Ad Valvas 1991-1992 - pagina 521

AD VALVAS 27 MEI 1992 I

Op 28 en 29 april verzamelden honderden Nederlandse en Vlaamse sociologen, antropologen en andere maatschappij­ onderzoekers zich op de vu om de vijfde aflevering van de sociaal­ wetenschappelijke studiedagen bij te wonen, die de vakorganisaties om de twee jaar organiseren. Vroeger heette dit c ongres 'de sociologendagen', maar kennelijk is het met de interdisc iplinaire samenwerking die naam ontgroeid. Rond het thema Culturen en Identiteiten l(onden wetensc happers papers bespreken en lezingen aanhoren. De stand van zaken: De tijd van grote theorieën over dè samenleving is voorbij en 25 jaar emanc ipatie heeft geleid tot aanpassing van vrouwen aan de mannenc ultuur. Dirk de Hoog

Het was de bedoeling de sociaal we­ tenschappelijke studiedagen af te sluiten met een prijsuitreiking. Voor de auteur onder de dertig jaar die het beste paper in stuurde, lag dui­ zend gulden klaar. Helaas, de jury vond alle vijf de inzendingen onder de maat en hield de vinger op de knip. Is het niet uitreiken van de prijs tekenend voor de stand van zaken binnen de beoefening van de sociologie? Prof. Hennie Langeveld, voorzitster van de Nederlandse S ociologische en Antropologische Vereniging, vindt van niet: "Voor zover er al een cnsis heeft bestaan binnen de sociologie is die al jaren achter de rug. Aan het eind van de jaren zestig en begin van de jaren ze­ ventig lieten we ons misschien eerder meeslepen door culturele en sociale veranderingen dan dat we er weten­ schappelijk op reflecteerden. Dat is niet meer zo. We hebben wat tijd nodig gehad voor heroriëntatie, maar op dit moment zijn we duidelijk weer volop present." Nu de visitatiecommissie de studierich­ ting sociologie aan het doorlichten is, wint de vraag naar de kwaliteit van het gedane wetenschappelijke werk aan ac­ tualiteit. Volgens Bernard Kruithof, werkzaam bij de Stichting Interuniver­ sitair Instituut voor Sociaal Weten­ schappelijk Onderzoek (S iswo) en me­ deorganisator van de studiedagen, kan de Nederlandse sociologie de toets der internationale vergelijking glansrijk doorstaan: "Ik denk dat veel artikelen die hier worden gepubliceerd niet zou­ den misstaan in internationale bladen. In Nederland bestaat wel een lichte overschatting van de kwaliteit van on­ derzoek dat in het buitenland, met name in Engeland en Amerika, wordt gedaan."

Empirisch "De taal is een handicap omdat veel ar­ tikelen in Nederlandstalige bladen wor­ den gepubliceerd. Vergehjk het maar met bijvoorbeeld Denemarken, wij weten ook weinig af van de aldaar be­ dreven sociologie, maar dat zegt niets over het niveau. Wat ons ook parten speelt, is dat in Nederland het onder­ zoek erg empirisch gericht is en er nau­ welijks grote theoretici actief zijn. In het buitenland is men niet snel geïnte­ resseerd in een gedetailleerde studie van een arbeidersbuurt in Leiden, bij­ voorbeeld. Maar iemand als Bram de Swaan heeft wel degelijk internationaal aanzien."

I PAGINA 7

Congres maatschappij­onderzoekers over culturen en identiteiten

De tijd van de grote theorieën is • II rbij Kruithofs collega Carolien Bouw be­ aamt het beschrijvende karakter van de Nederlandse sociologie. "Het meeste onderzoek wordt betaald uit de derde geldstroom, dus door opdrachtgevers buiten de universiteit. Zij komen meestal met probleemgenchte vragen, waar niet zo zeer een theorensche ver­ handeling op wordt verwacht maar een concreet rapport. Een onderzoek naar de organisatie van ouderenzorg in Krimpen aan de IJssel is voor buiten­ staanders niet zo interessant, maar een goed verhaal over het Amsterdamse drugsbeleid wordt in Amerika gretig gelezen."

Moraal Aan kwantiteit ontbreekt het de socio­ logen in ieder geval niet, maar aange­ zien Nederland per hoofd van de bevol­ king de meeste (afgestudeerde)sociolo­ gen ter wereld telt, is dat niet verwon­ derlijk. De studiedagen bestaan vooral uit werkgroepen waar wetenschappers beknopt hun of haar actuele onder­ zoeksproject uit de doeken doen. Tegen de honderd wetenschappers le­ verden een paper in, die in 46 verschil­ lende sessies werden besproken. Officieel hadden alle werkstukken be­ trekking op het thema cultuur en iden­ titeit, maar die paraplu beütelt Kruit­ hof zelf als van een "beminnelijke vaag­ heid." De titels gaan van ondernemerschap en moraal, via De grenzen van vrouwelijk­ heid tot aan Dieren en mensen, moderne

veranderingen in de codes voor de omgang met dieren. En de onderzoekers hebben zich natuurlijk massaal op onderzoek naar etnische minderheden gestort. Zo blijkt uit een onderzoek van onder an­ dere Prof. Jaap Dronkers dat de school­ loopbaan van allochtone leerlingen nauwelijks afwijkt van die van autocht­ one leerlingen. Alleen bij Turkse en Sunnaamse kinderen die niet in Neder­ land zijn geboren, blijven de prestaties nog achter. De verschillen m schoolcar­ rière komen vooral door verschillen in sociaal­economische omstandigheden en niet door etnische verschillen, aldus het onderzoeksverslag. Daarmee valt dit onderzoek uit de toon, want maatschappij analyses van­ uit een sociaal­economische invalshoek en de klasseposiüe van een persoon als uitgangspunt nemen voor de verklaring van diens gedrag zijn in tegenstelling tot twintig jaar geleden not done in de hedendaagse sociologie. Carolien Bouw: "Het is opvallend, dat er maar ' één paper is, waarin expliciet het begrip klasse gehanteerd wordt en dan nog wel in een problematiserende beteke­ nis. Door de opkomst van vrouwenstu­ dies en onderzoek naar migranten is de aandacht voor de betekenis van econo­ mische posities verschoven naar andere aandachtsgebieden, zoals de betekenis van sexeverschillen en het belang van etniciteit. Wat dat betreft kan je zeggen dat het thema van dit congres, cultuur en identiteit, al een tijdje in de lucht hing. Belangrijk daarbij is een begrip

Bernard Kruithof en Carolien Bouw: 'Antrop ologen kunnen nu lijn 3 nemen voor hun onderzoek' Foto Bram de Hollander

als lifestyle. Bij onderzoek naar jongeren ook mensen die het er niet mee eens bijvoorbeeld zijn er wel mensen die dat ­ waren, werden gedwongen ermee m begrip hanteren. Die kijken of jongeren discussie te gaan. Daardoor bestond volledig hun eigen identiteit en imago veel aandacht voor sociaal­economisch kunnen kiezen, dus helemaal zelf uit­ bepaald onderzoek. Denk maar aan maken of ze als punk, skin head of thema's als arbeidersjeugd en sociale house door het leven willen gaan." stranficatie. De maatschappelijke wer­ kelijkheid heeft het marxisme groten­ Identiteit deels achterhaald, maar ook binnen de "Sommige theoretici gaan daar heel ver wetenschap zelfheeft de tendens zich voorgedaan af te rekenen met grote in en stellen dat mensen grotendeels theoneen over dè maatschappij. Daar is zelf hun levensloop bepalen door keu­ vooral het post­modemisme door in de zes te maken voor een bepaalde identi­ aandacht gekomen. In plaats daarvan teit. Dan zijn sociaal­economische fac­ zie je veel meer aandacht voor onder­ toren minder interessant. Je ziet het zoek dat juist op zoek gaat naar allerlei niet alleen binnen de sociologie, maar verschillen tussen mensen en die ver­ binnen de hele maatschappij. De dis­ schillen positief benadert als iets dat ie­ cussies rond het beperken van het so­ mands eigenheid bepaalt. Daardoor ciale zekerheidsstelsel en de terugtre­ veranderen ook de methodes van on­ dende rol van de overheid, zijn op poli­ derzoek. Geschiedenis, sociologie en tiek niveau uitdrukkingen van de ge­ antropologie groeien steeds meer naar dachte dat mensen zelf hun levensloop elkaar toe, doordat deze disciplines bepalen en dus zelf verantwoordelijk steeds meer de vraag stellen hoe allerlei zijn voor de gevolgen daarvan. Ikzelf alledaagse verschijnselen ontstaan zijn. vind deze gedachtengang te ver door­ Men doet onderzoek naar hoe mensen slaan naar een ouderwets liberalisme. de was doen bijvoorbeeld. Ook de me­ Mensen hebben in deze tijd meer keu­ thode uit de antropologie, de participe­ zemogelijkheden dan vijfentwinug of rende observatie, wordt steeds meer honderd jaar geleden, maar je kan nog toegepast binnen de sociologie. Dat is steeds niet kiezen of je als vrouw gebo­ natuurlijk niet zo vreemd, want met de ren wordt, of als zwarte of met een komst van grote aantallen migranten is handicap en dat bepaalt toch voor een ook het traditionele onderzoeksobject groot deel iemands identiteit." van de antropologen, het cultuurver­ schil, op de hoek van de straat al zicht­ Gedwongen baar. Wat dat betreft kunnen antropo­ Bernard Kruithof: "De marxistische logen nu wel thuis blijven en tram 3 theorie heeft jarenlang een belangrijke nemen voor him onderzoek." rol gespeeld binnen de sociologie want

'Alle middelen zijn toegestaan in de strijd tegen de overdonderende mannencultuur' Dirk de Hoog

Ook dit keer kenden de sociaal­we­ tenschappelijke studiedagen een forum als sluitstuk. D e vraag was hier of emancipatiebewegingen moeten ijveren naar geUjkheid met de dominante groepen of juist ruim­ te moeten opeisen voor bestaande verschillen. Voor wat vrouwen betreft weet Dorien Pessers, docent vrouwenstudies aan de Universiteit van Amsterdam, het ant­ woord wel. Zij moeten hun vrouwelijke identiteit benadrukken, omdat het ver­ werven van gelijke rechten voor vrou­ wen uitgedraaid is op een aanpassings­ dictaat van de mannencultuur. "Wat vrouwen de afgelopen 25 jaar is overko­

men, is geen opwekkend verhaal. Het redelijke streven naar emancipatie heeft kennelijk niets anders opgeleverd dan het recht de mannenwereld binnen te treden," meent Pessers.

Kinderopvang Vooral het recht op het uitoefenen van betaalde arbeid leidt volgens haar tot veel problemen, zeker voor vrouwen met kinderen. Winkel­ en schooltijden zijn bijvoorbeeld niet afgestemd op de acht­urige werkdag. "Dat valt mis­ schien op de universiteit nog wel mee, maar vergeet niet dat de meeste vrou­ wen nog steeds om zeven uur 's och­ tends aan de lopende band rookworsten staan in te pakken, die ze 's avonds weer voor hun man mogen opwarmen." Het recht op betaalde arbeid dreigt

voor vrouwen een plicht te worden, nu er een wetsvoorstel op tafel ligt, dat be­ paalt dat ook bijstandsmoeders in prin­ cipe betaalde arbeid moeten verrichten. "Zelfs kinderopvang is dan geen recht meer, maar een plicht waar de vrouw zelf voor opdraait, omdat ze buitens­ huis moet gaan werken." Vervolgens stelt Pessers dat: "Bij de emancipatie van vrouwen een grote evenwichtssto­ ring is opgetreden door de noodzaak zich aan te passen aan de mannen­cul­ tuur. S likken of stikken is de keuze voor vrouwen. Het beschermen van vrouwe­ lijke waarden is niet meer dan een logi­ sche en noodzakelijke reactie op de mannelijke tirannie die in het gelijk­ heidsdictaat zit ingebakken." De forumvoorzitter Arend Jan Heerma van Voss (onder andere ook voorzitter

van de VPRO) had ter inleiding aangege­ ven dat zowel de term gelijkheid als ver­ schil positieve als negatieve connotaties oproepen. De positieve bij gelijkheid: mogelijkheden, ontplooiingskansen, be­ loning, rechtvaardigheid. De negatieve: conformering, vervreemding, discipli­ nering. Ook het woord verschil roept positieve associaties op, zoals individu­ aliteit, eigenheid, pluriformiteit en ne­ gatieve: achterstand, onrechtvaardig­ heid, geringere kansen.

Soedanees Hilde Verwey­Jonker, sociologe en fe­ ministe avant la lettre, vroeg zich dan ook af of het streven naar gelijkheid of juist het benadrukken van verschillen varvolg

op

p agina

9

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen