Ad Valvas 1991-1992 - pagina 167

AD VALVAS 31 OKTOBER 19911

PAGINA 9

Morele kruistocht tegen de Engelse universiteiten Hoogleraar Kogan: 'Alleen de Australiërs zijn onbeschofter tegen hun wetenschappers' Margriet van Lith In een white paper on higher education dat de Engelse regering in mei van dit jaar uitbracht, staan vertrouwd klinken­ de zinnen. Het hoger onderwi]s moet flexibeler worden en er moet meer dif­ ferentiatie komen. Er komt meer na­ druk op kwaliteitsbewaking. De univer­ siteiten moeten met elkaar concurreren om de gunst van de student. Wensen die niet anders lijken dan die van de Nederlandse regenng. De aanpak van de Engelsen is echter duidelijk anders. De conservatieve mi­ nister Kenneth Clarke wmdt er geen doekjes om: efficiëntie was de belang­ njkste drijfveer voor het nieuwe voor­ stel. Er moeten meer studenten worden opgeleid, maar dat mag niet meer geld kosten. " D e sleutel tot een financieel beheersbare groei van het aantal stu­ denten is een grotere competitie m de strijd om de fondsen en de studenten. En dat kan het best door het slechten van de kunstmatige grenzen bmnen het hoger onderwijs", zo staat het m het voorstel. Zowel de onderzoeksfondsen als het geld voor onderwijs moeten volgens het plan worden beheerd door één instituut voor het hele Engelse hoger onderwijs. Zo'n funding council bestaat nu alleen voor de universiteiten. Straks moeten hogescholen en universiteiten aanklop­ pen bij dezelfde organisatie, die voor een groot deel uit vertegenwoordigers van het bedrijfsleven zal bestaan. Het grootste probleem wordt de stnjd om het onderzoeksgeld. Vroeger kregen de universiteiten een vast budget, waar­ van een derde deel bestemd was voor onderzoek. Dat zelfbeheer wordt de universiteiten ontnomen: een steeds groter deel van het geld voor onderzoek IS geleidelijk onder beheer van de fun­ ding council gekomen. En nu moeten de universiteiten ook nog gaan delen met de polytechnics.

De Engelse minister van onderwijs Kennetli Clarke kondigde deze zomer aan dat hij de scheidslijn tussen universiteiten en hogescholen (de polytechnics) wil opheffen. Aan de universiteiten is dat slecht gevallen: ze verkeren in een permanente staat van oorlog met de minister. "Jullie praten met je minister. Dat is bij ons allang niet meer mogelijk", aldus de Engelse hoogleraar Maurice Kogan. Hij heeft geen enkel vertrouwen meer in zijn regering.

!»%'#*-'

Onbeschoft M a u n c e Kogan, hoogleraar aan de Brunel­universiteit in Uxbndge en au­ teur van vele geschriften tegen het on­ derwijsbeleid van de Tones., is daar zeer pessimistisch over. "Er komen gruwelij­ ke conflicten van, dat kun je zien aan­ komen. De universiteiten zien met af­ schuw de continuïteit in hun weten­ schappelijk onderzoek verdwijnen. Als het hele onderzoeksbudget bij de coun­ cil wordt ondergebracht, is er alleen nog plaats voor ad hoe­projecten van vijf jaar. E n de polytechnics zeggen: 'Wij leiden de verpleegkundigen op waar jullie je te htghclassed voor voelen. Wij eisen daarom nu geld voor onder­ zoek in de verpleegkunde, dat trouwens een stuk nuttiger is dan onderzoek in de kritische sociologie.' D a t wordt dus een harde stnjd. O p zichzelf is dat prima, als die strijd maar met rationele argumenten wordt gevoerd." D a a n n echter vertrouwt Kogan zijn regenng

Kogan: 'Er dreigen gruwelijke conflicten' van geen kanten en hoewel hij het iro­ nisch brengt, blijkt de hoogleraar de brutale HBO'S ook danig bedreigend te vinden. " D e regenng zal niet op ratio­ nele, maar op politieke gronden partij kiezen. Dat zal ertoe leiden dat de di­ recteuren van de polytechnics, achter­ over leunend in h u n auto­met­ chauffeur, uitroepen dat ze best nog 15 procent meer studenten kunnen ber­ gen! En de minister zal het prachtig vinden." D e ooit zo machtige en arrogante E n ­ gelse universiteiten zijn de laatste jaren in een verbijsterend tempo in het de­ fensief gedrongen. D e opeenvolgende kabinetten­Thatcher hebben gaande­ weg een beeld weten te creëren van universiteiten als inefficiënte, stoffige instituten die erg veel geld kosten en een weinig bruikbare opleiding bieden.

Volgens Kogan is die politiek zo langza­ merhand uitgegroeid tot een 'morele kruistocht' die in de wereld zijn weerga niet kent. "Alleen de Australiërs behan­ delen hun wetenschappers nog onbe­ schofter. Maar die geven er tenminste wel genoeg geld aan uit." De universiteiten gedragen zich tegen­ woordig bangig en defensief. De finan­ ciële aanslagen die zij de laatste jaren hebben moeten verwerken, gecombi­ neerd met de 'morele kruistocht', lijken hen murw gemaakt te hebben. In het boek The attack on higher education uit 1983 beschrijft Kogan hoe de Engelse universiteiten in een jaar tijd zo'n 13 procent moesten bezuinigen. Als gevolg daarvan hebben ze tussen 1981 en 1984 20.000 studenten minder toe kunnen laten dan daarvoor gebruikelijk was ­ terwijl zich juist meer studenten

Foto Bram de Hollander

hadden aangemeld. Sindsdien is de geldkraan elk jaar verder dichtgedraaid.

Wantrouwen Het wantrouwen tegenover de regering bepaalt het oordeel over alle ontwikke­ lingen in het hoger onderwijs. D u s ook bijvoorbeeld over kwaliteitsbewaking. Tijdens een internationale rectorencon­ ferentie vorige week in Utrecht, waar Kogan sprak over kwaliteitsbewaking, was zijn visie op evaluaties van onder­ zoek en onderwijs duidelijk het meest negatief. Een groot verschil met Nederland is, dat hier de kwaliteitsbewaking gepaard gaat met groeiende autonomie voor de universiteiten en in Engeland juist met krimpende. "Van het meest liberale sys­ teem ter wereld is het Engelse nu hard op weg het meest door voorschnften en

evaluaties bepaalde systeem te wor­ den", zei Kogan m Utrecht. De Engelse universiteiten beoordeelden vroeger zelf ­ achteraf ­ de kwaliteit van hun onder­ wijs en onderzoek. N u moet de onder­ zoeker van te voren laten zien dat hij recht heeft op een bepaald budget. De kwaliteitsnormen worden sterk bepaald door wat de overheid pohtiek belangrijk vindt. Evaluaties van het wetenschappelijk on­ derzoek hebben in Engeland geleid tot veel pijnlijke en schadelijke situaties, vindt Kogan, waarbij ten onrechte steeds de stelling 'big is beautiful' als uitgangspunt is genomen. Het enkele jaren geleden ingevoerde systeem van financiering op basis van kwaliteitsnor­ men heeft al tot flinke herschikkingen tussen de universiteiten geleid. Kogan: "De vraag is welke subsidies het meeste . effect hebben: die aan grote goedlopen­ de instituten of die aan kleinere, zwak­ ke. Maar die vraag is nooit gesteld. D e bèta­faculteit van mijn universiteit is een goed voorbeeld van de onrechtvaar­ digheid van het Engelse systeem. Het is een goede, maar kleine faculteit, die lang niet alle studienchtingen in huis heeft. Alleen daarom kan ze nooit een hoge kwalificatie knjgen en dus geen hoge subsidie. Ik kan me echt niet voorstellen dat het moleculair­biolo­ gisch lab in Cambndge het geld harder nodig heeft dan zij." Kwaliteitsbewaking in het onderwijs ziet Kogan dan ook met huiver tege­ moet. In haar 'white paper' heeft de re­ genng uitgesproken dat ze zulks van plan is. Maar de vraag wordt helemaal niet gesteld, zegt Kogan verontwaar­ digd, of dat wel nodig is. Het Engelse hoger onderwijssysteem geldt in bepaal­ de opzichten nog steeds als tamelijk ideaal: de studenten worden zeer goed begeleid en het rendement is hoog. "Volgens vele onderwijskundigen en economen is ons systeem het beste ter wereld. Ik ben ervan overtuigd dat wij onze studenten aanzienlijk meer aan­ dacht geven dan in de rest van Europa, inclusief N ederland, gebruikelijk is. H e t suysteem is niet goedkoop, maar wel goed." De Engelse regering probeert de uni­ versiteiten ertoe te brengen voor min­ der geld meer studenten op te leiden. Dat doel streeft ook de Nederlandse re­ genng na. Maar het klimaat waarin dat gebeurt, is niet te vergelijken. Kogan: "Jullie kennen je politici en de hoge ambtenaren. Jullie praten gewoon met je minister. Bij ons is dat contact sinds Thatchers bewind volkomen verbro­ ken."

fi^,.

Jacht op een niet bestaande diersoort Raadsels in theologie en natuurkunde blijken onvergelijkbaar Is e e n s n a r k g r o t e r d a n e e n b l a u w ­ bilgorgel of e e n m u m s e l ? N i e m a n d weet h e t , w a n t d e j a c h t o p d e s n a r k heeft, n e t als d e j a c h t o p ' G o d ' e n ' e l e m e n t a i r e deeltjes', n o g n i e t veel opgeleverd. T h e o l o g e n en n a t u u r ­ w e t e n s c h a p p e r s b o g e n zich afgelo­ p e n d o n d e r d a g o v e r d e kwestie.

Erno Eskens Hoewel de dagen van Galilei voorbij zijn en de brandstapels al eeuwen uit­ gesmeuld, is de verhouding tussen de natuurwetenschappen en de theologie nog altijd niet optimaal. G o d en de na­ tuur dat gaat nog altijd niet goed samen. Werden in de late middeleeu­ wen de natuurwetenschappers door de kerkelijk inquisitie wreed onderdrukt, tegenwoordig zitten de kerken en de theologen in de verdediging. H«t me­ ­

chanistische wereldbeeld van de na­ tuurwetenschappers heeft het wat pop­ ulariteit betreft gewonnen van het we­ reldbeeld van de theologen. De kerken lopen leeg, de theologie­opleidingen moeten fuseren om het hoofd boven water te houden en het zicht op G o d zelve is verduisterd door het natuurwe­ tenschappelijke wereldbeeld. T o c h heeft de theologie zich niet hele­ maal overgegeven. Sinds kort is er spra­ ke van een tegenoffensief. Ook de leer van de natuurwetenschappers rammelt, zeggen de theologen nu. De goddelijke wereld is met wonderlijker dan die van de quantummechanica en de elemen­ taire deeltjes. Want wie dit laatste be­ studeert, kan niet anders dan conclude­ ren dat deze deeltjes zich aan de na­ tuurwetten onttrekken. Zo is het gedrag van de deeltjes alleen begrijpelijk als men ze ziet als 'golven', maar deze 'gol­ ven'­ verklaren niet waarom ds deeltjes •

zich soms gewoon als deeltjes voor­ doen. E n dan blijken de 'golf­deeltjes' ook nog eens sneller dan het licht met elkaar te communiceren. Zoiets be­ hoort helemaal niet te kunnen. N e t als in de theologie met haar toch wat vage Godsbegnp en haar wonderen, worden ook in de natuurwetenschappen de na­ tuurwetten getart. De overeenkomsten tussen de beide wetenschappen zijn daarmee groter dan gedacht.

Thuiswedstrijd Het Bezinningscentrum organiseerde vo­ rige week donderdag een discussie tus­ sen natuurwetenschappers en theolo­ gen. Het werd een thuiswedstrijd voor de theologen die op eigen terrein (de kerkzaal) het numerieke overwicht had­ den. Slechts twee natuurkundigen waren door het Bezinningscentrum uit­ genodigd. Zij moesten het in tien mi­ nuten opnemen tegen vier theolögeil ' '

die ieder een slordige drie kwartier spreektijd hadden gekregen om hun visie op het raadselachtige in de beide disciplines uit de doeken te doen. N u was dit alles niet zo erg, want eigenlijk stond bij voorbaat al vast dat de bijeen­ komst op niets zou uitlopen, al was het alleen maar omdat niemand wist wat het onderwerp van gesprek nu precies was. In de syllabus ter voorbereiding van de bijeenkomst had organisator Willem Drees van het Bezinningscentrum dit al voorzien. De bijeenkomst was volgens hém te vergelijken met een jacht op een niet bestaande diersoort. Vandaar dat hij de dag de titel Hunting a snark meegaf. De snark is een beestje dat zich volgens de dichter Lewis Cartoll niet laat vangen, omdat de jagers niet weten wat het is. Ook theologen en natuurwe­ tenschappers weten niet wat ze zoeken, Volgens Drees.

Onzin, zei de Utrechtse natuurkundige J. Hilgevoord: N atuurwetenschappers kunnen empirisch aantonen dat hun onvatbare snark, te weten het golf­deel­ tje, daadwerkelijk bestaat. Ze weten dus wél wat zij zoeken en zij onder­ scheidenj^ich daarmee van de theolo­ gen die ten pnncipale niet lijken te weten wat G o d is. D e aanwezige theologen, waaronder de Leuvense hoogleraar J. van der Veken, leken Hilgevoord daarin gelijk te geven. Zij raakten namelijk verzeild in een on­ derlinge discussie over God en de rol van theologie, waardoor van de dialoog met de natuurwetenschappers niets meer terecht kwam.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen