Ad Valvas 1991-1992 - pagina 194

PAGINA 61

AD VALVAS 14 NOVEMBER 1991

I

De tweede generatie; dochters en hun traditionele vaders Dick Roodenburg Sita in de Noordzee en Julia s geheim draaien respec tievetijk donderdag 21 en vrijdag 22 november om 20 00 uur in Filmhuis Uilenstede telefoon 548 8888

Sinds juni kort heeft het Algemeen Cultureel Centrum van de vu een zo­ geheten intercultureel medewerkster. Esther Mapp werd speciaal aangetrok­ ken voor het opzetten en begeleiden van interculturele activiteiten op Uilen­ stede, een wijk waar ruim 3.000 jonge­ ren uit meer dan vijftig landen wonen. Als eerste project vindt vanaf donder­ dag 21 november onder de noemer Spotlight een bescheiden festival plaats, dat door middel van lezingen, film en muziek aandacht besteedt aan de posi­ tie van etnische jongeren in Nederland. De bedoeling is het onderwerp nu eens niet als een probleem te benaderen, maar ook de positieve kanten van inte­ gratie aan de orde te laten komen, zon­ der overigens te vervallen in assimilatie a la Bolkestein. In samenwerking met het Filmhuis Uilenstede worden vier films vertoond, waarvan met name Sita in de Noordzee en Julia's geheim nauw op het onderwerp aansluiten.

Beide films laten zien hoe een jonge vrouw uit een etnische minderheid zich een positie probeert te verwerven in de Nederlandse samenleving. Sita in de Noordzee is een documentaire met speelfilm­achtige elementen, die een paar maanden lang de in Den Haag wonende Surinaamse Sita volgt. Vol­ gens haar vader moet ze "vnendschap sluiten met de vissen in de Noordzee". Omgekeerd zou je Julia's geheim kun­ nen omschrijven als een speelfilm met trekjes van een documentaire. Hoofd­ persoon is het Turkse meisje Arzu, dat door haar vader uitgehuwelijkt dreigt te

Filtn worden. Op school heeft zij een Neder­ landse vriend, met wie ze de hoofdrol speelt in Shakespeares Romeo en Julia. Uiteindelijk blijkt het weinig uit te maken welke film nu de documentaire en welke de speelfilm is. Misschien spreekt Sita in de Noordzee zelfs een groter publiek aan, omdat de persona­ ges wat levensechter overkomen dan in

•«

'"'''"fM^. .'t'~.

''X

!'4 •W"

Sita eet haring omdat z e het lekker vindt

Julia's geheim. Regisseuse Alma Popejois maakte Sua in de Noordzee (1986) in nauw overleg met hoofdpersoon Sita Kallasingh, die in de film op een heel relativerende ma­ nier haar eigen bestaan becommenta­ rieert. Moeiteloos lijkt ze zich te bewe­ gen tussen de culturen die haar leven bepalen. In 1873 vertrok haar grootva­ der ­ als kind ­ van India naar Surina­ me en in 1973 kwam zij zelf op haar dertiende met haar ouders uit Surina­ me naar Nederland. Sita volgt Indiase dansles en gaat naar de Nederlandse disco. Op een onbevangen manier benadert ze de gevoeligheden van zowel de autocht­ one Nederlanders als de buitenlanders in Nederland. Zij begrijpt bijvoorbeeld niet waarom de dodenherdenking op 4 mei zo belangrijk is: zou het niet veel beter zijn aan de toekomst te denken, aan degenen die door het racisme hun leven nog zullen geven? Aan de andere kant bespreekt ze met haar moeder via de telefoon een recept als op de televi­ sie over kiesrecht voor met­Nederlan­ ders gepraat wordt. Volgens moeder moeten er tomaatjes bij.

Haring De problemen waar Sita mee gecon­ fronteerd wordt, zijn de problemen van alle Nederlandse jongeren. Zij heeft geen werk en is bereid alles aan te pak­ ken wat binnen haar mogelijkheden ligt. Ze wil graag bij de politie. Bij de test wordt ze echter afgewezen omdat haar conditie niet voldoende bhjkt. Ne­ derlands als ze is, stapt ze naar een ho­ gere instantie om haar beklag te doen.

Arzu vindt troost bij haar broer

Al met al geeft Sita in de Noordzee een heel genuanceerd en vaak humonstisch portret van een jonge vrouw die zich prettig voelt binnen twee culturen. Sita eet haring, niet omdat ze zich zo nodig moet aanpassen maar omdat ze het lek­ ker vindt. Enkele jaren voor Julia's geheim (1987) maakte regisseur Hans Hylkema voor de NOS de televisiefilm Turks e aarde, Hollandse bodem. Daarin stelde hij het identificatiedilemma van Nederlandse Turken aan de orde: in Nederland zijn ze buitenlander, maar in Turkije voelen ze zich ook niet meer thuis. In deze ge­ speelde documentaire werden alle pro­ blemen nog eens netjes op een rijtje gezet, maar de film was een beetje braaf. Met De mannetjesmaker uit 1985 het Hylkema echter zien wel degelijk in staat te zijn een spannende film te maken op grond van documentair ma­ teriaal.

Voor de h a n d liggend Julia's geheim zit er zo'n beetje tusse­ nin. De recenties spraken van een sym­ pathieke, interessante, maatschappelijk relevante en integere film, en bij derge­ lijke omschrijvingen knjg je als lezer na­ tuuriijk meteen het gevoel van: maar...? Je zou Julia's geheim kunnen beschou­ wen als een speelfilm­vervolg op Turkse aarde, Hollandse bodem, met dien ver­ stande dat het identificatiedilemma ge­ personificeerd wordt door de dochter Arzu, die Hollandse geworden is, en haar vader, die Turk bleef. Net als in Turkse aarde, Hollands e bodem geldt echter dat de film heel genuanceerd alle problemen en standpunten over de ver­

schillende personages verdeelt, maar zodoende toch een beetje voor de hand liggend blijft. Toch is Julia's geheim geen slechte film. Hylkema schetst een mooi portret van een meisje dat wordt gedwongen te kie­ zen tussen haar Turkse afkomst en haar Nederlandse toekomst. De scènes uit het toneelstuk van Shakespeare illustre­ ren op een aardige manier de positie waarin Arzu zich bevindt. Haar vader weet aanvankelijk niet eens dat zij de rol van Julia speelt. Als hij naar de uit­ voering gaat, komt hij tot de conclusie dat hij zijn dochter vrij moet laten. Een wat late bekering, want Arzu zou al zelfmoord gepleegd kunnen hebben, net als Shakespeares Julia. Zowel in Sita in de Noordzee als in Julia's geheim vertegenwoordigen de va­ ders de traditionele waarden. Maar elk op zijn eigen manier. Wanneer de vader van Sita zegt dat zij vriendschap moet sluiten met de vissen in de Noordzee, bedoelt hij dat ze zich aan moet passen aan de Nederlandse samenleving, waar­ in hij een groot vertrouwen heeft. De vader van Arzu heeft veel meer de be­ hoefte zich vast te klampen aan zijn Turkse achtergrond. Door Arzu uit te huwelijken hoopt hij haar te behouden voor het moederland. Maar Surinaams, Nederlands of Turks, anno nu maken dochters hun eigen keuzes. Tenminste, in deze twee prima films.

Politiële wil meer aandacht voor ethiek van onderzoek Ritzen wil bewustzijn wetenschappers 'bijsturen' Frank Steenkamp

Onderzoekers en toepassers van we­ tenschap moeten ethische beschou­ wing van hun werk vanzelfsprekend gaan vinden. Dat is de opvallend eenstemmige mening van minister Ritzen en de K amerspecialisten voor wetenschapsbeleid. Universi­ teiten moeten ethiek sterker integre­ ren in het onderwijs en onderzoek. Ook komen er studies naar mogelij­ ke beroepscodes voor bèta's en technici, en naar voor­ en nadelen van ethische commissies aan iedere onderzoeksinstelling. Wat kan, moet niet altijd mogen. Dat had de slagzin kunnen zijn van de noti­ tie over de aanpak van ethische aspec­ ten van onderzoek, die de minister en Kamerspecialisten onlangs bespraken. Het ging daarbij niet alleen om actuele biomedische issues zoals embryo­on­ derzoek. De Kamer ­ bij monde van het CDA­Kamerlid Laning­Boersema ­ had de minister vorig jaar juist ge­ vraagd zich eens niet te beperken tot de actualiteit.

De notitie behandelde dan ook een groot aantal mogelijk problematische ethische en maatschappelijke conse­ quenties van onderzoek, bijvoorbeeld op gebieden als dierproeven, het ge­ bruik van persoonsgegevens, defensie, het milieu en kunstmatige intelligentie. De breedheid van de schets viel bij de Kamer m goede aarde, net als de stel­ ling dat bezinning al in een zo vroeg mogelijk stadium op gang moet komen ­ en dat wetenschappers daarvoor 'ge­ voelig' gemaakt moeten worden. Kamerbreed ­ afgezien van een enkel geluid van klein rechts ­ heerste het besef dat de overheid in veel gevallen geen andere keuze heeft dan terughou­ dend optreden. Er vallen pas regels of wetten te geven als er duidelijke menin­ gen over een kwestie bestaan. Daaraan voorafgaat de fase van 'signalering' van een kwestie. Die signalerende rol zullen in veel gevallen juist wetenschappers moeten vervullen, want in hun werk worden toekomstige ethische en maat­ schappelijke consequenties van onder­ zoek het e'erst zichtbaar.

Vakonderwijs Zo kwam de discussie op de universi­ teiten en hogescholen. Ritzen zegde toe

] AD

de universiteiten te zullen aanzetten tot meer aandacht voor ethiek in het on­ derwijs. Dat moet niet in aparte vakjes of een extra Studium Generale gebeu­ ren, maar door de consequenties van wetenschap in het vakonderwijs zelf op te nemen. Visitatiecommissies moeten bekijken of een en ander ook echt ge­ beurt. De Vereniging van Samenwer­ kende Nederlandse Universiteiten heeft haar medewerking daaraan al toege­ zegd. Verder vn\ Ritzen met de universiteiten gaan praten over hoe in het onderzoek de aandacht voor de consequenties van het eigen werk vergroot kan worden. Hij ziet dit breed. "Het moet bij de houding van onderzoekers in de atoom­ fysica horen dat ze zich bij elk nieuw ontdekt deeltje afvragen wat die ont­ dekking voor gevolgen kan hebben", was het voorbeeld dat hij uit zijn na­ tuurkundige verleden putte. Om de alertheid van de onderzoekers te vergroten, wordt gedacht aan ver­ schillende vormen van zelfregulering. Ook buiten de medische sfeer zouden beroepscodes van nut kunnen zijn. Hier zal nog een studie over gepubli­ ceerd worden. Verder gaat een werk­ groep met mensen van diverse onder­

zoeksinstituten studeren op de moge­ lijkheid om aan iedere instelling een ethische commissie in te stellen. Als mogelijk risico daarbij geldt de 'alibi­ fimctie': onderzoekers kunnen zich met behulp van een dergelijke commissie afschermen voor kritiek van buiten, onder het motto dat er al bezinning door deskundigen heeft plaatsgevon­ den.

Triviale kwestie Ook gaat de bewindsman met de Ne­ derlandse organisatie voor Weten­ schappeHjk Onderzoek NWO en ver­ schillende ministeries bespreken of in aanvraagprocedures voor onderzoeks­ subsidies niet een vaste paragraaf over ethische consequenties kan worden op­ genomen. Dit niet zozeer om onder­ zoek bij voorbaat af te kunnen keuren, maar om de alertheid te van onderzoe­ kers stimuleren, "NWO kent nu al een vaste paragraaf over maatschappelijke implicaties", zei Ritzen. Dat werd in het begin een triviale kwestie gevonden. Maar serieus invullen blijkt de kans op succes te vergroten, dus is het punt nu ingeburgerd. Hetzelfde zou kunnen ge­ beuren met ethische paragrafen. En zo werden er meer afspraken ge­

(S

vei mi W( vai aa he boj He de zie die do( Be ied bei "M wa bui Voi

maakt. Ritzen gaat bij NWO aandringen op de invoering van een prioriteitspro­ gramma voor ethisch onderzoek, dat deze onderzoeksfinancier heeft overwo­ gen maar vervolgens afgeblazen. Bo­ vendien komen er een platform en sym­ posia die de maatschappelijke menings­ vorming over ethische dilemma's rond onderzoek moeten bevorderen ­ met daarin ook organisaties als vakbonden en plattelandsvrouwen. ES Afgezien van enkele verwijzingen naar het eerder op de dag gevoerde K amer­ [Nap debat over erfelijkheids­ en embryo­on­ Eurc derzoek (waaraan de regering grenzen uith gaat stellen), bleef de discussie behoor­ konc lijk abstract. En dat was precies de be­ gang doeling. Volgens Ritzen werd er im­ lalurt mers een historische stap gezet: "Tot op. 1 nu toe heeft de politiek altijd over zulke bacil onderwerpen gesproken in termen van were verbieden of toestaan." Maar anticipe­ engi ren en tijdig bijsturen is belangrijker, lilks vond hij. Voor het eerst had de politiek Coir nu besproken hoe dat 'bijsturen vooraf nu II door discussie gestimuleerd kan wor­ alle; den. "Dat zulke discussies zonodig tot were moratoria of verboden kujinen leiden, Dan dat is uiteraard vanzelfsprekend", voeg­ leer 1 de hij daar voor de volledigheid nog en hl aan toe. En tl

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen