Ad Valvas 1991-1992 - pagina 455

APRIL 1992

PAGINA 7

Bijzondere hoogleraren in zeven soorten Kleine tj^ologie van de bijzondere hoogleraar .^"n^

'•'.M^-^'^^^'-.

•' -V"

Peeters

Kooiman

Wolffers

Woldring

Zalm

Bijzondere hoogleraren zijn

werkzaamheden. Soms moet men woe­ keren met de tijd. Prof.dr. A.H.E.M. Wellink, lid directie Nederlandsche Bank en hoogleraar monetaire en ban­ caire vraagstukken: "Het tijdsbeslag van het hoogleraarschap is zodanig dat ik bij tijd en vifijle aarzel of ik het moet blijven doen. Persoonlijk vind ik ook, dat mag u best opschrijven, dat het de vraag is of voor sommige bijzondere hoogleraren eigenlijk geen gewone hoogleraren benoemd zouden moeten worden. Het aantal studenten is soms zo groot dat een permanente voorzie­ ning misschien op z'n plaats is. Een bij­ zondere hoogleraar is toch een onzeke­ re kracht in het hele palet van de uni­ versiteit. Ik heb daar ook wel met het faculteitsbestuur over gesproken."

digt. "Dit vakgebied ontwikkelt zich zeer krachtig, vooral in Amerika, dus er zou eigenlijk een gewone hoogleraar moeten komen. Ik zeg overigens niet dat ik dat zou moeten zijn", zegt prof.dr. W.J. van der Steen (wijsbegeer­ te van de biologie). "Maar het is logisch dat de universiteit op deze manier hoogleraren benoemt, want de budget­ ten zijn beperkt. Ik lig er niet echt wak­ ker van." En die twee schalen verschil in salaris? "Dat interesseert me niet."

lang om die studenten enthousiast te maken voor een functie bij het Planbu­ reau."

aal zekerheidsrecht) de enige vrouwen. Binnenkort krijgen zij echter gezelschap van een bijzondere hoogleraar 'molecu­ laire aspecten van de ontwikkeling van het immuunsysteem', waarvoor de fa­ culteit een talentvolle, thans in 'Amerika werkende kandidate op het oog heeft. De vervrouwelijking van de universiteit zet echter nog niet door naar de bijzon­ dere leerstoelen. Bij de gewone hoogle­ raren is de situatie weinig beter.

er in alle soorten en maten. Welke categorieën zijn er, waar k omen ze vandaan, wie betaalt ze? Een kleine typologie van de bijzondere hoogleraar.

Martin Enserink

De interne bijzondere hoogleraar

De klassieke bijzondere hoogleraar Tegenwoordig niet meer de grootste groep. Heeft een baan elders (bedrijfs­ leven, overheid, andere universiteit), geeft 20 af en toe colleges aan de vu en stimuleert daar onderzoek op zijn vak­ gebied. Tweeëntwintig van hen zijn aangesteld door het vu­fonds; zeven­ tien door externe rechtspersonen. Of er ook promovendi begeleid worden, en zo ja hoeveel, hangt af van de overige

Groep van ongeveer veertig bijzondere hoogleraren, waarvan eenendertig be­ taald uit het vu­fonds. Waren al langer in dienst van de vu, met de rang van universitair hoofddocent, en kregen bij­ zonder hoogleraarschap erbij. Of werk­ ten vroeger elders maar kregen in één klap de combinatie U HD plus bijzonder hoogleraarschap aangeboden. Salaris praktisch gelijk aan dat van gewone UHD, maar status is groter. Hebben bij­ voorbeeld het promotierecht. Voor de universiteit goedkope manier om leer­ stoelen te vestigen èn goede medewer­ kers vast te houden. Sommigen hopen op den duur door te stromen naar gewoon hoogleraarschap. Anderen vinden dat hun vak eigenlijk sowieso een gewone leerstoel rechtvaar­

De bekende bijzondere hoogleraar Subcategorie van de klassieke bijzonde­ re hoogleraar. Heeft belangrijkste werk­ zaamheden altijd buiten de vu en ge­ niet door veelvuldige media­aandacht de status van bekende Nederlander. Is daardoor aantrekkelijke partij als bij­ zonder hoogleraar; alleen al de oratie is goed voor een vracht free publicity. Trekt vaak ook veel studenten. Bekend voorbeeld: Andriessen. Werd door de VU gestrikt maar stapte vrijwel onmid­ dellijk weer op in verband met aanvaar­ ding ministerspost in kabinet­Lubbers. Andere voorbeelden: prof.dr. I. Wolffers (publicist, romancier, Indone­ siëkenner en hoogleraar gezondheids­ zorg in ontwikkelingslanden); prof. C.G.H.A.A. Peeters (criticus Vrij Ne­ derland en hoogleraar literaire kritiek) en prof.drs. G. Zalm (directeur Cen­ traal Planbureau en hoogleraar econo­ mische politiek). Deze laatste onthulde ooit in Ad Valvas zijn belang bij zijn leerstoel: "Door mijn hoogleraarschap kom ik in contact met de beste studen­ ten in de faculteit. Ik vind het van be­

De bijzondere bijzondere hoogleraar Houdt zich bezig met 'vragen rond ge­ loof en wetenschap' of bestudeert histo­ rie en folklore van het gereformeerde volksdeel. Past daardoor uitstekend binnen het bijzondere profiel van de VU. Dit moet breed gezien worden: kan in principe alles zijn wat met ethiek, fi­ losofie of theologie te maken heeft. Ty­ pische voorbeelden: prof.dr. G.J. Schutte (geschiedenis van het Neder­ lands protestantisme); prof dr. H.E.S. Woldring (levensbeschouwing en poli­ tieke filosofie) en prof dr. J.P. Boender­ maker (liturgiewetenschap). Kan ook meer aardse zaken betreffen, zoals het vakgebied van prof dr. E. Kooiman (or­ gelkunde ­ bij uitstek gereformeerd ins­ trument!) en dat van prof dr. E. Talstra (bijbelwetenschappen en informatica, in het bijzonder de computergestuurde tekstanalyse).

De vrouwelijke bijzondere hoogleraar Dit jaar neemt het aantal vrouwelijke bijzonder hoogleraren aan de vu met drieëndertig procent toe. Dat wil zeg­ gen: hun aantal gaat van drie naar vier. Tot nu toe waren prof.dr. S.L. Völker (laserfysica van grote moleculen), prof.dr. W.J.J. Schipper­De Leeuw (in­ terculturele literatuurwetenschap) en prof.dr. W.M. Levelt­Overmars (soci­

'Het kan allemaal voor weinig geld' Eén oorzaak voor de explosieve toename van het aantal bijzondere hoogleraren is dat talloze organi­ saties de bijzondere leerstoel ont­ dekt hebben als manier om con­ tacten te leggen met de universi­ taire wereld, studenten te interes­ seren, onderzoek te laten doen, en en passant h un imago nog wat op te vijzelen ook. En duur is het ook al niet. De meeste externe rechtspersonen die een leerstoel instellen betalen h un hoogleraar een onkostenvergoe­ ding van enkele duizenden gul­ dens; de betrokkenen worden im­ mers geach t zelf al door een ande­ re baan in hun onderhoud te voor­ zien. Er zijn zelfs stich tingen die helemaal niets betalen. Naast de vergoeding brengt de in­

standhouding van een bijzonder hoogleraarschap natuurlijk een aantal bijkomende kosten met zich mee, bijvoorbeeld om de stich ting zelf draaiende te houden, maar "het kan allemaal voor weinig geld", weet prof.dr. W.J.J. Schip­ per­De Leeuw, die zelf een leer­ stoel bezet vanwege de Stich ting Derde Wereld Communicatie. In principe kan iedereen proberen een bijzondere leerstoel gevestigd te krijgen aan de VU. De Vereni­ ging, het bevoegd gezag van de universiteit, moet echter vaststel­ len of een bepaalde instantie 'be­ voegd verklaard' wordt tot het in­ stellen van een leerstoel. Daarvoor wint de vereniging eerst advies in bij de raad van de faculteit die h et aangaat, bij het college van deca­

nen (dat waakt over de weten­ schappelijke gewich t) en bij de universiteitsraad. Elke leerstoel moet verder verge­ zeld gaan van een reglement, waarin wordt vastgelegd hoe be­ noeming, sch orsing en ontslag van hoogleraren op die specifieke leer­ stoel plaatsvinden, en waarin op­ genomen is dat er een college van curatoren komt: een commissie die de bijzondere leerstoel bege­ leidt. Vervolgens ­ maar in feite is dat vaak al gebeurd ­ kan het zoeken naar een geschikte kandidaat be­ ginnen. Daarbij wordt in principe dezelfde procedure geh anteerd als bij de benoeming van een gewone hoogleraar; dat wil zeggen dat ook de zusterfaculteiten in het land

worden geraadpleegd. Ook de door het vu­fonds ingestel­ de leerstoelen doorlopen deze h ele procedure; daaraan voorafgaand heeft h et fonds ech ter een 'interne' procedure om uit te maken welke bijzondere leerstoelen bij de Ver­ eniging zullen worden voorgedra­ gen. Het fonds heeft daarvoor een com­ missie bijzondere leerstoelen (CBL), waarin één hoogleraar van elke faculteit zitting heeft. Deze conunissie beoordeelt voorstellen voor leerstoelen vanuit de facultei­ ten en adviseert daarover aan h et bestuur van het vu­fonds. Dit be­ stuur, onder voorzitterschap van rector magnificus Datema, neemt het besluit tot voordracht van de leerstoel.

De verboden bijzondere hoogleraar Ontstaat als de instelling van een bij­ zondere leerstoel (die meestal vrij ge­ ruisloos verloopt) op weerstand stuit. Het Lindeboom­instituut wilde graag een bijzondere hoogleraar medische ethiek aan de geneeskundefaculteit. Niets op tegen, vond het faculteitsbe­ stuur; en ook de vakgroep metamedica zag de man of vrouw graag komen. Maar de faculteitsraad lag dwars. De behoudende standpunten van het Lin­ deboom­instituut inzake abortus, eu­ thanasie en transseksualiteit zouden niet passen bij de cultuur van het vu­ ziekenhuis; eerst moest er maar eens een gewone hoogleraar medische ethiek komen. Tot twee keer toe wees de raad het voorstel af. De tweede keer verbood men het faculteitsbestuur bovendien fij­ ntjes in de toekomst nog te beginnen over het onderwerp 'bijzondere hoogle­ raar medische ethiek', zolang er geen gewone hoogleraar in dat vak is be­ noemd.

De gewone bijzondere hoogleraar Uitzonderingsgeval. Onderscheidt zich in niets van een gewone hoogleraar. Gevolg van het feit dat de natuurkun­ defaculteit al heel vroeg begonnen is bijzondere hoogleraren aan te stellen, op gunstiger voorwaarden. Prof.dr. W.H. Hogervorst (natuurkunde, met name de atoomfysica met behulp van lasers) is er een van. "Ik heb waar­ schijnlijk geluk gehad", zegt hij. "Er wordt hier op de faculteit geen enkel verschil gemaakt tussen mijn positie en die van gewone hoogleraren. Nee, ook niet in salaris, want dat wordt dankzij een regeling aangevuld tot dat van een gewoon hoogleraar­B. Of ik over zou stappen naar een gewoon hoogleraar­ schap als de mogelijkheid zich voor zou doen? Daar heb ik eigenlijk nooit over nagedacht. Het maakt voor mij niets uit."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen