Ad Valvas 1991-1992 - pagina 379

I PAGINA 9

'Ik vind het gewoon gezellig, dat wij-gevoel' Pro's en contra's afwegen tijdens de oriëntatiecursus

D

e oriëntatiecursus op liet ieraarscl iap duurt twee maan­ den en biedt stu­ denten de gelegenlieid de pro's en contra's van het ie­ raarscliap af te wegen. Er worden een paar lessen op een middelbare school gege­ ven en de studenten volgen colleges 'vakdidactiek' en 'algemene onderwijskunde'. Een klein deel (14%) van de gemiddeld tachtig studenten die ieder jaar de oriëntatie­ cursus volgen, stroomt door naar de postdoctorale twee­ defaselerarenopleiding. De meeste studenten zien het le­ raarsberoep na de oriëntatie klaarblijkelijk niet meer zit­ ten, reden om eens een och­ tend mee te l open met de studenten.

Erno Eskens

Vandaag staat 'onderwijskunde' op het programma. Samen iliet 'vakdidactiek' vormt 'onderwijskunde' het theoretisch deel van de cursus. "De lessen verlopen soms nogal emotioneel," vertelt de vijf­ tiger Jaap Schouten in het nog lege le­ slokaal, "omdat je hier geconfronteerd wordt met de vraag wie je bent en welke waarden je wilt uitdragen voor de klas." De komst van een met blocknote gewapende vreemdeling "kan dus heel

A

gevoelig liggen in de groep". Ik moet maar even weggaan, zodat eerst de no­ dige voorbereidende woorden gespro­ ken kunnen worden. Als ik even later terugkom, zit het zaaltje vol. Niemand heeft bezwaar tegen mijn aanwezigheid. Schouten steekt van wal met de huis­ houdelijke mededelingen terwijl hij een enkele late binnenkomer bemoedigend op de schouder slaat ­"Fijn, dat je er weer bent." Deze week staat een be­ zoek gepland aan de antroposofische Vrije School. De week erop gaat het naar Eerden, waar een 'elitaire' interna­ tionale school bezocht wordt. "En, o ja, volgende week vrijdag geven we met de jongens van vakdidactiek een borrel. Jullie komen toch wel?"

Voomaatn In een paar minuten herhaalt Jaap ­ie­ dereen spreekt hem bij zijn voornaam aan­ de hoofdzaken van de vorige bij­ eenkomsten, die volgens sommigen erg gezellig, maar toch wat rommelig zijn verlopen: "Ik zal de grote lijnen weer even duidelijk maken", zegt Jaap: "Wat is de toekomst van het onderwijs? Internationalisering! Onderwijs wordt een wereldzaak. We moeten leren om mondiaal te denken." Om maar alvast een voorschot te nemen op deze ont­ wikkeling plukt Jaap een Indiër, Prem Kirpal genaamd, van het Himalayage­ bergte om hem op te voeren als vertol­ ker van de wereldproblemen die op het onderwijs afkomen: de wereldbevolking neemt toe, maar het analfabetisme ook. Iedereen schrijft. Dan IS het tijd om te beginnen met de behandeling van 'typologieën van het leraarschap'. "Er zijn leraren die zich voor de klas vastbijten in de leerstof," zegt Jaap. "Ze hebben een heel klein wetenschappelijk geweten. Dat zijn lo­ gotropen. Eigenlijk heb je er twee soor­ ten in: Ten eerste zijn er vakhengsten die hun eigen vak geweldig vinden en denken 'Wie vindt mijn vak nou niet leuk?' Daarnaast zijn er de filosofisch geschoolde logotropen die de leerlingen aan het denken willen krijgen. Hen hoor je altijd kanttekeningen maken 'Ja eh, ik zeg dit nu wel, maar eigenlijk is het een simplificatie'." Jaap besluit: "De logotroop is vaak een egoïst, dit in

tegenstelling tot de pedotropen. Pedo­ tropen kijken in eerste instantie naar hetgeen er in de groep gebeurt." Op dat moment wrijft Jaap in zijn handen (sti­ mulerend gedrag en enthousiasme uits­ tralen), kijkt een paar mensen aan (per­ soonlijke aandacht voor de leerling, ook heel belangrijk) en zet een stemmetje op (aanschouwelijk maken van en standpunt middels het spelen van een rol) "De pedotroop zegt: 'Ik vind het gewoon gezellig, dat gezellige wij­ge­ voel.'" De zaal, gevuld met zo'n vijftien bètastudenten, heeft de boodschap be­ grepen: je kunt maar beter pedotroop dan logotroop zijn.

Fotonen en neetenen Tijd voor de pauze. Bij een kop koffie worden de ervaringen met de schoolsta­ ge uitgewisseld. Een student moet bin­ nenkort een natuurkundeles over 'licht' geven en misschien is het leuk om met de bijbelpassage te beginnen waarin God licht en donker scheidt. Maar wat als de leerlingen daardoor nu eens gaan denken dat naast lichtdeeltjes ook don­ kerdeeltjes bestaan? Het melige gezel­ schap aan de kofiSetafel besluit voor de gelegenheid maar wat nieuwe elemen­ taire deeltjes uit te vinden: de nocto­ nen. Weer terug in het half verduisterde col­ legezaaltje wordt een stukje video beke­ ken: een aflevering van 'De achterkant van het gelijk', waarin Marcel van Dam Socratische discussietechnieken uitpro­ beert op steeds minder zelfverzekerde onderwijskundigen, leraren en rectoren. Terwijl de jongen naast mij de tv begint na te tekenen, zet Jaap Schouten de video even stil om te discussiëren over het verschijnsel 'lastpakken in je klas'. "Wat doe je eraan?" "Ik ga de uitdaging aan om hem weer bij de les te betrek­ ken," oppert een student. "Maar nu zit­ ten er dertig echt heel vervelende jon­ gens in je klas," pareert Jaap, terwijl hij de tekenaar naast mij aankijkt om hem weer bij de les te krijgen. "Zulke klas­ sen zijn er echt, hoor. En je moet niet denken dat je zo'n klas aankunt. Er zijn vormen van niet­begeleidbaar­gedrag, die je maar beter aan een specialist kunt overlaten." De groep stemt daarmee in en de video wordt weer aangezet.

fgezwaaiden van de tweedefase lerare­ nopleiding kijken met gemengde ge­ voelens op hun opleiding terug. Een onvoorbereide le­ raar wordt door de klas direct 'afgemaakt', zeggen ze, en daarom is de opleiding nuttig. Maar er is ook kritiek: de op­ leiding duurt een jaar en dat kan korter. De aansluiting Wat is de lerarenopleiding in de praktijk waard? aan eerdere opleidingen is "Ik geloof dat de tweedefasecursus wel niet optimaal en in de organi­ Maar organisatorisch schortte er wel een en ander aan de opleiding, iets korter kan," meent ook Anneke satie rommel t het behoorl ijk. het vindt Eloy: "Er werden constant colle­ Drost die inmiddels scheikunde op een

Erno Eskens

Vooral de schoolstage, waarbij de stu­ denten onder begeleiding van een le­ raar de schoolpraktijk leren kennen, is nuttig, vindt Eloy Koenders, inmiddels aardrijkskundedocent in Gouda: "Van de schoolstage, die zo'n zes maanden duurt, de helft van de opleiding, leer je het meest. De theorielessen worden minder leerzaam gevonden, maar dat is niet terecht," zegt Eloy. "Zonder die theorielessen red je het namelijk niet voor de klas. Ik geef nu les aan negen klassen en het valt me op dat ze me echt uitproberen. Het is honderd keer erger dan tijdens de schoolstage. Ze denken 'daar staat weer zo'n broekie' en hebben een enorm grote mond. Ik sta nu vijf weken voor de klas en ik merk op zo'n moment dat ik toch ont­ zettend veel aan de opleiding heb gehad. Ik heb geleerd orde te houden."

'Ik heb er toch maar mooi een baan aan ovei^ehouden'

ges verzet. Dat is op zichzelf begrijpe­ lijk want die schoolstages maken het haast onmogelijk om een tijdstip te vin­ den waarop iedereen naar de vu kan komen. Maar het was wel lastig. Wij maakten op een gegeven moment grap­ jes als 'Je kunt maar beter komen als er geen college staat gepland, want de ge­ plande colleges gaan toch niet door."

Milder Het theoretische deel van de tweedefa­ selerarenopleiding bestaat uit twee on­ derdelen: onderwijskunde en vakdidac­ tiek. "Vooral vakdidactiek was prach­ tig," zegt Eloy. "Ik was de enige aard­ rijkskundestudent, dus voor vakdidac­ tiek kreeg ik privéles." Onderwijskunde werd iets minder positief ontvangen. "In onze groep was daar nogal wat kri­ tiek op, omdat de inhoud nogal voor de hand lag. In de evaluaties kwam onder­ wijskunde er daarom niet zo best af." Eloy oordeelt echter milder dan zijn voormalige coUega­studenten: "Als je die voor de hand liggende zaken niet behandelt, vergeet je ze in de praktijk toe te passen. En ze zijn toch belang­ rijk. Dus uiteindelijk ben ik ook over onderwijskunde positief."

HBO geeft. "Een jaar is erg lang. Vroe­ ger was het drie maanden, dat was mis­ schien weer erg kort, maar nu had ik op het eind het gevoel 'ik wil nu wel eens alleen voor de klas staan'." Over de praktische waarde van het geleerde is Anneke redelijk positief: "Ik heb er wel wat aan gehad. Vooral de schoolstage was nuttig, de overige colleges heb je nodig als achtergrond. Je moet bijvoor­ beeld toch leren hoe een kind denkt en hoe je een les moet opzetten."

Langdradig Joost Augusteyn is voortijdig met de tweedefase­opleiding gestopt. Hij kon een baan krijgen bij een platenmaat­ schappij en dat leek hem leuker dan een baantje als economieleraar: "Als ik aan de opleiding terugdenk, dan denk ik dat het veel en veel korter zou kun­ nen. Zowel de stage als de theorieles­ sen worden te veel uitgerekt. Het is wel een goede opleiding, maar wat langdra­ dig. Het ging me vervelen." Sybolt Hoitinga denkt daar heel anders over. "De opleiding is eigenlijk te kort," zegt hij. "Ik heb bijvoorbeeld geen training gehad in het opzetten vi een schoolond^oek. Sinds kQrti|k ^^^ i

Marcel Van Dam ondervraagt zijn slachtoffers nu over het 'christelijke' van christelijke scholen. Schouten heeft over deze kwestie een duidelijke me­ ning, zo blijkt wanneer de pauzeknop weer wordt ingedrukt: van hem hoeven scholen geen religieus etiket op hun deur te plakken, "maar als ze dan toch naar buiten de indruk wekken christe­ lijk te zijn, dan moet dat uit het onder­ wijs blijken. Als je op zo'n school niets van dat christelijke merkt, dan vind ik dat je Jezus Christus opnieuw kruisigt. Als christelijk onderwijs mets meer voorstelt, haal dan het etiket eraf. Dat schept helderheid." Het is een mening die niet door ieder­ een wordt gedeeld, maar dat hoeft wat Schouten betreft ook niet. Als men maar beseft dat een onduidehjke profi­ lering tot psychische spanningen bij de docenten kan leiden. "Veel mensen zeggen aanvankelijk dat ze 'niets meer met de identiteit kimnen'," vertelt Schouten die in het verleden de gevol­ gen van tanende profilering heeft on­ derzocht, "maar als je ze vraagt of ze in de bijbel of de koran een passage kun­ nen vinden die hen aanspreekt, dan kan iedereen wel wat aanwijzen. Vervolgens heb ik gevraagd of Jezus, als Hij nog eens incognito zou terugkomen, als godsdienstleraar zou worden aangeno­ men. Soms moest men dan 'nee' ant­ woorden. Dan kwamen er grote emo­ ties los. Ik zei dan tegen die mensen: 'je moet maar eens duidelijk kiezen waar je voor staat'." De les is op dat moment al bijna een uur uitgelopen, maar het enthousiasme bij de groep lijkt niet getemperd. Men wil over dit onderwerp nog wel even verder praten. Maar Schouten maakt er een einde aan. De tijd is echt op.

maatschappijleer een eindexamenvak en ik moet nu de schoolonderzoeken afiiemen. Dat is wel even wennen." Sy­ bolt vindt dat er in de opleiding te wei­ nig aandacht wordt besteed aan het verschijnsel 'particuliere scholen'. Ik geef nu maatschappijleer aan zo'n par­ ticuliere school en dat is toch heel an­ ders dan zo'n leerfabriek. Ik heb klas­ sen van drie mensen. Daar ben ik niet goed op voorbereid. Ook Sybolt vindt dat de organisatie van de lerarenoplei­ ding rammelt: "Er gebeurt bijvoorbeeld niets met de verslagen die je maakt. Als je het afraffelt zegt niemand daar iets van. Er is geen feedback. Maar verder is het een goede opleiding, er zijn zoveel mensen zonder werk. En ik heb er toch maar mooi een baan aan overgehou­ den." Hanneke Klein Horsman is minder po­ sitief. "Ik had al een tweedegraadsbe­ voegdheid Engels en veel van wat er in de tweedefase­eerstegraadsopleiding behandeld werd wist ik al. Het sloot ge­ woon niet goed aan. Het meeste was gesneden koek, maar sommige dingen gingen me ook gewoon te snel. We moesten bijvoorbeeld een leeronder­ zoek doen. Dat betekende gegevens verzamelen op je school en ze weten­ schappelijk verwerken. Ik had daar geen ervaring in en dat was voor mij erg moeilijk." Hanneke vindt dat de le­ rarenopleiders beter moeten kijken naar de wensen van de studenten. "Ik moest bijvoorbeeld per se een school­ stage doen op een middelbare school, tenvijl ik alleen aan volwassenen onder­ wijs wilde geven. Dat sloot dus niet aan bij mijn interesses. Al met al heb ik er dus niet veel gehad." Ondanks haar vroegtijdige afhaken bij de opleiding geeft Hanneke inmiddels Engels aan een tweedegraadslerarenopleiding.

Msms ^99­ F.'T.imbe- itê^'-.ngbb

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen