Ad Valvas 1991-1992 - pagina 453

AD VALVAS 2 APRIL 1992

PAGINA 5

Basisverzekering voor liet Iclimaat

Vermindering van kooldioxyde is verzekeringspremie voor behoud van de aarde Arjan Spit

"Even Apeldoorn bellen" of "Mag ik effe vangen?" ligt voor overlevenden van een cycloon of overstroming niet direct voor de hand. Toch wordt de mondiale toename van de schade die door verzekerings­ en herverzekerings­ maatschappijen vergoed moet worden waarschijnlijk mede veroorzaakt door een toename van dit soort natuurram­ pen. Deze rampen vloeien voort uit kli­ maatveranderingen onder invloed van het broeikaseffect. "We mogen niet uit­ sluiten dat de beurskoersen van de her­ verzekeringsmaatschappijen een betere indicator zijn voor de klimaatverande­ ring dan de gemiddelde temperatuur", stelt dr. ir. Pier Vellinga in zijn inaugu­ rele rede De aarde is niet verzekerd. Daarmee aanvaardde hij op 2 april zijn professoraat bij de faculteit aardweten­ schappen. Vellinga is sinds 1 september al directeur van het Instituut voor Mi­ lieuvraagstukken. Zijn leeropdracht ligt op het snijvlak van deze twee vakgebie­ den: 'milieuwetenschappen en verande­ rende aardsystemen.' De schade die veroorzaakt wordt door natuurrampen is de laatste dertig jaar drie keer groter geworden. Het meren­ deel hiervan komt voor rekening van de toename van de verzekerde goederen. Toch beginnen de verzekeraars het kli­ maatonderzoek serieus te nemen. Dat komt door hun berekeningen die uit­ wijzen dat de schade van 20 miljard dollar in 1990 tot 100 miljard in 2000 zal groeien. Doorredenefend volgens de verzekeringslogica worden de pre­ mies vanwege deze hogere risico's steeds hoger waardoor het economisch aantrekkelijk wordt de schade bij de bron aan te pakken. Vellinga betwijfeld sterk of dit de kli­ maatveranderingen tegen kan gaan. "Ten eerste is de tijd die verloopt tus­ sen oorzaak en gevolg erg lang, enkele tientallen jaren. Ten tweede is er geen directe relatie tussen de veroorzakers en de slachtoffers en tot slot hebben de meeste slachtoffers onvoldoende finan­ ciële middelen om zichzelf te verzeke­ ren." Hij is ook geen direct voorstander van een internationale verzekeringspool voor de Kleine Eilandstaten, om daar­ uit de schade die zij leiden door de stij­

Verzekeringsmaatschappijen Prof. Vellinga: 'Een ding is zeker, de band tussen onderzoek en beleid moet sterker w orden' Foto Nico Bomk, Avc/vu maken zich zorgen over de, sprake is van een toename van het aan­ Zo werkt de uitstoot van verzurende reëel. Voor ontwikkelingslanden zou er in die visie nauwelijks meer ruimte zijn tal cyclonen maar eerder een verschui­ gassen, met name zwavel, remmend op door veranderingen in liet voor een groei van emissies en in de ving van deze wervelstormen naar an­ de temperatuurstijging. Door de zwa­ geïndustrialiseerde landen zouden deze klimaat veroorzaakte, toe­ dere gebieden. veldeeltjes wordt zonlicht geremd, het­ met 80 tot 90% moeten verminderen. geen vooral op het noordelijk halfrond name van natuurrampen. Luchtbellen Om dat te bereiken zou er een autori­ de temperatuurstijging dempt. Ver­ De premies dreigen de pan Het voorspellen van klimaatveranderin­ zuurde bossen zijn echter ook niet alles, tair wereldbestuur gevestigd moeten worden. Vellinga vindt deze optie niet en juist de uitstoot van zwavel wordt in gen en de gevolgen daarvan is niet een­ uit te rijzen. Zou daarom wenselijk. de geïndustrialiseerde landen beperkt. voudig. Behalve dat de aarde een com­ Op termijn kan hierdoor een inhaalef­ Hij kiest liever voor een ontwikkeling het marktmechnisme g een plex systeem is, is ze ook nog eens fect op de gemiddelde temperatuur ver­ waarbij zich wel zware schade en risico uniek, zodat vergelijkingsmateriaal ont­ dam kunnen opwerpen wacht worden. breekt. De historie kan echter wel het instabiliteiten voordoen, maar deze be­ bijdragen aan onze kennis. Uit heersbaar blijven. Daartoe is het nodig De toename van stikstofoxydes bevor­ tegen deze veranderingen? nodige de analyse van luchtbellen in ijs blijkt dat de geïndustrialiseerde landen hun dert, doordat via de lucht een extra be­ In zijn oratie kiest prof. Vel­ dat de concentratie van broeikasgassen mesting plaats vindt, de groei van bos­ CO2 uitstoot per jaar verminderen met de afgelopen 160.000 jaar 1 a 2 procent. Voor de ontwikkelings­ sen en vegetaties. Door deze groei linga voor een andere weg. gedurende een sterke parallel vertoont met de landen is een beperkte groei mogelijk. wordt er extra CO2 aan de atmosfeer Onderzoek moet leiden tot temperatuurstijging en het niveau van Dan nog zal de temperatuur bijna twee onttrokken. Volgens het Intergover­ de zeespiegel. nmental Panel on Climate Change kan dit graden hoger worden en de zeespiegel een ander beleid. Om de ri­ Ook is bekend wat voor gevolgen de een halve meter stijgen. bemestingseffect mogelijkerwijs 20% Hoewel dit de nodige pijn en moeite zal sico's voor de aarde te be­ zogenaamde kleine ijstijd, ongeveer van van de koolstof die jaarlijks door ver­ kosten, is deze weg volgens Vellinga branding van fossiele brandstoffen in de 12e tot de 17e eeuw, had voor de perken moet de uitstoot niet ormiogelijk. Op den duur is vol­ de atmosfeer terecht komt neutralise­ bevolking van Europa. Tot 1300 was gens hem bijvoorbeeld een vergaande van kooldioxyde met 1 a 2 bijvoorbeeld op grote schaal landbouw ren. besparing van fossiele brandstoffen mo­ mogelijk in Zuid­Engeland, daarna niet Behalve deze dempende mechanismen procent per jaar vermin­ gelijk door overschakeling op zonne­ meer. Ernstiger was dat de klimaatver­ kan er ook een versterking van het energie. "De ontwikkeling van de com­ andering gepaard ging met een toena­ broeikaseffect optreden. Vellinga wijst derd worden. municatietechniek en van zormecellen

ging van de zeespiegel te vergoeden en eventuele evacuaties te bekostigen. Die benadering is volgens hem teveel symp­ toombestrijding. "Milieueffecten kun­ nen niet zonder meer afgekocht wor­ den. Wel moeten de kwetsbare gebie­ den nu al geholpen worden met de op­ bouw van het kustbeheer", zegt hij als toelichting. Het Instituut voor Milieuvraagstukken onderzoekt in opdracht van het minis­ terie van VROM wat het verband is tus­ sen klimaatveranderingen en milieude­ gradaties als erosie en ontbossen aan de ene kant en de hevigheid en de plaats van natuurrampen aan de andere kant. Databanken van de Verenigde Naties, meteorologische instituten en verzeke­ ringsmaatschappijen zullen met elkaar vergeleken worden om bepaalde regel­ matigheden op te sporen. Het zou bij­ voorbeeld kunnen dat er niet zozeer

Het begrip 'klasse' vervult, als een vage echo van de marxistische galm van de jaren zeventig, nog steeds een magische functie. Voor velerlei ver­ schijnselen kan men er verklaringen mee te voor­ schijn toveren en er is nauwelijks een begrip dat (in allerlei varianten) door sociologen (en journa­ listen, vormingswerkers, politici en studenten) zo graag, vaak en vanzelfsprekend wordt gebruikt. Natuurlijk, 'klasse' in de klassieke, nauw omschre­ ven zin, was een marxistisch begrip dat hoorde bij 'klassenstrijd' en dat om die reden in confessio­ neel Nederland taboe was; maar 'klasse' in de be­ tekenis van 'stand', van 'arm' versus 'rijk' of 'ach­ tergesteld' tegenover geprivilegieerd, wordt door velen met opvallende gretigheid omarmd, niet al­ leen met descriptieve maar ook met analytische doeleinden. Neem bijvoorbeeld de rooms­rode Volkskrant, die altijd wel in is voor enige linksistische vulgarisatie. Volgens een kop in de krant van 30 november j.1. IS in Nederland een 'goede gezondheid (...) een kwestie van geld hebben'. De Volkskrant moet erg enthousiast zijn geweest over dit bericht, want het stuk herhaalde exact een eigen eerdere rapportage over hetzelfde onderzoek. Toen was vooral de lead waarlijk sensationeel: "I emand uit een lagere so­ ciale klasse heeft veel meer kans om te overlijden dan iemand uit de bovenlaag." Bij nadere be­ schouwing van de bewijsvoering bleek de aanhef

me van stormen in Noord­West Euro­ pa, waarbij naar schatting meer dan 100.000 dodelijke slachtoffers vielen. "De zomers werden natter, de vraiters werden strenger, de graanoogsten mis­ lukten en er brak hongersnood uit. Ves­ tigingen, dorpen en soms hele streken werden verlaten, bijvoorbeeld in Noord­Noorwegen liep de bevolking plaatselijk met 95% terug." Vellinga vidjst erop dat dit alles het gevolg was van een gemiddelde temperatuurdaling van minder dan 1,5 graden. De klimaatverandering die de mens­ heid nu te wachten staat, kan veel in­ grijpender zijn. Zo is de concentratie van CO2 in de atmosfeer door de ver­ branding van fossiele brandstoffen en ontbossing iimiiddels 25% hoger dan voor de industriële revolutie. Bij onge­ wijzigd beleid zal de temperatuur op aarde in de komende eeuw met 1,5 tot 4,5 graden toenemen.

Processen Hoe ingrijpend dit broeikaseffect zal zijn is afhankelijk van verschillende dempende en versterkende processen.

Jolande Withuis

Linksistische vulgarisaties onder het mes van beide berichten niet te deugen: in de stelling dat 'iemands sociaal­economische positie zijn ge­ zondheid bepaalt' (citaat uit de krant) waren es­ sentiële stappen overgeslagen. Terwijl de indruk wordt gewekt dat een laag inkomen maakt dat mensen een slechtere gezondheid hebben, blijkt uit het onderzoeksmateriaal dat zo'n slechtere ge­ zondheid grotendeels voortkomt uit ongezonde gedragingen of attitudes. Er wordt in de laagste sociaal­economische categorieën meer gerookt en dat verklaart niet alleen de slechte gezondheid van volwassenen maar tevens het gegeven dat babies uit zulke gezinnen gemiddeld met een lager ge­

erop dat door de stijging van de water­ temperatuur een warmere en stabielere bovenlaag kan ontstaan, waardoor min­ der voedselrijk water uit diepere lagen wordt aangevoerd. Dit kan negatief lüt­ werken op de produktiviteit van plank­ ton, waardoor weer minder CO2 wordt opgenomen. Ook door de aantasting van de ozonlaag en de toenemende ultra­violette straling kan de opname­ capaciteit van het plankton afriemen. Deze processen ­ maar bijvoorbeeld ook de ontdooing van gebieden die nu nog permanent bevroren zijn, waarbij veel methaan, een broeikasgas, vrij kan komen ­ kunnen leiden tot een runaway greenhouse effect, waarvan de gevolgen niet te overzien zijn.

Beheersbaar Om een totale ontwrichting te voorko­ men acht Vellinga het noodzakelijk de veranderingen in het klimaat binnen bepaalde grenzen te houden. Het te­ rugbrengen van de emissies tot het ni­ veau van voor de industriële revolutie, zoals door sommige milieubewegingen bepleit, is volgens hem echter niet

boortegewicht ter wereld komen. (Een treurig ter­ zijde: er is geen gebied waarop vrouwen met zo'n sneltreinvaart hun achterstand op mannen inlopen als inzake longkanker.) Er komt onder lagere in­ komensgroepen bovendien meer overgewicht voor en ook dat veroorzaakt velerlei lichamelijk dis­ functioneren. Verder gaat men wel vaak naar de dokter, maar niet op het goede moment ­ meer curatief dan preventief. Al zulke verschillen vloeien echter niet voort uit de ontoereikendheid van het genoten inkomen noch uit financiële discriminatie, zoals de krant ons wenst te laten denken, maar uit manieren van leven. Pas nadat dat is vastgesteld ligt de weg open om precies te gaan onderzoeken wat de rela­ tie is tussen enerzijds zaken als beroepstype, inko­ men en opleidingsniveau (drie verschillende din­ gen die bij gemakzuchtig gebruik van een sociaal­ economische terminologie vaak op een hoop wor­ den gegooid) en anderzijds factoren als gezond­ heids­schadelijk gedrag, kennisname van bepaalde informatie, opvattingen over eigen verantwoorde­ lijkheid voor je gezondheid, etcetera. (Zo bereikt bijvoorbeeld het bevolkingsonderzoek op baar­ moederhalskanker, dat gratis is en waarvoor ieder­ een wordt opgeroepen, vooral beter geschoolde vrouwen doordat anderen vaak niet reageren.) Toch heet het onderzoeksprogramma waaraan de Fo/fofera«r­berichtgeving werd ontleend niet 'Ge­

gaat hand in hand. We naderen een nieuw stenen tijdperk, waarin silicium een cruciale rol speelt." zo licht hij dit standpunt toe. De reductie in CO2 uitstoot is te be­ schouwen als de premie die we moeten betalen voor de verzekering van de aarde tegen desastreuze rampen. Om deze premies te heffen zijn internatio­ nale maatregelen natuuriijk onontbeer­ lijk. Vellinga spreekt de hoop uit dat de komende VN­conferentie in Brazilië daarvoor, ondanks alle impasses, de basis legt. Hardere afspraken moeten in de komende jaren dan volgen. "Een ding is zeker, willen we binnen twintig jaar onze grondstofverspillende ontwik­ keling veranderen in een duurzame dan zal de band tussen onderzoek en beleid sterker moeten worden. Hierbij zullen vooral de onderzoekers zich meer dan voorheen moeten richten op internatio­ nale beleidsvragen. En beleidmakers zullen zich meer dan voorheen moeten verdiepen in de wetenschappelijke, technische en culturele achtergronden van de milieuproblematiek."

zondheid en levensstijl' maar Socio­economic He­ alth Differences in the Netherlands, en dit soort sen­ satie­journalistiek levert het programma ongetwij­ feld meuwe onderzoeksgelden op. En daar gaat het maar om, nietwaar? De suggestie dat er een rechtstreekse en causale relatie bestaat tussen inkomen en gezondheid is dus volksverlakkerij, sterker nog: zoals iedereen weet leiden hogere lonen in sommige leefmilieus louter tot hogere calorische consumptie (meer chips voor de kinderen, meer alcohol voor de ou­ ders). Je zou dus met meer recht de omgekeerde economische conclusie kunnen trekken. Maar een inkomensverlaging terwille van de gezondheid haalt natuurlijk niemand in zijn hoofd. Ook ik niet, want ik wil nu juist laten zien dat het te sim­ pel is aan sociaal­economische posities vaste cul­ turele betekenissen te verbinden. Een mens wordt immers door nog zoveel meer gevormd: sekse, leeftijd, geloof, natie, milieu, opleiding enzovoort. Verschillen in inkomen leiden tot verschillen in mogelijkheden, dat spreekt vanzelf, maar over de invulling van alle overblijvende mogelijkheden weten \n), als we er geen onderzoek naar doen, niets. Dit mag een triviale these lijken, het gemak waar­ mee wetenschappers en opinion leaders verschillen in levensstijl uit geld verklaren, bewijst dat ze niet vanzelf spreekt.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen