Ad Valvas 1991-1992 - pagina 125

PAGINA 7

rOBER 1 9 9 1

Het bijgeloof is overal, zelfs binnen de tempel van de we­ tenschap. Vorige maand ble­ ken psychologie­studenten van de VU massaal in astro­ logie te geloven. De Stich­ ting Skepsis trekt hiertegen ten strijde. De eerste skepti­ ci, die ongeveer 300 voor Christus in het plaatsje Skepsis leef den, hielden alle kennis voor principieel onmo­ gelijk. Zover gaan de huidige skeptici niet. Afgelopen vrij­ dag en zaterdag beperkten ze zich tot het plaatsen van wetenschappelijke kantteke­ ningen bij 'paranormale claims'. Zo werd de claim van psychotherapeuten dat zij patiënten beter kunnen helpen dan leken als een leu­ gen ontmaskerd. Enkele im­ pressies van een bijeen­ komst van fervente verdel­ gers van het bijgeloof.

Rasti Rost elli brengt mensen in trance en laat ze vervolgens over gloeiende kolen lopen. Een poging het zelfde te doen zonder Rost elli's begeleiding leverde skept icus Nienhuys een paar verbrande voet en op

Wat bezielt de skepticus? nlangs verbrandde Jan Willem Nienhuys, ) onderzoekscoördinator van de Stichting Skepsis, lelijk zijn voeten bij een ietwat on­ ^J)ezonnen poging aan te tonen dat iedere sterveling l)p blote voeten over hete kolen kan lopen. De vlammetjes waren toch wel erg hoog, iets dat de aanwezige fotografen in de Amsterdamse RAI met pijnlijke precisie vastlegden. Nienhuys' voetzolen Schroeiden dicht als braadlapjes in de Croma. "Het IS nu nog steeds zo dat, als ik lang sta, mijn voeten warm en zweterig aanvoelen," vertelt Nien­ huys op het Third Euroskeptics Congress, dat hij­ zelf heeft georganiseerd. Hij weet nu wat er mis is 'gegaan: de kolen vlamden nog. Volgende keer beter. "Ik ga het nog een keer proberen als dat warme gevoel in mijn voeten voorbij is. Misschien maak ik er een show van met een FUNDRAISING

voor Amnesty International of zo." De vlammen moeten bij een volgende poging wel iets minder hoog zijn. Fakirs wachten immers ook tot de heet­ ste kolen zijn afgekoeld, volgens Nienhuys. Ze me­ rken;be-

diteren niet voor niets zo lang. Maar wat bezielt iemand in godsnaam om over vuur te gaan lopen? Wat bezielt iemand om bijge­ loof zo gretig en onbezonnen te bestrijden? Nien­ huys; "Mijn drijfveer komt voort uit de vraag hoe het toch mogelijk is dat mensen zulke rare dingen denken. Ze zien een lichtpuntje aan de hemel flik­ keren en denken gelijk dat het een buitenaards voertuig is, dat signalen uitzendt. Die mensen nemen de wetenschap niet serieus. Ze testen hun ideeën niet, ze proberen niets uit, ze beschermen zichzelf niet tegen rare dogma's en gedachten. Nu ligt de wetenschap mij na aan het hart, dus ik kan dat soort dingen niet velen. Daarom draag ik de boodschap uit dat wetenschap niet moeilijk is en dat je niet hoeft te vertrouwen op het geloof De kiem daartoe is gelegd toen mijn buurjongetje een boek las over het paranormale en zei: 'ja maar het zou toch kunnen.' De behoefte om tegen dat soort argumenten verweer te hebben is groot bij mij. Ik vind het vervelend om een discussie te verliezen."

Het is Nienhuys niet alleen om het bestrijden van het bijgeloof te doen. Het werk bij Skepsis bevre­ digt ook zijn "belangstelling voor alles wat raar en buitenissig is."

Sport Zo is hij gefascineerd door de merkwaardige Belgi­ sche uitvinder Di Wesseli, die met enige regelmaat beweert het perpetuum mobile te hebben uitge­ vonden. "Ik vraag hem dan hoe zijn machine 'werkt' om te kijken waar hij de fout in gaat. Di Wesseli vergeet meestal de weerstand. Leg ik hem dat uit, dan heeft hij even later weer een ander ap­ paraat. Hij blijft het proberen en ik blijf het weer­ leggen. Het IS een sport." De meeste skeptici lij­ ken de sport te delen, want er wordt veel gelachen op het derde congres van de Skeptici. Toch is het een zure lach, volgens Nienhuys. De mensen die lid worden van Skepsis doen dat vaak uit angst voor een oprukkend bijgeloof in hun eigen familie of directe omgeving. (Emo Eskens)

Nienhuys: 'ik vind het vervelend om een discussie t e verliezen' t Fo o conme Moest

Tr zitten oplicliters en boeven onder de homeopatlien' r gebeurt een wonder: Voor het oog van de camera buigt de 'paranormaal begaafde' Uri Geiler lepels en huissleutels zonder ze aan te aken. Het is een kwestie van pure concentratie, egt hij uit, terwijl hij zijn krachten de Nederlandse uiskamers binnen richt. Even later komen de eer­ te telefoontjes binnen: bij één kijker zijn de plan­ :en een plotselinge dood gestorven en bij een nder is de al jaren stilstaande klok zomaar weer aan lopen. Even is Nederland overtuigd: Gellers aranormale krachten werken! aar het wonder dat Un Geiler heet, is geen lang even beschoren. De Amenkaanse beroepsgooche­ aar en skepticus James Randi doorziet zijn trucs, edere idioot kan ijzer buigen met een spel van il­ lusies en bedrog, zegt Randi terwijl hij Gellers trucs m slow motion nadoet. Niks paranormale krachten. En wat Gelier betreft, ach, hij kan best leuk goochelen. Geiler boos natuurlijk, dus even later valt de eerste dagvaarding bij Randi op de mat. Randi wordt be­ schuldigd van smaad. Er volgt een slepend jun­ disch steekspel in alle staten van Amerika dat Randi keer op keer wint en dat hem wereldbe­ roemd maakt. De roem van Randi wordt zo groot dat hij met de rockzanger Alice Cooper gaat optre­ den. Op bloederige wijze wordt Cooper door Randi onthoofd op het podium. Het kan allemaal met een paar goocheltrucs. De roem is Randi ook in Nederland vooruitge­ sneld. Dat blijkt uit de komst van ongeveer hon­ derd fans afgelopen vnjdag en zaterdag naar het Amsterdamse Parkhotel. Het Third Euroskeptics Congress wordt i;iaar gehouden en de goochelaar staat op de sprekerslijst. Maar helaas, de fans, allen lid van de skeptische beweging, knjgen Randi niet te zien. Hij laat slechts meedelen dat hij de transatlantische vlucht niet kan betalen. De kosten

van de processen tegen Uri Geiler zijn tegengeval­ len. "Hij heeft vast wat lucratievers aangeboden gekregen, zal je bedoelen", oppert een Amerikaan­ se skeptica ­ je bent skeptisch of je bent het met ­ maar organisator van het congres Jan Willem Nienhuys wil daar niets van weten. "Randi heeft gezegd dat hij geen geld heeft en of dat waar is, tja, wij kunnen ook niet in zijn hoofd kijken."

Onzin Namens de Stichting Skepsis opent Nienhuys daarom maar snel het congres. Er is werk aan de winkel: Quasi­wetenschappelijke pretenties moe­ ten worden ontmaskerd. Het 'Mars­effect', de ho­ meopathie en de parapsychologie, het staat alle­ maal op het programma. Na veel gepiep en ge­ kraak van de geluidsinstallatie knjgt de Engelse psycho­therapeut Heap het woord. Hij vertelt dat eetverslaving vaak berust op een gebrek aan (skep­ tisch) wetenschappelijk inzicht van de patiënt. De zaal luistert aandachtig, vooral omdat de volgende spreker, de Amerikaan Terence Hines, heeft aan­ gekondigd de psychotherapie als pseudo­weten­ schap te zullen ontmaskeren. Getrainde psycho­ therapeuten boeken, volgens Hines, geen signifi­ cant resultaat. Op zichzelf zijn de gesprekken die ze voeren met hun patiënten wel nuttig, maar de patient heeft vaak'cvenveel (of meer) baat bij een praatje met een ongetrainde leek. Onderzoek van de Engelse psycholoog Eysenck heeft dat uitgewe­ zen. Uit het onderzoek volgt dat psycho­therapie niet meer is dan een GIMMICK, volgens Hines, ver­ gelijkbaar met astrologie. Dat psychotherapeuten nog altijd als getuigen­deskundigen optreden in de rechtbank, is dan ook onbegrijpelijk. "Rechters en jury's kunnen beter over de verdachte oordelen dan de psychotherapeut die er voor heeft doorge­ leerd." De psychotherapeut Heap waagt zich niet

aan een repliek, ook niet als hem daar expliciet om gevraagd wordt. Hij zit, ontmaskerd door zijn col­ legae­skeptici, bij de pakken neer. Dan IS het woord aan de Belgische arts W. Betz. Hij bestnjdt al jaren de alternatieve geneeskunde in zijn eigen land. Tot nu toe met weinig succes, want zelfs acupunctuur wordt door de Belgische overheid geaccepteerd alsof het de gewoonste zaak van de wereld is. Betz heeft wel enig idee hoe dat komt: "Laat ik nou toevallig ontdekken dat een van de belangnjkste mensen op het ministerie een broer heeft die 'professor in de acupunctuur' is op een Chinese school."

Hek van de dam Aha, denkt de zaal. Hier is sprake van een kom­ plot. De omvang van het komplot wordt duidelijk als Betz ook de consumentenorganisatie erin be­ trekt. "Er is net een onderzoek afgerond waaruit blijkt dat mensen net zo vaak en met net zo veel genoegen naar een alternatieve als naar een regu­ liere arts gaan. De consumentenbond zegt dan: 'het volk wil alternatieve geneeskunde, dus de overheid moet het maar erkennen'." Tot slot weet Betz ook de producenten van alter­ natieve medicijnen bij de samenzwering te betrek­ ken: "Laat ik jullie vertellen wat de Duitse homeo­ pathische industne net heeft bereikt: het heeft be­ reikt dat het Europese Parlement bijna unaniem heeft toegestemd in een voorstel om homeopathie te erkennen. Een erkenning van de homeopathie in Europa wordt wenselijk geacht 'gezien de spe­ ciale eigenschappen van de homeopathische medi­ cijnen, zoals de lage concentratie werkzame stoffen en gezien het feit dat conventionele methoden voor klinische testen hier niet van toepassing zijn'. Er IS volgens het Europese Parlement dus een ver­ schil tussen conventionele en alternatieve statis­

tiek. Homeopaten die zeggen dat iets goed is voor je hart moeten dat straks dus wel bewijzen, maar dan op een homeopathische manier! Ik vind dat belachelijk. Het hek is van de dam. Straks eisen de producenten van homeopathische middelen ook nog homeopathisch onderwijs! Daarom, ze moe­ ten nu gestopt worden."

Nocebo­efFect Terwijl Betz dat zegt, slaat de gammele geluidsin­ stallatie weer eens op tilt. Een klassiek muziekje schalt door het zaaltje en de altijd even vrolijke or­ ganisator Nienhuys vermoedt de aanwezigheid van een Poltergeist in het Parkhotel. Er wordt even ge­ knoeid aan de draden uit het apparaat, maar het mag niet baten. De Poltergeist wint. Betz laat zich echter door geen klopgeest verjagen. Dan maar zonder microfoon. ^'Er zitten oplichters en boeven onder de homeopaten," schreeuwt hij, "maar de meeste homeopaten bedoelen het goed. Ze denken mensen te helpen en dat doen ze natuurlijk ook vaak. Homeopathie is namelijk wel onzin, maar het heeft wel een placebo­werking (waarbij de pa­ tiënt zich door de suggestie dat een medicijn werkt beter gaat voelen, red). Homeopathie is in mijn ogen echter wel de meest kostbare wijze van het toedienen van zo'n placebo." Organisator Nienhuys betwijfelt zelfs het placebo­ efiect. Volgens hem is er sprake van een 'nocebo­ efifect', waarbij de patiënt onder druk van de arts zegt dat het weer goed gaat met de gezondheid. "Als de arts maar indringend genoeg vraagt hoe je je voelt, dan zeg je op een gegeven moment van­ zelf wel dat het goed gaat." Daarmee is weer nieu­ we twijfel gezaaid in de hoofden van de aanwezi­ gen, en daarmee kan iedereen weer opgetogen naar huis, want twijfel is kicken voor de skeptici. (Emo Eskens)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen