Ad Valvas 1991-1992 - pagina 397

AD VALVAS 5 MAART 1992

PAGINA 5

Hoe macho is de VU?

Belangen van vrouwen zijn nog steeds een sluitpost

Foto Detlef Eckert

'Goedwillende tuttebollen bereiken nooit iets aan de VU' Het is net zoiets als werelddierendag, die internationale vrouwendag. Eenmaal per jaar denl<t men nog eens na over het lot van vrouwen. 'Hoe mannelijk is de VUcuituur?' is de leus die de dag dit jaar aan de VU meekrijgt. Ad Valvas peild e wat meningen, dook in de cijfers en wat blijkt? Vrouwen zijn in hogere functies nog steeds ondervertegenwoordigd al lijkt het langzaamaan iets beter te worden. Echt kwaad worden de dames daarover al lang niet meer: de sfeer is prima, daar is iedereen het over eens. Selma Schepel De boodschap van de VU­vrouwendag in 1990 was: 'In vrouwen zit meer dan eruit komt' en: 'Vrouwen, versterk uw positie, ga besturen!' Aad Meijer te­ kende een plaatje van twee dikke mid­ delbare heren in colbert die zich bui­ gen over een klein grijs damesmuisje en grimassen: "Welkom in ons mid­ den!" Wat is er de afgelopen twee jaar van deze goede bedoelingen terechtge­ komen? Hoe mannelijk of vrouwelijk is de VU­cultuur nu? De jongste cijfers spreken duidelijke taal: de geslachten zijn gelijk verdeeld als het om studen­ ten gaat, maar bij het personeel is het beeld klassiek: mannetjes boven en vrouvrtjes onder. De personeelsbezetting heeft een pyra­ midevorm, naarmate men de basis na­ dert en de functies lager worden, neemt het aantal vrouwelijke perso­ neelsleden toe. De heren zitten aan de top: het College van Bestuur en con­ rectoren: alleen maar mannen, het College van Dekanen: vijftien heren en 1 dame, de faculteitsbesturen hebben af en .toe een vrouwelijk lid, maar dat is meestal een studente. In de Universi­ teitsraad is het man­vrouw­evenwicht in de groepen die VU­vereniging, stu­ denten en ondersteunend en beheers­ personeel vertegenwoordigen, heel net­ jes maar de delegatie van wetenschap­ pelijk personeel is weer compleet man­ nelijk. Er valt ook niet veel vrouwelijk wetenschappelijk personeel af te vaar­ digen: de VU telt slechts veertien vrou­ welijke hoogleraren (binnenkort der­ tien als Fries verdwijnt). De belangrijk­ ste oorzaak van dit kleine aantal ligt

volgens Monic Hodes, secretaris van de Emancipatiecommissie, in het feit dat deeltijdwerk en een wetenschappe­ lijke carrière zo moeilijk samengaan: als je minder uren draait, publiceer je min­ der en neemt de kans om hoger op te komen snel af.

Raar Marianne Donker, contactpersoon van de bèta­vrouwen ("We worden nog al­ tijd gezien als een raar groepje, maar er zijn heel veel bèta­vrouwen") heeft niet veel last van een eventueel overheer­ send mannelijke cultuur: "Elke per­ soon heeft feminine of masculine ken­ merken in zich, en er lopen net zoveel vrouwonvriendelijke mannen als vrouwonvriendelijke vrouwen rond". Ze vindt dat vrouwen zich niet blind moeten staren op die paar topplaatsen die door mannen bezet worden: "Die functies zijn werkelijk enorm zwaar, die slorpen je helemaal op. Bovendien zijn er veel meer en leukere banen op ander bestuurlijk niveau waar vrouwen uitste­ kend zouden kunnen functioneren. Maar het systeem van tijdelijke con­ tracten werkt in hun nadeel. Veel vrou­ wen vertrekken van de VU omdat ze elders een vaste baan kunnen krijgen. Als je een gezin wilt met kinderen is dat van belang, dan wil je ouderschaps­ verlof, deeltijd en dat soort dingen re­ gelen. Dan blijf je hier niet tot je 38e in onzekerheid zitten". Toch vindt ze dat het redelijk goed gaat met het optrekken van de aantal­ len vrouwen onder het wetenschappe­ lijk personeel: "Er wordt meer gemop­ perd dan nodig is". Vier jaar geleden zijn er streefcijfers vastgelegd voor vrouwelijke Aio's, dat zou 37 procent moeten worden. Daar zit men nu niet extreem onder. In de toekomst moet de instroom van docen­ ten en wetenschappelijk personeel ge­ lijk worden aan de uitstroom van vrou­ welijke Aio's. De groei is niet zo snel, omdat er weinig plekken bij of vrij komen. De mensen die aangenomen werden na de democratiseringsgolf van eind jaren '60, begin jaren '70, toen de faculteiten zich enorm uitbreidden, zijn nu zo'n 40, 45 jaar, dus de komende tien jaar zit er nauwelijks beweging in. Voor mannen zowel als vrouwen is het moeilijk om een plaats te veroveren". De kans die vrouwen hebben op een carrière is veel groter dan vroeger, toen gekozen zij moesten kiezen tussen gezin of werk. De jongere generatie mannen moet zich tegenwoordig ook veel vaker met dergelijke keuzes bezig houden omdat hun vrouwen willen werken. Het type man dat carrière maakt omdat het vrouwtje thuis zit, sterft toch uit.

Variabel De Emancipatiecommissie gaat onder­ zoek doen naar de mogelijkheid om flexitime enflexiplace te bevorderen, mooie Amerikaanse begrippen, waar­ van het eerste al aan de VU verwezen­ lijkt is: variabele werkuren zijn moge­ lijk. Flexiplace: hier of thuis of waar je

Hoe zou het eigenlijk met acht maart zijn? Wordt dat na de wereldwijde ineenstorting van het bol­ sjewisme nog gevierd? Krijgen we zondag tv­beel­ den van wereldsteden ­ Moskou voorop ­ met grote defile's? Ik moet bekennen dat ik sinds mijn onderzoek naar de vrouwenorganisatie NVB met gemengde gevoelens tegen acht­maart feestehjkhe­ den aankijk. Hoe nuttig het ook mag zijn om jaar­ lijks een dag te hebben waarop het om vrouwen­ rechten draait, vieren doe ik het niet meer. De NVB (de afkorting staat voor Nederlandse Vrouwenbeweging), is sinds de koude­oorlogsja­ ren de uit gestaalde kaders opgetrokken vrouwen­ organisatie van de CPN (en de club is taaier ge­ bleken dan haar grote broer, want ze bestaat nog). De vereniging werd echter, in 1946, opgericht door een pluriform gezelschap feministen, verzets­ strijdsters en overlevenden van het vrouwencon­ centratiekamp Ravensbrück ­ lang niet allemaal communiste en evenmin louter arbeidersklas­ sevrouwen. Het was een van de bewegingen die in het toenmalige Nederland streefden naar een alge­ hele vernieuwing van de samenleving. Het door­ breken van de verzuilde en elitaire verhoudingen stond daarbij voorop, naast vanzelfsprekend de wederopbouw en, wat de NVB betreft: vergroting van de deelname van vrouwen aan het openbare leven. Die vemieuwingsillusies echter liepen stuk, en met de koude oorlog werd de NVB zowel klei­ ner als communistischer. De centrale categorie waarop haar wereldbeschouwing stoelde, ver­

maar wilt werken, zou voor mensen met kin­ deren een oplossing zijn. Zij zijn dan niet meer alleen afhanke­ lijk van deeltijdbanen te verrichten. Marina Baanders, sinds 1981 bedrijfs­ maatschappelijk werkster, vindt de cultuur van de VU in zoverre mannelijk dat zakelijk en afstande­ lijk communiceren de boventoon voert: "Je moet natuurlijk niet generaliseren maar de meeste mannen gaan anders met emoties om dan vrouwen. Emoties kim je hier het beste voor je hou­ den, hoe hoog ze ook oplopen, je bewaart ze maar voor thuis. Een zware ftinctie is voor een alleenstaan­ de vrouw dan ook een grote opgave. Door­ dat er meer mannen in belangrijke functies werken dan vrouwen, blijft die gevoelsmati­ ge beperking in de communicatie be­ staan. Wie dat door­ breekt, emoties wel toont, heeft de kans als 'zwak' gezien te worden, of hoort via­ via dat er wordt 'ge­ zeurd'. Door die af­ standelijkheid raak je de emotionele kant van de werklading ook niet kwijt."

wel mee, de cultuur van de vu is niet uitgesproken mannelijk. De meeste mannen spreken aardig over de dames waarmee zij werken. F. Verhoeff bij voorbeeld, de ped^l, zou het wat leuk vinden als hij er een vrouwelijke collega bij kreeg. Het is ook een functie die uitstekend door een vrouw vervuld kan worden: de groeps­ foto op zijn kamer, van alle Nederland­ se pedellen, toont tenminste zes vrou­ wen. Ook drs. D.M. Schut, secretaris van het College van Bestuur draagt de draagt de emancipatie een warm hart toe. Bij werving en loopbaanplanning van personeel wordt het 'groene boek­ je' van Personeelszaken, de handlei­ ding voor emancipatie, altijd gebruikt. Schut gelooft niet dat de VU­cultuur speciaal vrouwonvriendelijk is. Er is ook niet sprake van één cultuur, de VU bestaat uit wel veertig culturen. Cul­ tuur is iets dat mensen beleven, dus dat beeld kan oneindig gedifferentieerd zijn. De portier van Uilenstede die, sinds hij in 1972 aan de VU kwam studeren de emancipatie­ontwikkelingen heeft ge­ volgd, vindt dat de Emancipatiecom­ missie best brutaler mag worden: "Als vrouwen niet echt veel bereiken aan de VU, komt het doordat ze zulke goed­ willende tuttebollen zijn. Het lijkt wel of hun hoogste goed is dat ze de goed­ keuring hebben van het College van Bestuur, van die stoffige grijze maimen die de dienst uitmaken. Er gebeurt nooit eens iets onfatsoenlijks! Er is nooit een vrouw die echt durft te zeg­ gen waar het op staat". Overigens zijn er in de Emancipatie­ commissie twee plaatsen vacant. Man­ nen worden van harte uitgenodigd te solliciteren. Vrouwenemancipatie is ten slotte ondenkbaar zonder mannene­ mancipatie.

Werkbaarder Meer Vrouwelijke in­ breng zou de sfeer dus werkbaarder maken. Ook van Alma van Donk mogen er meer vrou­ wen in belangrijke functies komen. Van Donk heeft ruim zes jaar Vrouwenstudies gecoördineerd en werkt nu bij de be­ stuursafdeling waar zij stafmedewerkster van de Universi­ teitsraad is. "Vrouwen vergaderen on­ derling efficiënter dan een gemengd ge­ zelschap. Het gaat er dan wel schijn­ baar rommeliger aan toe, persoonlijke en vergaderonderwerpen lopen door el­ kaar maar men is eerder klaar en be­ reikt ook vaker en gemakkelijker con­ census". Maatschappelijk werkster Baanders: "Op sommige plekken waar vrijwel al­ leen mannen werken, kan een vrouw het wel eens heel moeilijk hebben, als eenling in een sfeer van mannen onder elkaar. Dan is het fijn dat er een vrou­

Jolande Withuis

Vieren doe ik het niet meer schoof tussen 1946 en 1956 van sekse naar klasse (en toen er in de jaren zeventig een nieuwe femi­ nistische golf opkwam leverde dat een flinke bot­ sing op). Aangezien een cultuur in haar feesten uitdrukt wat ze heiligt of nastreeft en wat haar verbindend be­ ginsel is, zou die verandering van kernthema, die tevens een loyaliteitsverschuiving van vrouwen naar mannen betekende, aantoonbaar moeten zijn in de achtste maart, een dag overigens die toenter­ tijd door geen andere groep werd gevierd. Dat bleek toen ik het archief doorspitte inderdaad het geval. De eerste jaren stond het feest exclusief in het teken van de gelijkberechtiging van vrouwen. In 1948 bijvoorbeeld ageerde men tegen het ar­ beidsverbod voor gehuwde ambtenaressen (een

Programma Het programma van de Vrouwen­ dag op 10 maart 1992 in het Audi­ torium van de VU:

wermetwerk bestaat, waarin ze in con­ tact kan komen met vrouwen die in eenzelfde situatie verkeren. Door de herkenning zie je ze helemaal opbloei­ en". Baanders is ook van het begin af aan betrokken bij de, helaas nodige instel­ ling van vertrouwensvrouwen tegen seksuele intimidatie: "Mannen begrij­ pen vaak niet dat ze over de grens van vrouwen gaan. Vrouwen laten ook te­ veel toe, moeten nog steeds leren asser­ tiever te worden. Ook non­verbaal". De algemene tendens bij de onder­ vraagde mannen is: het valt allemaal

vrouw die trouwde werd toen nog ontslagen). Maar vanaf 1949 was de tweedeling in de wereld ook binnenslands een feit en verving de NVB (al flink uitgedund) haar vergaderingen­met­decla­ matie­en­ballet door demonstraties waarbij het nauwelijks nog om vrouwenrechten ging, maar des te meer om 'de vrede' (belichaamd in het Oosteuropese socialisme) of om 'strijd tegen de Duitse herbewapening'. Vrouwenrechten midden jaren vijftig heetten verder 'Voor de bescherming van het Gezin' en 'Voor het leven en het geluk van haar kinderen'. Hoewel het een aardige bijwerking was van de intieme relatie tot de CPN dat de vrouwenzaak ook tot mannenzorg werd verklaard, was truttigheid troef Acht maart werd een 'feeste­ lijke strijddag' voor het gezin, een soort politieke moederdag naar Sowjet­model, waar men met 8 maart ansichten verstuurt zoals vdj met kerst, en waar 'mannen en kinderen de vrouwen en de moeders verrassen met bloemen en cadeaus'. (U ziet: de beschuldiging, juist ten tijde van de koude oorlog veelvuldig te horen, dat communisten het gezin wilden opheffen, was te veel eer.) Maar toen... Midden jaren zestig verbrak de CPN de banden met de CPSU en werd 8 maart lang­ zaamaan taboe. Eerst werd het een vrouwende­ monstratie voor CPN­eisen, daarna stopte men ermee. Moskougetrouwe NVB­afdelingen die de dag toch vierden werden hardhandig tot de orde geroepen. Pas toen de nieuwe feministen zich het feest internationaal en massaal toeëigenden ging

12.00 ­ 12.50: Traves tie-s how met Dolly Bellefleur 12.50 ­ 13.00: Opening door Hen­ riette van der Horst (voorzitter Emancipatie­commissie VU) 13.00 ­ 14.00: Debat over 'Hoe mannelijk is de VU­cultuur?' M.m.v. mr. J. Dormer (lid College van Bestuur) en prof dr. J. de Bruijn (hoogleraar vrouwenstudies VU) 14.00­ 14.30: Pauze 14.30 ­ 14.45: Video: 'VU, still a man's world?' 14.45 ­ 16.00: Lezing over 'Aan­ passing en jurkenangst' door dr. P. Vennix (psycholoog en werkzaam bij het NISSO) 16.00 ­ 16.15: Afsluiting 16.15­ 17.15: Borrel

de NVB weer meedoen, zij het iriimer ruziënd over 'de leuzen'. Vanaf die tijd werd bovendien de klassieke truc der geschiedvervalsing toegepast: de NVB deed alsof zij 8 maart sinds de oorlog conti­ nu had gevierd. De jaren waarin dat niet het geval was werden (en worden) consequent weggemof­ feld. Het is bijzonder pijnlijk om te lezen hoe drama­ tisch in de NVB de feestvreugde in 1953 werd overschaduwd door de dood, op 5 maart, van 'de zeer geliefde leider en leraar' der Sowjet­vrouwen ­ die bevoorrechte vrouwen wier gelijkberechtiging 'al verwezenlijkt' was. Is die rouw, vandaag pre­ cies 39 jaar geleden, geen grond om van het feest af te zien? Of is het flauw om een feministische traditie, die ouder is dan de Russische Revolutie, door dit stalinistisch misbruik te laten bezoedelen? Blijft de betreurenswaardige neiging om vrouwen­ zaken te onderschikken aan andere. Veel tweede­ golffeministen voelen zich helaas nog steeds ge­ bonden aan het linkse erfgoed, dat vanouds ande­ re dan vrouwenbelangen voorop stelt. Ook dit jaar weer blijken vrouwenrechten op zich niet genoeg om 8 maart aan te wijden, althans niet voor de verzameling raadselachtige afl^ortingen, waaron­ der de NVB, die '8 maart Comité Amsterdam' heet. 'Solidair tegen racisme' kopt hun pamflet. Maar wat heeft racisme precies met vrouwendag te maken? Mijns inziens is de verhouding van an­ tiracisme en antiseksisme zeer problematisch. l'Histoire se répète.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen