Ad Valvas 1991-1992 - pagina 365

AD VALVAS 20 FEBRUARI 1992 I

I PAGINA 1 1

I

fX'

..;

­ . ^ ^ ï ^ ''>^

­ ­ . . ; ­V­VVK

.^­­^^..'J^mWf^^':

John Rex: 'Ik geloof niet dat moslim-

I

U integratie ter^ genwerken' Foto' Nic o Boink, AVC/VU

'Moslimscholen onnodig in een multi-culturele samenleving' Britse socioloog John Rex gecharmeerd van traditionele waarden in de Islam Erno Eskens

Eens maakte hij deel uit van wat hij grappend The Luny Left noemt; linkse mensen die voor de rechten van de on­ derdrukten opkomen zonder ooit met hen te spreken. "Het is makkelijk om westerse, linkse opvattingen klakkeloos toe te passen", zegt John Rex (67), ge­ pensioneerd leider van het Centre for Research in Ethnic Relations aan de universiteit van Warwick. "Heel wat moeilijker is om met de moslims te pra­ ten en hun waarden te respecteren." Dit respect voor andere waarden en verzet tegen racisme vormen de rode li)n in het leven van Rex, die vorige week op uitnodiging van het Instituut voor Ethiek aan de vu (IEVU) een lezing gaf. In 1949 weggetrokken uit zijn va­ derland, het Zuid­Afrika van de apart­ heid, komt hij in Engeland enkele jaren later opnieuw met rassehaat in aanra­ king: "De conservatieven namen in 1962 wetten aan die immigratie be­ perkten. Veel immigranten haastten zich nog even snel naar Engeland voor­ dat de wet van kracht zou worden. De stad Birmingham, waar ik woonde, raakte volledig in paniek omdat veel nieuwe inwoners uit India en Pakistan zwart waren." Op dat moment grijpt Rex naar de pen. Hij schrijft een sociologisch boek over de immigranten in Birmingham en wordt hoofd van het Centre for Re­ search in Ethnic Relations. "Het viel mij op dat moment op dat in de studies naar discriminatie niet werd gekeken naar de cultuur van de ethische min­ derheden. Ik ben daarom de moslim­ cultuur gaan bestuderen. Het is geen cultuur die ik op het eerste gezicht had willen verdedigen, maar toen ik merkte hoe de mensen er hun identiteit aan ontlenen, kreeg ik het gevoel dat be­ paalde zaken in die cultuur de moeite waard zijn: het respect voor de samen­ leving en vriendschap."

Moslimscholen Momenteel onderzoekt Rex de voor­ en nadelen van moslimscholen binnen Eu­ ropa. In Nederland zijn twóntig moslim­ basisscholen in Nederland en dat is veel in vergelijking met sommige andere Eu­ ropese landen, weet Rex. "Nederland ziet de Islam als 'een andere zuil'," stelt Rex, "en in de verzuilde maatschappij knjgen de moslimscholen daardoor makkelijk een plaats. In Engeland ken­ nen we geen verzuiling. De beslissing om moslimscholen toe staan valt bij ons

dan ook steeds negatief uit. In principe is er wel geld, maar de lokale gemeente­ raden zeggen telkens dat er 'iets mis is' met de aanvraag. Dat kan waar zijn, maar het is ook waar dat deze techni­ sche aspecten worden gebruikt om moslims hun rechten te miskennen. Er zijn overigens wel een paar private schools voor moslims, waarvan de be­ kendste onder leiding staat van de tot de Islam bekeerde popzanger Cat Ste­ vens, maar er is geen enkele pubhc school vooT moslims."

Ook in Franknjk komen de door de staat gesubsidieerde moslimscholen niet van de grond. "Daar heerst een grote angst voor de islam, iets dat blijkt uit de discussies rond 'de hoofddoek'. De Fransen zijn tegen de hoofddoek. Het past niet in hun systeem van l'ecole laice (de wereldse, neutrale school waar religie wordt geweerd, red). Dit seculie­ re schoolsysteem sluit aan bij het natio­ nalisme van de Fransen: ze denken dat hun land en hun scholen automatisch 'Vrijheid, gelijkheid en broederschap' verschaffen. Die houding merk je zelfs bi) anti­racistische organisaties als Fran­ ce Plus. Deze organisatie helpt immi­ granten wel om Franse burgers te wor­ den, maar als het gaat om het recht op een eigen cultuur, dan geeft France Plus niet thuis. Als ik daar vanuit mijn libe­ raal­Britse standpunt naar kijk, dan zeg ik dat de attitudes van de Fransen ra­ cistisch zijn." Dat het Franse schoolsysteem het recht op een eigen cultuur veelal miskent heeft ook te maken met het ontbreken van het ideaal van 'de multi­culturele samenleving', stelt Rex: In tegensteUing tot Engeland, Duitsland en Nederland wil Frankrijk geen "samenleving, geba­ seerd op 'culturele diversiteit, gekop­ peld aan gelijke kansen en met een at­ mosfeer van wederzijdse tolerantie." En dat is jammer, volgens Rex, want het ideaal van de multi­culturele samenle­ ving voorkomt een botsing van de ver­ schillende culturen. In de multi­cultu­ rele maatschappij wordt een onder­ scheid gemaakt tussen twee domeinen: "Er is een publiek domein waarbinnen waarden heersen die door iedereen worden gedeeld. Daarnaast is er het privédomein waarbinnen iedereen zijn eigen cultuur, taal en familietradities heeft en waarbinnen religieuze vrijheid heerst." Deze opdeling van de samenle­ ving in een privé­ of thuissfeer en een publieke sfeer is nuttig, want het bakent grenzen af en voorkomt een botsing van de culturen. Maar Rex moet erkennen

De Britse socioloog Jolin Rex werd oud met rassehaat. Toch is hij van mening dat tolerantie en generositeit en brug kunnen slaan tussen verschillende culturen. De school speelt daarin een belangrijke rol. "Mits men bereid is naar elkaar te luisteren, zoals hoort in een multi-c ulturele samenleving, kan iedereen naar dezelfde school." Vorige week sprak hij op de vu over de schoonheid van de traditionele waarden in de Islam en de noodzaak van een dialoog tussen moslims en autochtonen.

dat de kunstmatige deling van de maat­ schappij in twee sferen kunstmatig en problematisch is. "Als je een moslimlei­ der vraagt wat hij van het tweedomei­ nenmodel vindt, dan zal hij zeggen 'Islam is een manier van leven die zich niet tot één domein beperkt.' Moslim­ leiders geloven niet in een neutraal, pu­ bliek domein" Ook van westerse kant zijn er mensen die moeite hebben met deze neutraliteit: "Het publieke domein krijgt bij sommige conservatieven bij­ voorbeeld een niet­neutrale, nationalis­ tische lading. Mensen als de conserva­ tief Norman Tibett maken een punt van de vraag welke partij de immigran­ ten zullen toejuichen bij de cricket­ match. Hij kijkt alleen naar nationale gevoelens. Hij bekijkt niet of de waar­ den die de Islam verdedigt in de pu­ bliekssfeer zouden kunnen passen. Als hij dat wel zou doen, dan zou blijken dat hij dichter bij de Islam staat, dan hij denkt. De Islam houdt bepaalde Victo­

riaanse, conservatieve waarden als het respect voor de familie en voor het hu­ welijk in ere: conservatieve waarden."

Grensgeval Het grootste bezwaar tegen de theorie van de multi­culturele samenleving is de onmogelijkheid om te bepalen wat precies in welk domein thuishoort. De school is een typisch grensgeval: "Scho­ len houden zich in zekere mate bezig met morele opvoeding, dat is niet neu­ traal en dus horen de scholen in het privédomein thuis. Maar tegelijkertijd hoort de school ook voor te bereiden op de samenleving, iets dat tot het publie­ ke domein behoort." De vraag in welk domein de school meer thuishoort is een politieke vraag, die Nederland de laatste maanden in de ban heeft. Sinds bekend is geworden dat er een twintigtal Islamitische basis­ scholen in Nederland zijn, heeft WD onderwijsspecialist Franssen de knup­ pel in het hoenderhok gegooid. Hij be­ weert dat de moslimschool de integratie niet ten goede komt. Feitelijk plaatst hij de school daarmee in het publieke do­ mein: leerlingen moeten in eerste plaats worden opgeleid tot goede burgers die in het publieke domein kunnen (samen)werken. De tegenstanders van Franssen plaatsen de school daarente­ gen meer in de privésector: voor hen is de school een plek waar iedereen de vrijheid heeft de eigen (privé) cultuur uit te dragen. John Rex stelt dat de school in beide sectoren thuishoort: "Ik geloof niet, dat moslimscholen de integratie tegenwer­ ken, want de meeste moslims willen ook profiteren van de welvaansmaat­ schappij, dus de eisen die zij aan scho­ len stellen zullen grotendeels dezelfde zijn als de eisen aan de westerse scho­ len. En omdat de verschillen toch be­ perkt blijven, geloof ik dat moslims best om eigen scholen mogen vragen. Als ze zich onderwerpen aan de inspectie, zie ik geen bezwaar." Desondanks wil Rex de moslimscholen niet promoten. Vooral met meisjes­ scholen heeft hij problemen: "Ik vraag mij wel eens af of vooral de Islamitische meisjesscholen wel opleiden voor de moderne geïndustrialiseerde samenle­ ving. Of worden de kinderen daar op­ geleid voor een wereld die niet bestaat? Ik twijfel op dit pvmt." "In de praktijk kiezen de leraren en de politici gelukkig voor een betere oplos­ sing dan de aparte school: ze gaan pra­ ten met moslimouders om te kijken of

er een compromis tussen de culturen op de gemengde school mogelijk is. En die is vaak goed mogelijk: in Birming­ ham adviseert de gemeente bijvoor­ beeld om de moslimkinderen de tijd te geven om te bidden en om niet alleen maar varkensvlees voor te zetten bij het diner. Bovendien hoeven de meisjes hun lichaam niet tentoon te stellen in gym­ en zwemlessen. Met zulke com­ promissen is een fundamentele botsing van culturen in de school te voorkomen en is een aparte moslimschool niet nodig. De tolerantie en generositeit die in de theorie van de multi­culturele sa­ menleving besloten ligt, blijkt hier een brug hier te kunnen slaan tussen de culturen." "Al met al is er dus veel werkelijkheid die met in de theorie van de multi­cul­ turele samenleving past, maar ik ben toch geen tegenstander van de theorie, al was het alleen maar om deze toleran­ tie en generositeit."

Feminisme Rex pleidooi voor de tolerantie en het compromis klinkt mooi, maar er blijven genoeg moeilijkheden over. Veel Paki­ stani sturen bijvoorbeeld hun dochters voor langere tijd naar Pakistan om aan de leerplicht te ontkomen. Klaarblijke­ lijk bijten de culturen elkaar dusdanig in het leslokaal dat dit toch nodig wordt geacht. "Ik denk dat dit komt door de manier waarop veel scholen nog zijn m­ gericht", houdt Rex echter vol. "Je moet niet de fout maken van de femi­ nisten door direct te denken dat de moslims hun dochters onderdrukken en hen geen goed onderwijs willen geven. Feministen geven een karikatuur van de seksuele waarden van de moslims en doen alsof de moslims hun vrouwen onderdrukken. Ze worden daarmee ei­ genlijk racistisch. Heel weinig feminis­ ten kennen de feiten van de Islam. Na­ tuurlijk wordt er ook in de moslimwe­ reld onderdrukt, maar als ik in de mos­ kee praat met moslims, dan worden er geen chauvinistische rechten van man­ nen over vrouwen geclaimd. Moslims ergeren zich aan de marketing van seks in een samenleving vol pornografische boekhandels. Ze vragen de feministen op hun beurt 'wat denken jullie daar dan van?' De feministen zouden eens op die vraag moeten ingaan. Ze moeten een dialoog aangaan en niet direct zeg­ gen: 'jij mag die en die waarden niet hebben'. O ok hier is dialoog de oplos­ sing voor de spanningen tussen de cul­ turen."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen