Ad Valvas 1991-1992 - pagina 209

AD VALVAS 2 1 NOVEMBER 1991

PAGINA S

Extra kooldioxide doet planten opbloeien Voedseloogsten worden groter, maar vegetaties veranderen ingrijpend De hoeveelheid kooldioxide in de lucht b lijft maar stijgen, en volgens de somberste scenario's stijgt de zeespiegel mee. Toch veroorzaakt dit gas niet alleen rampspoed. Voor groene planten is kooldioxide helemaal niet slecht, integendeel, ze gaan er harder van groeien. De bioloog Jan Willem Arp onderzocht dit verschijnsel In Amerika. Hij kwam terug met nieuwe resultaten.

De C02-I<amertjes in het moerasachtige gebied nabij Washington Martin Enserink Sinds het begin van de industriële revo­ lutie verstookt de mensheid op grote schaal kolen, olie en gas. Daardoor is de concentratie kooldioxide (CO2) in de atmosfeer al ongeveer met een kwart toegenomen. De hedendaagse massale ontbossing maakt dit alleen maar erger. Ergens in de volgende eeuw zal zelfs een verdubbeling van het pre­industrië­ le niveau zijn opgetreden. Wanneer precies is onbekend en hangt van tallo­ ze factoren af ­ of de uitstoot werkelijk beperkt wordt, hoe snel de economie in de derde wereld zich ontwikkelt ­ maar de promovendus houdt het er op dat het ergens rond 2050 zal zijn. Over de gevolgen van die stijgende lijn zijn al talloze conferenties belegd en evenzovele zorgelijke scenario's ge­ schreven. Daarbij gaat het echter meestal om het broeikaseffect: door de CO2 kan de aarde minder warmte kwijt en stijgt de temperatuur, met een zee­ spiegelstijging als mogelijk meest dra­ matische gevolg. Aan een andere ingrij­ pende consequentie wordt veel minder onderzoeksgeld besteed: het effect van kooldioxide op de plantengroei. Groene planten nemen kooldioxide en water op om te groeien, waarbij zuurstof vrij­ komt. Als de hoeveelheid CO2 stijgt, blijkt de groei sneller te gaan. Dat ver­ schijnsel is al langer bekend; tuinders in

het Westland verbranden gas in hun kassen om aan extra CO2 te komen, bij wijze van gasvormige kunstmest.

Vrije veld De bioloog Willem Jan Arp vertrok na zijn afstuderen aan de vu naar de Ver­ enigde Staten om daar vijf jaar onder­ zoek te doen bij het Smithsonian Institu­ te. Nu is Arp weer terug in Amsterdam. Vorige week woensdag promoveerde hij aan de vu. Arps Amerikaanse onder­ zoek sluit namelijk aardig aan bij dat van de onderzoeksgroep plantenoecolo­ gie, die ook het verband tussen CO2 en plantengroei bestudeert. Het onderzoek van Arp is vooral bij­ zonder omdat het een van de eerste is waarbij het effect van kooldioxide in het vrije veld werd gemeten, gedurende een lange periode. Tot nu toe werden vooral eenjarige planten in kassen on­ derzocht. Arp en zijn Amerikaanse col­ lega's togen naar een kwelder (een moerasachtig, zout gebied nabij de kust) in de buurt van Washington, en plaatsten daar een aantal ronde glazen kamertjes van zo'n 80 centimeter door­ snee over de vegetatie heen. In die ka­ mers, die van boven open waren, werd de kooldioxide­concentratie twee keer zo hoog gehouden als in de buitenwe­ reld ­ de atmosfeer van ver in de eenen­ twintigste eeuw dus. De temperatuur binnen was vrijwel gelijk aan die van de

Hoe erg iets ergs is, wat erg is en wat erger, hangt van veel factoren af en veel minder dan wij ge­ neigd zijn te veronderstellen van de 'objectieve' ernst van een gebeurtenis. Zoiets als 'objectieve' ernst bestaat niet en daarom is het welhaast on­ mogelijk leed te vergelijken. Bijzonder interessant is in dit verband de discussie rond de overlevenden van de Japanse kampen die tijdens de Tweede Wereldoorlog onder meer in het voormalig Nederlands­Indië bestonden. Ener­ zijds de concrete symptomen van een lijden dat tot op de dag van vandaag voortduurt: gezond­ heidsklachten, nachtmerries, angsten etcetera ­ symptomen van wat tegenwoordig 'posttraumati­ sche stress' wordt genoemd. Anderzijds de relati­ verende stelling dat het verblijf in zo'n kamp van een totaal andere orde was dan dat in Duitsland aangezien die kampen geen vemietigings^iimpNi waren. En als iets een 'objectief verschil lijkt te zijn, dan dat wel. Ik wil het hier hebben over een van de subjectieve factoren die van invloed blijken te zijn op het trau­ miserend effect van bepaalde bedreigende situ­ aties, namelijk het conceptueel systeem van wie zoiets overkomt. Onlangs werd daaromtrent door twee betrokkenen bij het debat, de auteurs R udy Kousbroek en Beb Vuyk (inmiddels overleden), afzonderlijk en in uiteenlopende bewoordingen ongeveer dezelfde verhelderende bewering ge­ daan. Een van de ervaringen die 'oud­Indischgas­

buitenlucht. De planten in de koepel­ tjes werden vier jaar achtereen gevolgd. Arps belangrijkste conclusie: ook plan­ ten in een natuurlijke omgeving begin­ nen flink extra te groeien als ze met hun bladeren in een verdubbelde kool­ dioxide­hoeveelheid staan. Ook ontdek­ te hij dat de groeibevordering niet een tijdelijk verschijnsel is, maar perma­ nent. Nogal wat onderzoekers konden tot nu toe wel aantonen dat planten harder gingen groeien, maar na verloop van tijd zakte dat weer in, een ver­ schijnsel dat men acclimatie noemde. Volgens Arp komt acclimatie in een na­ tuurlijke vegetatie helemaal niet voor. Volgens hem is het verschijnsel een ar­ tefact, een gevolg van een verkeerde meetopstelling. "Het klinkt simplis­ tisch, maar volgens mij hebben die on­ derzoekers gewoon te kleine potjes ge­ bruikt", zegt hij.

Planten in soorten Overigens gedijen niet alle planten beter bij een verhoogd C02­gehalte. Planten kennen twee manieren om kooldioxide te verwerken: bij de zoge­ naamde C3­planten, die verreweg in de meerderheid zijn, is het eerste produkt van na de opname van kooldioxide­op­ name een stof met drie koolstofatomen. Bij de tweede categorie, de C4­planten, is dat een verbinding met vier koolsto­ fatomen. C3­planten blijken nu wel

Jolande Withuis

Greep op heden, verleden en toekomst ten' melden om te illustreren hoe erg hun interne­ ring was, is dat zij telkens moesten buigen (voor de Japanse keizer). Zowel Kousbroek als Vuyk vragen zich af waarom dat buigen nou zo erg was en ze denken dat dat kwam doordat deze mensen gewend waren te leven in koloniale verhoudingen, met bijbehorende ideeën omtrent de betekenis van huidskleur. Nu zij moesten buigen voor men­ sen met de kleur van degenen die hun onderge­ schikten plachten te zijn, ondergingen ze een plot­ se omkering van wat in hun denkwereld hun ge­ rechte maatschappelijke positie was geweest. Ze moesten dus rjiet alleen buigen maar werden ver­ nederd. . . .

Foto Willem Jan Arp

sterk vatbaar voor meer CO2, terwijl C4­planten er eigenlijk nauwelijks baat bij hebben. De oorzaak daarvan is dat C4­planten een manier hebben om CO2 in hun bladeren vast te leggen. Ze leggen er een soort voorraadje van aan, waardoor CO2 niet meer de beperkende factor is. Met een verhoging van het aanbod schieten ze dus weinig op. In de koepeltjes waarin zowel C3­ als C4­ planten stonden zag Arp de verhouding dan ook verschuiven: de eerste kregen de overhand.

Eenmalig experiment Terug naar de toekomst. Hoe zal de ve­ getatie er in de tweeëntwintigste eeuw uitzien, als de mensheid zo stevig door blijft stoken als nu? De gevolgen zou­ den wel eens enorm kunnen zijn, voor­ spelt de promovendus. Het goede nieuws is dat voedseloogsten in princi­ pe veel groter kunnen worden. Tarwe en de meeste ander granen bijvoorbeeld zijn C3­gewassen, Dat de oogsten de laatste decennia zo zijn flink gestegen wordt al ten minste voor een deel aan CO2 toegeschreven. (Overigens zijn an­ dere voedingsgewassen, zoals maïs en suikerriet, weer van het C4­type). Daar komt nog bij dat straks ook in ge­ bieden waar het nu nog te droog is plantengroei mogelijk is, zegt Arp. Doordat de hoeveelheid CO2 groter wordt hoeven de planten hun huid­

Deze redenering impliceert dat het hun eigen ge­ voelens waren, hun opvattingen over superioriteit en inferioriteit, die wat de gevangenen overkwam extra bedreigend maakten. Hun conceptueel sys­ teem, dat basiszekerheden leverde over goed en kwaad, veilig en onveilig, werd op losse schroeven gezet. In mijn proefschrift heb ik iets soortgelijks betoogd maar dan via de omgekeerde weg. Mijn onderzoek ging onder andere over de wijze waar­ op communistische overlevenden van het vrou­ wenconcentratiekamp R avensbrück, waar de sterf­ te zeer hoog was, hun schokkende ervaringen had­ den verwerkt. En ik kwam tot de conclusie dat hun politieke overtuiging hen daarbij had gehol­ pen. Zoals in het Indisch geval hun world view het leed der betrokkenen vergrootte, zo 'verkleinde' de marxistische levensbeschouwing de ellende van de door mij onderzochte vrouwen doordat zij meenden het gebeurde te kunnen verklaren en be­ grijpen. De schade aan essentiële gevoelens van veiligheid bleef relatief beperkt, doordat de vrou­ wen zichzelf niet als willekeurige slachtoffers zagen. Zij beschouwden hun gevangenschap als consequentie van een bewuste politieke keuze en zagen het fascisme als uitwas van het kapitalisme, precies dus als datgene waar hun overtuiging te­ genoverstond. Door na de oorlog door te gaan met diezelfde po­ litieke strijd hielden zij het gevoel greep te hebben over heden, verleden en toekomst. En het verlies

mondjes (minuscule openingen in de bladeren) minder ver open te zetten om CO2 binnen te halen. Het gevolg is dat ze ook minder water kwijt raken door diezelfde huidmondjes en in drogere omgevingen kunnen groeien. De schaduwzijde van de C02­stijging is echter dat grote natuurlijke vegetaties ingrijpend van samenstelling kunnen veranderen. Door hun selectieve voor­ deel zullen C3­planten overal tertein winnen ten opzichte van hun C4­mede­ planten, zoals in de kamertjes in het moeras gebeurde. Hoe dat precies uit zal pakken is nog onduidelijk, maar over één ding is men het zo langzamer­ hand eens; grote verschuivingen in eco­ systemen zijn ongewenst, juist omdat de afloop onbekend is. Daar komt nog bij dat ook het eigenlijke broeikaseffect, het opwarmen van de atmosfeer, een geducht effect op de plantengroei zal hebben. En dat die twee verschijnselen met elkaar zullen interfereren. Onzekerheden genoeg, vindt de promo­ vendus, om te proberen de kooldioxi­ de­uitstoot flink in te perken. "Het pro­ bleem is dat je niet weet wat er precies gaat gebeuren totdat het zover is", aldus Arp. "En dan is het al te laat om het terug te draaien. Het is een eenma­ lig experiment."

aan greep op het eigen leven behoort tot de ern­ stigste traumatiseerders die wij kennen. Waar in 'Indië' zekerheden over hoe de wereld in elkaar stak werden geschokt, werd het communis­ tisch gehjk door de Tweede Wereldoorlog beves­ tigd. 'We wisten toch waar ze toe in staat waren? We hadden het toch voorspeld?' Maar juist het feit dat hun levensbeschouwing hielp te overleven maakte deze tot een noodzaak, een overtuiging die niet mocht wankelen. Dat deed communisten langdurig de ogen sluiten voor wat, in het eigen leven en in de rest van de wereld, hun visie weersprak. En ook zo'n waan­ achtige, falende reality­testing is niet gezond. We kunnen er slechts naar gissen welke gevolgen het heeft voor de psychische huishouding van al die Oost­ en Westeuropese communisten met een oorlogsverleden, dat alles waarin zij geloofden en waaraan zij kracht ontleenden, een leugen blijkt te zijn, en een systeem dat instort als een kaarten­ huis. Wat de 'Jappenkampen' betreft: anders dan Kous­ broek enigszins suggereert, vind ik niet dat het ko­ loniale aspect het posttraumatisch lijden van de ex­gevangenen minder zwaarwegend maakt. Hun opvattingen verminderden hun weerbaarheid ten aanzien van het verschrikkelijks dat hen over­ kwam, en dat is een realiteit die niet door een ana­ lyse achteraf is weg te gummen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen