'We hebben een heel groot probleem en niemand doet er wat aan.' N u wordt dat meer: de oplossing die daar gekozen is zit niet lekker. Ik denk bijvoorbeeld aan de fosfaatproble­ matiek, de vermesting en verzuring, daar wordt ammoniak niet adequaat aangepakt. Het ministerie van Land­ bouw en Visserij probeert de overbe­ mesting en de ammoniak­uitstoot nog steeds met technische middelen tegen te gaan, terwijl ik ervan overtuigd ben dat je dat met een beperking van de veestapel moet doen. "Als universitair instituut moet je in ieder geval een onafhankelijke rol spe­ len, zodat je ook milieubewegingen, wanneer die verkeerde argumenten ge­ bruiken, er vanuit je wetenschappelijke verantwoordelijkheid op kan wijzen dat dat niet klopt, en hen dus versterken met het gebruik van de goede argumen­ ten. Door de milieubeweging wordt bij­ voorbeeld wel op korte termijn de tota­ le catastrofe door het klimaatprobleem voorspeld, terwijl het daarbij toch met zo is dat door dat probleem morgen de aarde niet meer bestaat; het is veel meer een geleidelijke verergering van

allerlei natuurrampen, wat je in het begin nauwelijks merkt. D e stelligheid waarmee die catastrofe soms wordt voorspeld maakt mensen alleen maar onverschillig." ­ Welke positie neemt u bij het economie/ecologie­debat in. Moeten we in onze welvaart niet een enorme stap terug doen? "We moeten anders, en of we dat nu echt als terug zullen ervaren... We kun­ nen alleen een goed milieu bereiken als we dat zien als een stap vooruit. Als wij het als positief ervaren dat er straks minder auto's op straat zijn, dat je min­ der ver hoeft te reizen om op vakantie te gaan, dat je het plezierig vindt om met minder materialen meer te doen, dan zullen we een beter milieu als een stap vooruit zien." ­ U bedoelt dat we er plezier in moeten knjgen om een beter milieu te creëren? "Ja, dan zullen we het niet ervaren als een stap terug. Daarom houd ik ook niet van opmerkingen als we moeten terug naar de jaren vijftig of dertig. Als je ziet dat we nu onze huizen net zo warm kunnen krijgen met een derde van de energie en over een tijdje mis­ schien met een tiende van de energie in vergelijking met enkele deccenia terug, dan moet het mogelijk zijn in een aantal basisbehoeften voorzien zonder dat je het milieu verpest. Het gaat niet om een technologische fix, maar om een ander wereldbeeld, waarbij bijvoor­ beeld niet mobiliteit en volledige vrij­ heid van keuze van consumptieartikelen

boven alles gaat, maar veel meer het optimaal gebruik van grondstoffen door ketenbeheer, en dat dan een deel is van de behoeftebevrediging. Ik ben bang dat als we het milieu moeten verbeteren met het verhaal dat dat alleen kan als we drie stappen terug doen, je het wel kan vergeten."

GrondstofTen "Er zou een ontwikkeling op gang moe­ ten komen waardoor we grondstoffen veel meer gaan waarderen, waardoor we ook menselijke arbeid veel meer gaan waarderen, en die zal als bijpro­ dukt hebben dat het milieu veel scho­ ner blijft. Dat moet gestimuleerd wor­ den door botweg economische instru­ menten te gebruiken en grondstoffen die prijs te geven die ze ook werkelijk kosten, dus inclusief hun beslag op het milieu. We hebben vanuit het VROM bijvoor­

beeld de discussie over de energie­ heffing aangezwengeld vanuit het C02­ probleem. Als we energie nu eens twee keer zo duur maken, gaan mensen on­ getwijfeld minder gebruiken en dat is dus een aanzet om de C02­uitstoot te beperken. Aanvankelijk vonden velen dat een waanidee en werd er gezegd: 'Dat komt uit de milieuhoek en die wil­ len altijd gekke dingen', maar het laat­ ste jaar zeggen mensen van Financien en het Centraal Planbureau, en ook van Sociale Zaken, dat die energieheffing een goed idee is. Nu moeten we onze sociale zekerheid zo duur betalen met belastingen dat de arbeidspanicipatie sterk terugloopt. We

­ Het prediken van de catastrofe is wel nodig geweest om het besefte doen door­ dringen dat als we niets doen we met z 'n allen er aan gaan. Is dat nu dan voldoen­ de het geval? "Waarschijnlijk niet. Maar het voondu­ rend hameren op een catastrofe stimu­ leert eerder de onverschilligheid, dan de wens om bij de oplossers te gaan horen. Het zijn uiteindelijk keuzepro­ blemen: wil je leven in een wereld waar iedere maand een natuurlijke catastrofe plaatsvindt, waarbij met de hele mens­ heid wordt weggevaagd, maar waarbij er wel voortdurend sprake is van overs­ tromingen en enorme droogte, met alle sociale onrust die daardoor ontstaat. Wil je leven in een wereld die sterk lijkt op een betonlandschap of wil je in een wat groenere omgeving leven."

Autorijden ­ Is het probleem daarbij niet dat mensen op zich wel weten dat bij voorbeeld autorij ­ den slecht IS voor het milieu maar dat ze tegelijkertijd met het gevoel hebben dat het er iets toe doet als zij hem laten staan? "Dat is het schrijnende gat tussen het bewustzijn en het maken van een per­ soonlijke keuze. Rationeel zeggen we wel dat het anders moet maar met onze buik denken we nog heel sterk utilis­ tisch over onze omgeving. We hebben ook driehonderd jaar lang geleefd met het idee dat de mens de volledige rech­ ten heeft gekregen over bossen, lucht, water, om die voor zijn eigen bestwil zo goed mogelijk te gebruiken. Die cultuur is niet in tien jaar veranderd." ­ Moet de milieuproblematiek dan eerst nog dichter bij komen? Moet er een groot Tjemobil­effect optreden? "Tja, je kan moeilijk zeggen dat dat nodig IS, maar wil je die culturele om­ slag snel bewerkstelligen dan moet de confrontatie wel heel indringend zijn. De verzekenngsmaatschappijen hebben het afgelopen jaar mondiaal vanwege stormschade 17 miljard dollar moeten uitkeren, omdat er meer natuurrampen waren dan ooit in de geschiedenis. Dat is toch een teken dat er, door ontbos­ sing en klimaatverandering, iets mis zit. Het stond in een paar regels in de krant met de teneur 'goh, wat zielig voor die verzekenngsmaatschappijen', maar er werd niet de link gelegd met de ontluis­ tering van de natuur. Rampen gebeuren er al elke dag, maar de link met de mi­ lieu­ en grondstofproblemen moet veel meer gemaakt worden. En daar zie ik een taak."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen