Ad Valvas 1991-1992 - pagina 210

AD VALVlBOVEN

PAGINA 6 I Foto Sydney Vervuurt, AVC/VU

De geschiedenis van het academisch ziekenhuis van de vu zit vol schandalen. In de geautoriseerde geschiedschrijving, die onlangs is gepubliceerd door het ziekenhuis, zijn ze echter niet terug te vinden. De verpleegkundigen die in de jaren tachtig actieve ethanasie pleegden op vier comapatiënten, hebben bijvoorbeeld 'officieel' nooit bestaan. Een kleine onzorgvuldigheid of boze opzet? De auteur van Een schepping uit tiet niets houdt het op tijdgebrek. Een boekbespreking als alternatieve geschiedschrijving.

Ook vuile was hoort bij 2 5 jaar ^barmk De geschiedschrijver van het VU-ziekenhuis heeft de pijnlijkste episodes achterwege gelaten Frank van Ko fschooten Een histoncus die een jubileumboek moet schnjven over een ziekenhuis, staat voor een lastige opgave. Een jubileum is een feestelijke gebeurtenis, waarbij al het fraais dat in de voorbije jaren tot stand is gekomen, moet worden bejubeld. Over de grote moeite die dat heeft gekost en de offers die daarbij zijn gebracht, mag wel gesproken worden, maar met mate. Het jubileum is tenslotte een feest, en moet met uitlopen op een soort dodenherdenking. Een ziekenhuis is echter letterlijk een oord van dood en verderf. Het verderf wordt er weliswaar uit alle macht bestreden door artsen en verpleegkundigen, maar dat mag regelmatig niet baten. Ziekte en dood zijn nu eenmaal onvermijdelijk. Zonder leed loopt het leven nooit af. Ziekte, dood en genezing lenen zich daarom uitstekend voor bezwerende domineeswoorden. Maar ook voor een historicus ligt het materiaal voor het opscheppen. Leed en heroïsche strijd vormen immers het hart van de geschiedschrijving. Is er dan een dankbaarder plaats denkbaar dan een christelijk ziekenhuis? Want juist de christelijke medemens zegt dat de zorg voor de zwakke centraal staat. En juist in een christelijk ziekenhuis moet de spanning tussen kille techniek en warme aandacht voor de zieke, duidelijk zichtbaar worden. D e Rotterdamse historicus drs. Ruud van Herk had mooi werk kunnen verrichten als hij bereid was geweest op het feestje van het 25-jange Academisch Ziekenhuis Vrije Universiteit (AZVU) ook wat minder vriendelijke woorden te spreken. Dat heeft hij niet kunnen of willen doen. Zijn boek Een schepping uu het niets. 25 jaar vu-ziekenhuts is een braaf boek geworden, waarin de opmerkelijkste affaires niet worden aangeroerd. D e voorzitter van de raad van bestuur van het ziekenhuis, dr.ir. P. Ros, stelt in het voorwoord, zonder een spoor van ironie, tevreden vast dat schrijver Van Herk en supervisor prof dr. J. Binneveld erin zijn geslaagd "uit het voorhanden zijnde zeer omvangnjke bronnenmateriaal een verantwoorde schifting te maken". D e ziekenhuisdirecteur houdt de vuile was blijkbaar liever binnenskamers.

Medisch C e n t r u m West En waarom? Die vuile was is de afgelopen decennia immers al in karrevrachten naar buiten gekomen. Wie de moeite neemt de kranteartikelen na te slaan die in die periode zijn geschreven over het

ziekenhuis, stuit op verwikkelingen die niet zouden misstaan in Medisch Centrum West. Wat is er zoal buiten de geautonseerde geschiedschrijving gebleven? In de eerste plaats de klacht van 15 verpleegkundigen die in 1978 een ingezonden stuk schreven in het ziekenhuisblad Op de hoogte, waann ze klaagden dat bij artsen niet meer de patient centraal staat, maar de eigen camère. De verpleegkundigen herinnerden eraan dat het ziekenhuis in 1966 is opgencht op gereformeerde grondslag en dat in het gebouw niet voor niets de volgende woorden zijn aangebracht: "Kennis diene de barmhartigheid." Die spreuk was volgens de verontruste verpleegkundigen een holle leuze geworden: "Niet kennis diene de barmhartigheid en hebt u naaste lief als u zelf, neen kennis is macht, macht over anderen." De verpleegsters, in die jaren veelal afkomstig uit gereformeerde nesten in Zeeland, Groningen en Friesland, zeiden dat alleen de artsen telden in het ziekenhuis. "Die zijn almachtig, alwetend en alom aanwezig. Het is een clan, een sekte, een gilde dat elkaar de hand boven het hoofd houdt," zei zuster Carien.

Vlug doen Een andere zuster uitte kritiek op de onderzoeken van de artsen. "Die onderzoeken zijn helemaal niet zozeer ten bate van de genezing maar zijn puur bedoeld voor de proefschriften van de artsen. Bij hen heerst een stemming van: 'Leuk, dit kunnen we nog wel proberen. Die patient maakt het toch niet lang meer. Laten we het vlug doen.' Dat is ontzettend grof, want wij moeten het aan de familie verkopen want de arts verdomt het om het zelf te vertellen. Dat is de machteloze positie waann je staat. Je zwerft overal tussen, je krijgt van ieder een trap," aldus de bijtende kntiek van zuster Hesther. Uit een stuk in Trouw uit die tijd blijkt dat de ziekenhuisdirectie de klachten van de verpleegkundigen ernstig opvatte. Prof dr. F . Bouman, de toenmalige directeur, erkende dat er artsen kunnen zijn "die te veel aan de wetenschap denken en de medemenselijkheid uit het oog verhezen". In het jubileumboek wordt met geen woord gerept over deze opstandige zusters. D e verstandhouding tussen artsen en verpleegkundigen komt nauwelijks aan de orde. Verder dan de constatering dat de verpleging in het vu-ziekenhuis zich tegenwoordig nauwelijks onderscheidt van die in andere ziekenhuizen, komt Van Herk niet. Zijn opmerking "Sommigen zeg-

gen gelaten over de nieuwe tijd dat 'barmhartigheid is vervangen door zakelijkheid'", werkt hij helaas niet verder uit. Het IS niet de enige kans die de auteur mist om aan de hand van een incident uit te pakken over structurele situaties in het ziekenhuis. D e zaak van de zogenaamde 'zogende zuster' had zich bijvoorbeeld uitstekend geleend voor een histonsche schets van de positie van werkende vrouwen in het ziekenhuis. In 1979 kwam deze zogende zuster (een hoofdverpleegkundige) in het nieuws omdat ze haar pasgeboren zoon wilde meenemen naar het werk om hem daar borstvoeding te kunnen geven. Crèche en zwangerschapsverlof bestonden toen nog niet. Het ziekenhuis verbood de zuster haar kind de borst te geven, en de rechter was het ermee eens. Dit incident is een van de schermutselingen geweest die uiteindelijk zouden leiden tot de komst van kindercrèche 'Het Olifantje'. Een andere episode die niet had mogen ontbreken in het boek is onlangs zelfs van actueel belang geworden. In 1983 ontstond grote opschudding nadat een adviescommissie (RAWB) van de minister had vastgesteld dat het onderzoek van de medische faculteit van de vu onder de maat was, en dat het vu-ziekenhuis maar beter dicht kon als er bezuinigd moest worden. Het bericht sloeg in als een bom en de medici wisten niet hoe gauw ze hun lobby moesten organiseren. Het liep uiteindelijk met een sisser af. De RAWB hield weliswaar vol dat aan de vu minder onderzoeksgroepen van goede tot zeer goede kwaliteit aanwezig waren dan elders, maar minister Deetman nam de suggesties van de raad niet over en het academisch ziekenhuis was gered. De auteur had deze episode kunnen aangrijpen om eens op een njtje te zetten hoe goed het vu-ziekenhuis nu eigenlijk is in vergelijking met de andere academische ziekenhuizen. Hij doet het met. Wel behandelt hij keurig alle specialismen, maar het globale beeld ontbreekt. Vooral het ontbreken van cijfers is erg jammer. Hoeveel patiënten zijn het ziekenhuis sinds oktober 1966 binnengekomen, wat hadden zij voor klachten, en hoeveel doden zijn door de achterdeur verdwenen? De lezer komt het allemaal niet te weten.

Abortus en ethanasie Ook in de apotheek had Van Herk stof kunnen vinden, maar ook hier is het aardigste hem ontglipt. In 1984 IS de hoofdapotheker ontslagen omdat hij derde geldstroom-inkomsten in eigen

zak had gestoken. D e apotheker die zijn taken ging waarnemen moest een jaar later worden ontslagen omdat hij voor 10.000 gulden cocaine uit de gifkast van de vu had gestolen. D n e h o n d e r d gram coke verdween in zijn neusgaten. Deze laatste gebeurtenissen kunnen nog worden afgedaan als incidenten, die geen essentiële rol hebben gespeeld in de geschiedenis van het vu-ziekenhuis. Dat geldt natuurlijk niet voor thema's als abortus en euthanasie, die de christelijke ziel zo pijnigen sinds de jaren zeventig. Het onderwerp abortus wordt in welgeteld elf regels behandeld. En wat staat er dan te lezen: "Een jaar later (1979, FvK) ligt het bestuur overhoop met de (behoudende) katholiek prof Arts over abortus provocatus. Met betrekking tot abortus provocatus vaan Arts een aanzienlijk behoudender koers dan Janssens, die als voornaamste uitgangspunt heeft 'nee, tenzij'. Arts verkondigt dat de abortus-problematiek een medisch-ethisch probleem is waar hij als afdelingshoofd verantwoordelijk voor is. "Daarom behoudt hij zich het recht voor deze ingreep op zijn afdeling te verbieden. De voorzitter van het ziekenhuisbestuur, Lanser, meent echter (...) dat de verantwoordelijkheid voor abortus provocatus bij het bestuur ligt. Daarop worden zodanige maatregelen genomen dat zwangerschapsafbreking in de daarvoor geëigende gevallen in het vu-ziekenhuis mogelijk is." Deze passage munt uit in vaagheid. Want wat is 'geëigend' en hoeveel abortussen hebben er sindsdien plaatsgevonden? Het wordt met verteld. Een wantrouwige lezer gaat dan denken dat bij de eindredactie van Een schepping uu het mets het rode pennetje dnftig is gehanteerd. En die lezer wordt al helemaal gesterkt in dat vermoeden als blijkt dat er geen letter is gewijd aan het grote schandaal waann het vu-ziekenhuis betrokken IS geweest. D e kranten smulden ervan begin januan 1987: moord in het vu-ziekenhuis! Vier verpleegkundigen hadden vier comateuze patiënten uit hun lijden verlost nadat de behandelende artsen actieve euthanasie hadden geweigerd. De vier kregen uiteindelijk voorwaardelijke straffen opgelegd, omdat de leiding van de afdeling gesprekken over dit onderwerp stelselmatig uit de weg was gegaan. Is deze affaire nu met opzet weggelaten of niet? Van Herk zegt dat het geval hem niet is ontgaan, maar dat hij er door tijdgebrek niet op heeft kunnen ingaan. "Ik heb zes maanden de tijd gekregen om dit boek te schnjven. De begeleidingscommis-

sie w kreg gerei Ind] ) hoof Jong , zittei 'HlJ2 • stuu gem: voor .hijh

vu-z , heeft kenh voor vana

Bes

Is er Een i Van denis Datl verre Herk die h kend comp dath meld Inter jaren zwaa die VI

het zi de gr veel I klmie klmis wetei ven V seksu het st temis opgel Denziekei Wat( over 1

Ruud vc

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen