Ad Valvas 1991-1992 - pagina 599

AD VALVAS 1 8 JUNI 1 9 9 2

PAGINA 9

Vrouwen in het onderwijs: van aditerstand naar ongelijlilieid Rapport zet onderzoek naar positie vrouwen in het onderwijs op een rijtje Bestaat er zoiets als 'vrouwelijk leren'? Kunnen we de achterstand van vrouwen In de technische studies verklaren door die andere leerstrategie? De afgelopen twaalf jaar hebben veel onderzoekers de positie van vrouwen In het onderwijs onder de loupe genomen. Een deze week verschenen trendrapport van de Stimuleringsgroep Emancipatie­Onderzoek (STEO) bespreekt dit onderzoek.

Ries Agt erberg

Dat meisjes vooral voor zachte vakken kiezen, blijkt vele oorzaken te hebben. De achterstand van vrouwen in het on­ derwijs is de laatste tien jaar fors terug­ gelopen. Op hogescholen zitten nu bijna net zoveel mannen als vrouwen. 'Bij de universiteiten is het verschil eveneens kleiner geworden. Wat over­ ' bleef, is het feit dat meisjes vooral te­ rechtkomen bij studies met weinig ar­ beidsperspectieven. De vroegere 'verti­ cale' ongelijkheid heeft plaatsgemaakt voor 'horizontale' ongelijkheid. Niet voor niets voerde de overheid daarom de laatste jaren campagnes als 'Kies exact'. Zo hoopt men de achterstand van vrouwen in de maatschappij terug te brengen. In het STEO­rapport 'Onderwijs en sekse; een verkenning van researchpro­ gramma's' signaleren Geert van Dam, Edith van Eek en Monique Volman dat ook het emancipatie­onderzoek zich pragmatischer is gaan richten op vragen omtrent onderwijs en arbeidsperspec­

tief. Twaalf jaar geleden schreven on­ derzoekers nog dat het onderwijs meer aandacht moest krijgen voor de 'vrou­ welijke waarden' in het onderwijs. School was gericht op kennis en pres­ tatie. De emotionele ontwikkeling kwam in het onderwijs nauwelijks aan bod. Daardoor zouden meisjes eerder afvallen.

Keus Tegenwoordig is de vraag meer waar­ om vrouwen op school niet kiezen voor de bèta­vakken. Om daar achter te komen is er inzicht nodig in de mecha­ nismen die deze keus bepalen. Nemen de bèta­leraren vrouwen minder serieus of maakt het man­zijn van de meeste docenten in die vakken, dat meisjes zich minder kunnen identificeren? Der­ gelijke vragen worden niet alleen over de school gesteld. Ook opvoeding en maatschappelijke context spelen een rol. Bovendien is het probleem niet alleen opgelost als meer meisjes bèta kiezen. Uit onderzoek blijkt dat zij gemiddeld echt lager scoren als het gaat om exacte vakken. Meisjes die niet voor een tech­ nische of b­richting kiezen, hebben in de regel geen hoge cijfers. Een verschil is alleen dat jongens eerder worden ge­ stimuleerd om bèta te kiezen, ook als hun cijfers wat aan de lage kant zijn. Op de technische hogescholen en uni­ versiteiten bestaat eveneens aandacht voor de geringe aantrekkelijkheid van deze opleidingen voor vrouwen. Een onderzoekuit 1981 veronderstelt een samenhang tussen persoonlijkheidsken­ merken en studiekeuze. Zo lijken vrou­ welijke techniekstudenten in een aantal opzichten meer op mannelijke studiege­ noten dan op vrouwelijke pedagogiestu­ denten. Ze zijn meer prestatiegericht en hebben vaker een moeder met een baan. Overigens komen ze ook vaak uit een gezin met (veel) dochters. Aan de TU Twente is enkele jaren terug onderzoek gedaan naar de positie van vrouwen op technische universiteiten. Daaruit bleek dat veel vrouwen op een TU moeite hebben met integratie m het studiemilieu. Dat begint al met kritiek op de sfeer tijdens de introductiedagen. Ze komen terecht in een mannenwe­ reld vol seksistische opmerkingen. Veel medestudenten en docenten laten zelfs duidelijk blijken dat ze vrouwen in de techniek niet accepteren. En docenten tonen een afstandelijke houding en te­ veel stofgerichtheid. Ook vinden stu­ dentes de gebouwen ongezellig. Je moet een bepaald type meisje zijn om

Vooral in de bèta-wetenschappen zijn vrouwen nog relat ief zeldzaam

je hier te handhaven, is de stelling van dit onderzoek.

Interesse Vanaf 1982 organiseren de Technische Universiteiten voor meisjes uit de hoog­ ste vwo­klassen de zogenaamde THEA­

voorlichtingsdagen. Het doel is om de deelneemsters in contact te brengen met en hun interesse te wekken voor techniek. De vraag is alleen of dit bij 16­ en 17­jangen niet te laat is en of niet op een eerder moment in het on­ derwijs de interesse van meisjes voor techniek opgewekt moet worden. Niet alleen binnen de techniek, ook over het algemeen is de uitval van vrouwen in het hoger onderwijs groter. Ook daar zijn onderzoeken naar ge­ daan. Zo zouden vrouwelijke studenten zich met met de docenten kunnen identificeren, hebben ze eerder een nei­ ging tot perfectie die samenhangt met een gevoel van onzekerheid en is hun beeld van de latere carrière diffuus. In hun achterhoofd blijven vrouwen twij­ felen over de vraag: ga ik werken of

Ritzen presenteert rekening voor besparing op zielfteverzuim aan lioger onderwijs Frank St eenkamp

Veertig miljoen gulden wegens ver­ laagd ziekteverzuim. E n misschien wel het dubbele bedrag wegens da­ ling van het aantal wachtgelders. Die rekening ­ samen zo'n drie pro­ cent van het totale personeelsbud­ get, vanaf volgend jaar op te bren­ gen ­ legde minister Ritzen voor aan het hoger onderwijs. Volgens de V S N U gaat het om bezuinigingen die weinig meer met werkelijke be­ sparingsmogelijkheden te maken hebben. Maar omdat het kabinet deze bedragen vorig jaar heeft 'inge­ boekt', moeten ze toch worden op­ gebracht. Ook toen het kabinet vorig jaar bij de Tussenbalans besloot een flink deel van zijn bezuinigingen te halen uit bespa­ ring op ziekteverzuim en wachtgelden, werden er al veel wenkbrauwen ge­ fronst. Inmiddels is het idee om werk­ nemers een deel van hun verzuim te laten betalen gesneuveld in de landelij­ ke CAO­onderhandelingen. Daarmee is feitelijk een van de peilers onder het bezuinigingsplan weggeslagen. Maar het geld moet worden opgebracht, is de strekking van een brief die Ritzen op 27 mei naar de onderwijskoepels stuurde.

Zijn begroting staat genoteerd voor op den duur jaarlijks driehonderd miljoen besparing op ziekteverzuim. Daarbij komt nog eens 365 miljoen voor ver­ mindering van wachtgelden. Dit jaar moet hiervan al een kwart worden op­ gebracht, volgend jaar ongeveer de helft. Universiteiten en hogescholen krijgen daarvan minstens hun deel te verwerken. In bestuurlijke kringen zag men de bui al een tijdje hangen. Toch vindt men de brief teleurstellend. Zo stelde de HBO­ raad in oktober dat het verzuim in het hoger onderwijs duidelijk lager is dan elders. Dan is verdere terugdrin­ ging erg moeilijk, luidde de redenatie. Minister Ritzen blijkt daar niet erg ge­ voelig voor en ook dat is niet verras­ send. Indertijd stelde hij al dat het la­ gere verzuim in het hoger onderwijs vooral een kwestie van slecht bijhouden was. Dat wilde hij niet financieel belo­ nen. Welke bezuinigingen dit precies oplevert? Wat betreft het ziekteverzuim is dit het meest duidelijk: het onderwijs moet hierop dit jaar al een half procent besparen en dit loopt op tot 1,5 pro­ cent in 1994. Ook het hoger onderwijs wordt voor dit percentage aangeslagen. Voor de uni­ versiteiten is dat dit jaar 12,5 miljoen gulden, volgend jaar 25 en in 1994 37,5 miljoen gulden. Bij het HBO gaat het om stappen van zeven a acht mil­

joen, oplopend tot zo'n 25 miljoen per jaar. Bij het wachtgeld is de situatie minder helder. Er waren al afspraken over ac­ tiever herplaatsing van ontslagen perso­ neel. De universiteiten gingen er eind 1990 mee akkoord dat ze verder alle wachtgeldrisico's zelf zouden dragen. In ruil kregen ze een budget mee van rond de dnehonderd miljoen per jaar. Daarvan heeft het kabinet in december nog eens gemiddeld zestig miljoen per jaar afgehaald. "Een botte bezuini­ ging", zegt een woordvoerder van de VSNU.

Ook het HBO moet meedoen aan de be­ sparing op onderwijswachtgelden, die oploopt van 89 miljoen in 1992 tot 365 miljoen in 1995. Over de details wordt nog onderhandeld. De komende tijd moet het ministerie met vsNU en HBO­ raad praten over realisering van de be­ zuinigingen. Minister Ritzen houdt vol dat met gerichte maatregelen de ziekte­ en wachtgeld­uitgaven wel degelijk te verlagen zijn. Hij denkt in eerste in­ stantie aan beter management. Maar hij sluit met uit dat ook op het perso­ neel zelf gerichte 'pnkkels' nodig zullen zijn. Als het aantal wachtgelders te hoog blijft ­ en die kans is er zeker ­ lijkt ook een ingreep in de geldende wachtgeldregelingen tot de mogelijkhe­ den te behoren.

krijg ik kinderen en word ik huisvrouw? Een andere reden die regelmatig terug­ komt als het gaat om problemen voor vrouwen in het onderwijs, is de manne­ lijke instelling van het onderwijs. Voor­ al bij Vrouwenstudies is de laatste jaren veel onderzoek gedaan naar het thema 'vrouwelijk leren'. Volgens deze studies zouden vrouwen anders om­ gaan met taal en begrippen.

Formeel De formele taal die van leerlingen wordt gevraagd (met name het werken met abstracte formules) zouden meisjes als iets van buiten henzelf ervaren. Ook lezen doen mannen en vrouwen ver­ schillend. Mannen kunnen een afstan­ delijke neutrale houding ten opzichte van de tekst aannemen. Vrouwen daar­ entegen gaan er een 'relatie' mee aan. Ze gaan in dialoog met een tekst, wor­ den boos, stellen hun mening tegen de tekst of laten zich door een zinsnede of alinea 'raken' en denken daarop verder. Anders dan mannen zijn vrouwen niet zomaar in staat de visie zoals verwoord

Foto Elmer Spaargaren

in een tekst te scheiden van hun per­ soonlijke visie. Dit verschil wordt in het onderwijs te weinig onderkend, waardoor meisjes onnodig zouden afha­ ken. De auteurs van het trendrapport merken overigens terecht op dat de scheidslijn vrouwelijk/mannelijk niet strikt getrokken kan worden. Er zijn ook mannen met een 'vrouwelijke' leer­ strategie. Daarvoor hebben de meeste onderzoeken weinig oog. Men onder­ zocht alleen vrouwen. Het interessan­ te van dit STEO­trendrapport is dat de auteurs een helder overzicht geven van de verschillende thema's van onderzoe­ ken en daarbij kritisch kanttekeningen zetten. In het laatste hoofdstuk probe­ ren ze lijnen voor toekomstig onderzoek aan te geven. Onderwijs en sekse, een verkenning van researchpro­ gramma's G ten Dam, E van Eek en M Volman ISBN 90 346 2680

Bijvale islam als voorproefje Frank van Ko fschooten

De afdeling Arabisch van de Lette­ renfaculteit zal komend studiejaar een bijvak Islam geven, dat is be­ doeld voor studenten theologie, so­ ciale wetenschappen en letteren. Het programma is een voorproefje van de interfacultaire studierichting 'Leven­ de Religies' die in 1993 zal beginnen. In het eerste semester geeft prof dr. H.J . Daiber een hoorcollege 'Inleiding in de Islam' om de studenten te laten kenni­ smaken met de basisbegrippen van de Islam en de geschiedenis van de islami­ tische wereld. In het tweede semester volgen twee werkgroepen naar keuze. Daiber behan­ delt de islamitische denkbeelden over God, mens, wilsvrijheid en verantwoor­ delijkheid in het werkcollege 'Theologie en ethiek in de islam'. Dr. W. Raven geeft les over delen van de Koran en 'Uitspraken van de profeet'. Volgens Raven spelen de laatstgenoemde teksten alleen theoretisch een rol in de Islam. "De fundamentalistische groepen in de islamitische wereld die het luidst roepen om invoering van islamitische wetten, weten vreemd genoeg vaak nauwelijks wat die inhouden. Ze zijn niet erg intel­ lectueel georiënteerd. Veel van wat ze voorstaan is volgens mij gebaseerd op overname van westers, protestants ge­

dachtengoed uit de negentiende eeuw. In de islamitische wet staat weliswaar dat op geloofsafval de doodstraf staat, maar je moet ook kijken naar de toepas­ sing van die wet, en dan zie je dat die voor het laatst m 1915 is toegepast in Perzië. Binnen de Islam heerste lange tijd een soort katholieke houding. Het liep niet zo'n vaart met strenge straffen als handen afhakken. Ik denk dat de aanraking met het Westen de Islam, en zelfs fundamentalistische groepen, op een andere leest heeft geschoeid." Volgens Raven is de berichtgeving over de Islam in de media de afgelopen tijd verbeterd, hoewel er nog regelmatig onzin over wordt beweerd. "Bolkesteins uitspraken vind ik bijvoorbeeld niet van niveau. Hij is intelligent genoeg, dus ik moet aannemen dat er een zekere onwil bij hem aanwezig is om te begrijpen wat de Islam inhoudt." Raven vindt de Islam een 'ruim gebouw', net zoals het christendom, dat ook wetenschapsvijan­ dige en wetenschapsvnendelijke nchtin­ gen kent. "Door politieke omstandighe­ den komt nu vooral de onprettige Islam in het nieuws," aldus Raven. Tijdens zijn werk heeft hij wel gepierkt dat in de Islam een vijandige houding is ontstaan tegenover oriëntalisten. "Sommige mos­ lims vragen zich af waar wij oriëntalis­ ten ons mee bemoeien en waarom wij hun boeken zo nodig moeten bestude­ ren."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen