Ad Valvas 1991-1992 - pagina 600

IAD VALVAS 18 JUNI 1992

PAGINA 10 I

Werkverband psychologen vormt onderzoekschool 'Sociale gedragingen zijn zowel geschikt voor fundamenteel als toegepast onderzoek' Arjan Spit

In het Kurt Lewin Instituut, genoemd naar een van de grondleggers van de moderne sociale psychologie, wordt sa­ mengewerkt tussen psychologen van de beide Amsterdamse universiteiten en de universiteiten in Groningen en Nijme­ gen. Dat deze samenwerking in vergelij­ king met met veel andere initiatieven buiten de natuurwetenschappen relatief snel tot een onderzoekschool in oprich­ ting hebben geleid, verklaart Semin voornamelijk uit de intensieve contac­ ten die er al bestonden tussen de soci­ aal­psychologen en de arbeids­ en orga­ nisatiepsychologen in Nederland. Daar­ naast had de samenwerking al eerder vorm gekregen in het Centrum voor Cognitieve Sociale Psychologie en het Aio­netwerk Arbeids­ en Organisatie­ psychologie, waarvan de vu penvoerder was. De vu heeft nu ook van het Kurt Lewin Instituut het penvoerderschap verworven en draagt dit jaar de onder­ zoekers voor bij het Stimulans­pro­ gramma van de Nederlandse organisa­ tie voor Wetenschappelijk Onderzoek. Het instituut maakt daardoor kans op een miljoen gulden subsidie. Deze sub­ sidie wordt beschouwd als een belang­ rijke steun in de rug om tot een officiële onderzoekschool te komen. Het onderzoek van het Kurt Lewin In­ stituut strekt zich uit over een breed scala van sociale gedragingen. Aan de ene kant van dit spectrum staat onder­ zoek dat gericht is op de individuele verwerking van sociale informatie, bij­ voorbeeld bij het tot stand komen van meningen en attitudes. Aan de andere kant staat het gedrag van mensen in or­ ganisaties centraal, zoals dat onder an­ dere tot uitdrukking komt in een be­ drijfscultuur. Andere onderzoeksthe­ ma's zijn sociale motivatie, de mate waarin iemand bereid zich in te zetten voor een groep, en de ontwikkeling van identiteit en status van een bepaalde groep. Een kleinere groep onderzoekers van het instituut probeert de individu­ ele verschillen die er in sociale gedra­ gingen waar zijn te nemen in kaart te brengen en te verklaren. Deze inzichten

Het Kurt Lewin Instituut is de eerste sociaal-wetenschappelijke onderzoeksgroep die door de, VU in de landelijke race om de onderzoekscholen naar voren wordt geschoven. Het samenwerkingsverband van sociale en arbeids- en organisatiepsychologen van verschillende universiteiten bestudeert menselijke verhoudingen, waarbij fundamenteel en toegepast onderzoek vaak nauw verweven zijn. Die combinatie moet volgens wetenschappelijk directeur prof.dr. G.R. Semin ook het beroepsperspectief van de Aio's verbeteren: "We zijn er niet alleen om doctorstitels af te leveren." kunnen vervolgens een bijdrage leveren aan het ontwikkelen van testen voor personeelsselectie.

Prostituees Volgens Semin, hoogleraar sociale psy­ chologie, gaan het fundamentele en het toegepaste onderzoek in zijn instituut vaak gelijk 'op. "Dat houd je met beide benen op de grond, maar het is ook be­ langrijk voor één van de criteria voor een onderzoekschool, namelijk dat je aan kunt geven wat de beroepsmoge­ lijkheden zijn voor mensen die aan het opleidingsprogramma mee doen. We zijn er niet alleen om doctors af te leve­ ren, maar ook om banen voor de pro­ movendi te vinden. Daarvoor is de combinatie van fundamenteel en toege­ past onderzoek ideaal." "Een belangrijk onderzoeksthema is bij­ voorbeeld attitude­verandering: wat zijn attitudes, hoe komen ze tot stand en hoe veranderen ze? Hoe kun je ze beïnvloeden, wat zijn de consequenties ervan voor het gedrag van mensen? Dat zijn vragen die wetenschappelijk van belang zijn, maar tegelijkertijd ook cen­ traal staan in een groot aantal maat­ schappelijk problemen, bijvoorbeeld de milieu­problematiek: hoe kunnen op­ vattingen over afval en energieverbruik worden beïnvloed?" "Er is ook fundamenteel onderzoek over beslissen en risico­inschatting, dat gebaseerd is op een erg abstracte ma­ nier van denken. Maar veel onderzoek dat door dezelfde onderzoekers wordt gedaan, gaat over risico­gedrag, bij­ voorbeeld bij Aids. Wat voor soort be­

"^#¥c •

•".'t?

?

r

:%

:#:: .­i^­..« 's'='

Semin: 'De combinatie van fundamenteel en toegepast onderzoek is ideaal' Foto NICO Boink, AVC/VU

slissingen neemt iemand daarover? Aan de UVA wordt in dat verband onder­ zocht wat prostituees doen, en hoe hun klanten zich gedragen." Het onderzoek van Semin zelf richt zich op de relatie tussen taal en denken, en met name op de functie van werk­ woorden in een uitspraak. Dat die niet altijd eenduidig is, illustreert Semin met een voorbeeld: "Wanneer je ie­ mand vraagt 'why do you read Ad Val-

vas?' zal het antwoord informatie bevat­ ten over Ad Valvas. Wanneer je echter vraagt 'why do you like Ad Valvas?' zal ^ntwoord eerder informatie geven over het subject." Grammaticaal gezien is er echter geen enkel verschil tussen de twee vragen. Volgens Semin wordt het verschil in antwoord veroorzaakt doordat er twee verschillende types werkwoorden ge­ bruikt worden, namelijk een die een

Het spel Eurocratie, ontworpen door oud­rechtenstudent Jaap Hoeksma, is gebaseerd op een gedachte van de voormalige VU­ hoogleraar I.A. Diepenhorst: democratie is een spel. De spelers van Eurocratie moeten door een succesvolle verkiezingstoumee premier van Europa zien te worden. Een spelrondje met parlementariërs en journalisten tijdens de presentatie haalde twee illusies onderuit: het democratische spel gaat niet om idealen maar om macht en de deelnemers spelen vals. Frank van Kolfschooten

De collegebank leent zich uitstekend voor het bedenken van spelletjes, omdat docenten nogal eens slaapver­ wekkende figuren zijn. De basis voor het spel Eurocratie is echter juist gelegd dankzij een docent, en wel door de be­ genadigde spreker prof dr. I.A. Diepen­ horst, die onder andere hoogleraar al­ gemene staatsleer en parlementaire ge­ schiedenis aan de vu is geweest. Rech­ tenstudent Jaap Hoeksma was geïntri­ geerd door een gedachte die Diepen­ horst tijdens zijn colleges keer op keer herhaalde: de democratie is sinds Aris­ toteles een spel. Hij besloot daarop een poging te wagen een bordspel te ont­ werpen waarin deze gedachte tot uit­ drukking kwam. De eerste versie was klaar in 1973, maar had als nadeel dat de speeltijd negeneneenhalf uur was en daarmee alleen geschikt voor nachtbra­ kende studenten. Na zijn afstuderen had Hoeksma maar weinig tijd om het spel te verbeteren, omdat hij het te druk had met zijn werk bij het Hoge Commissariaat voor de Vluchtelingen van de Verenigde Naties in Den Haag. Nadat hij daar in 1990 was vertrokken, kon hij eindelijk de laatste tekortkomin­ gen van het spel wegwerken en begin deze maand was het dan zover: Euro­ cratie werd gepresenteerd in Felix Me­ ritis (het voormalige gebouw van de

Gezellig om de tafel voor een spelletje Eurocratie. Van links naar rech ts: G. Sch utte (GPV), G.J. Wolffensperger (D66), B. de Gaay Fortman (voorh een PPR) en P. Boukema (lid van e raad van State) Foto Geriinde de Geus

Democratie als mach tsspelletje CPN) door communistenvreter Diepen­ horst, die de eerste steen mocht wer­ pen. Hoeksma had 36 volwassenen en 36 kinderen uitgenodigd om het spel te spelen. Politieke journalisten. Europar­ lementariërs, (oud­)kamerleden en leden van Europese Commissie streden om het premierschap van Europa: het doel van het spel. VvD­kamerlid Hans Dijkstal zei na af­

loop tegen Trouw dat het spel met de­ mocratie weinig te maken heeft, omdat het net als Monopoly een echt machts­ spel is. "De democratie heeft tenminste nog de illusie dat het niet om de macht gaat." Dijkstal kan blijkbaar nog wel wat colleges van professor Diepenhorst gebruiken. Hoeksma constateerde tij­ dens de presentatie dat de idealistische opvattingen van Dijkstal ook op een

ander punt moeten worden bijgesteld, want sommige deelnemers speelden vals. "Ook dat hoort bij de democratie. Kijk maar naar Italië," aldus Hoeksma. Wie de valsspelers waren wil hij niet onthullen. In ieder geval niet de gere­ formeerde voorman Gert Schutte, die het tot premier van Europa schopte. De zondagsrust heeft van veel gerefor­ meerden nu eenmaal getalenteerde

actie aangeeft en een die een toestand aangeeft. "Dat is een heel algemeen principe dat vertaalbaar is naar allerlei vraag­en­antwoord situaties, bijvoor­ beeld het ondervragen van slachtoffers van verkrachting door de politie. Als de mensen van de politie denken dat een slachtoffer onbetrouwbaar is, gaan ze dan werkwoorden gebruiken waaruit blijkt dat zij de oorzaak van de situatie is? En hoe worden vragen bijvoorbeeld gebruikt in een rechtszaak?" Mocht het Kurt Lewin Instituut in de prijzen vallen, dan zal het geld onder andere gebruikt worden om een mobiel onderzoekslaboratorium aan te schaf­ fen. Daarmee kunnen proefpersonen in den lande eerder verleid worden mee te werken aan experimenten, zodat een representatiever beeld ontstaat dan wanneer voornamelijk uit de mensa ge­ plukte studenten dienen als proefper­ soon. Daarnaast wil het instituut ook meer gebruik gaan maken van Telepanel, een aan de UVA verbonden stichting die data verzamelt door bij circa 2.000 huishoudens enige tijd een computer te stallen die de proefperso­ nen wekelijks een vragenlijst voorgelegt. Voldoende geschikte proefpersonen vinden en er voor zorgen dat ze niet uit verveling of om andere redenen afha­ ken, is een blijvende zorg voor de psy­ chologen. Volgens Semin is in sommige gevallen van herhalingsonderzoek met een vragenlijst de uiteindelijke respons maar 10 procent. "M aar ik heb ook on­ derzoek gedaan waarbij proefpersonen allerlei beledigingen die in hen opkwa­ men moesten opschrijven. Dat vonden ze prachtig, er was geen enkele weige­ ring. Het hangt dus sterk af van het on­ derwerp en het soort handeling. Aan de andere kant is het contract tussen on­ derzoeker en proefpersoon ook erg sterk. Als ik je vraag om mee te doen in een experiment en je zegt ja, dan kan ik je een hoop dingen laten doen die ei­ genlijk absurd zijn. Als ik je dat buiten een experiment zou vragen, zou je me voor gek verklaren. Als ik iemand vraag 'dit is een experiment, kun je je tien keer opdrukken?', krijg ik de reactie: 'waar en wanneer?"

spelletjesspelers gemaakt. Schutte had zich voor de gelegenheid voor socialist uitgegeven, een van de zes politieke groeperingen in Hoeks­ ma's Europa. De andere zijn: christen­ democraten, liberalen, conservatieven, radicalen en anti­Europeanen. Al deze partijen hebben de steun van twee maatschappelijk groeperingen. Bij de christen­democraten zijn dat bijvoor­ beeld van oudsher de boeren en de ker­ ken, en de conservatieven hebben het Kapitaal en het leger achter zich. De rondgang over het bord staat voor een verkiezingstournee langs grote Europe­ se steden. Als een deelnemer de verkie­ zingen in een stad wint, krijgt hij zetels in het Europees parlement. Het winnen van de verkiezingen in een heel land le­ vert bij het passeren van het vakje Brus­ sel ministerzetels op. Wie als eerste twaalf ministerzetels heeft èn voldoen­ de steun in het Europees parlement, mag zich premier van Europa noemen. Voor het zover is gaat er heel wat tijd voorbij, want Hoeksma heeft allerlei akelige obstakels ingebouwd die er bij­ voorbeeld toe kunnen leiden dat een deelnemer die zich al premier waant de helft van zijn parlementariërs kwijtraakt omdat de kiezers plotseling weglopen. Hoeksma heeft geprobeerd spelletjesfa­ brikanten te interesseren voor Eurocra­ tie. Die wezen hem echter steeds de deur, omdat ze dachten dat 'politiek' niet verkoopt. Hoeksma verspreidt het spel nu zelf via kinder­ en academische boekwinkels. De reacties die hij tot nu toe heeft gekregen, hebben hem ervan overtuigd dat zijn spel uiteindelijk zal aanslaan. Al was het maar bij de Britse oud­premier Edward Heath, die het spel heeft gespeeld op een bijeenkomst georganiseerd door de enige Europese krant, The European, die ook op het bord voorkomt. Heath bond de verkie­ zingsstrijd aan met de anti­Europeanen in Vlaanderen en won. Dat deed de oud­voorman van de Conservatieven, die in 1974 het veld moest ruimen, veel deugd: "Finally I have beaten Thatcher in Brugge." _Eurocratie kost 39 ecu (/89,-J _

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen