Ad Valvas 1991-1992 - pagina 124

AD

PAGINA 6

Skepsis groeit y maar het bijgeloof groeit harder

O

f het nu om homeopathie, de lijkvvade van Turijn, magneti­ seurs of UFO'S gaat, skeptici heb­ ben er zo hun twijfels bij. Ze toetsen alles wat enigszins ongeloofwaardig klinkt aan 'de objectieve wetenschap'. Zo bestrijden zij het bijgeloof. Sinds 1976 hebben skeptici zich verenigd in het 5 Committee of the Scientific Investigation of Claims of the Paranormal (CSICOP). Deze van oorsprong Amerikaanse vereniging heeft tegenwoordig afdelingen in vieren­ twintig landen. Csicop­voofzitter P. Kurz, afgelopen vrijdag en zaterdag aanwezig op het Third Euroskep­ tics Congress in het Amsterdamse Parkhotel, verklaart de wereldwijde groei van zijn organisatie als een reactie op de al even wereldwijde groei van de 'New Age­beweging, met al haar paranormale vaagheden'. De reguliere wetenschap is niet in staat adequaat te reageren op het groeiende geloof in de vaagheden, volgens Kurz. "Veel paranorma­ le verschijnselen vallen niet duidelijk in een be­ paald wetenschapsgebied en dus reageert nie­ mand. Wie is bijvoorbeeld specialist op het gebied van de Bermuda­driehoek? Niemand dus. Daarom is het belangrijk om een organisatie te hebben waarin wetenschappers samenwerken om dit soort verschijnselen te bestuderen."

Satan Maar ondanks de activiteiten van csicop lijkt het bijgeloof nog steeds terreift te winnen. Astrologier­ ubrieken zijn talrijker dan ooit, waarzeggers doen goede zaken en het 'glaasje draaien' is een popu­ lair gezelschapsspel geworden. In Nederland is bo­ vendien de omroep Veronica in het Zwarte Gat in de paranormale markt gesprongen. De op het pa­ ranormale gerichte radio­ en tv­programma's wor­ den goed bekeken. Zoals wel vaker het geval is met trends, komt ook deze paranormale trend uit Amerika. Een recent onderzoek toont aan dat drieënnegentig procent van de Amerikanen in 'het paranormale' gelooft. Vooral Satan en de ons onbekende.'Big Foot' zijn populair aan de andere kant van de grote plas. Duitsers, ook gevoelig voor de ontwikkelingen in Amerika, hebben een voorliefde voor het wichel­ roedelopen. Fransen op hun beurt denken dat er bij volle maan meer baby's worden geboren en er ook meer ongelukken plaatsvinden. De Italianen geloven weer vrij massaal in de 'wonderen binnen de katholieke kerk' en in Nederland zijn de home­ opathie en de astrologie populair. De Nederlandse afdeling van CSICOP. Stichting Skepsis genaamd, richt zich daarom vooral op deze 'vormen van bij­ geloof. Sinds haar oprichting in 1987 is Skepsis behoor­ lijk gegroeid. Inmiddels zijn er 750 leden en heeft

de stich­ ting een eigen blad, Skepter. Vol gens voorzitter Comelis de Jager heeft Skepsis vooral een waakhond­ functie: "We hoorden bijvoorbeeld dat de AVRO deze week een tv­serie aan homeopathie gaat wijden. Nu weten we dat homeopathie onwe­ tenschappelijk is: Het idee dat een medicijn krach­ tig wordt als de werkzame stof tot in het oneindige wordt verdund is onzin. Omdat de serie wordt ge­ sponsord door drie producenten van homeopathi­ sche middelen, is de kans groot dat de objectiviteit ver te zoeken is. Daarom laten wij onze stem horen."

Homeopathie Skepsis heeft in haar korte bestaan niet alleen de strijd met de homeopathie aangebonden. De ver­ eniging probeert ook aan te tonen dat de meeste UFO'S niet vliegen, maar simpelweg aan de waslijn hangen; dat gebedsgenezers, zoals de Nederlandse Yomanda, veel suggereren maar weinig bereiken en dat de cirkels in de korenvelden het werk zijn van twee gepensioneerde grappenmakers. Meestal slaagt Skepsis aardig in de pogingen om bijgeloof te ontmaskeren. Desondanks blijken de skeptici niet in staat om het wassende paranormale tij te keren. Het bijgeloof heeft zelfs bezit genomen van de tempel van de wetenschap. Volgens een recent Skepsis­onderzoek gelooft 47,5 procent van de eerstejaars psychologiestudenten van de vu in as­ trologie. Schrikbarende getallen, vooral omdat de docenten ook niet vrij zijn van het virus van de pseudo­wetenschap. Dat vakken als homeopathie en psycho­therapie door hen serieus worden geno­

men, kan volgens de skeptici niet door de beugel. Dat zelfs wetenschap­ pers vatbaar zijn voor bijge­ loof, wijt csicop­voorzitter K urz aan de angstige aard van de mens: "De realiteit zou wel eens te groot kunnen zijn voor de mens. Mis­ schien hebben we allemaal wel behoefte aan illu­ sies. Desondanks moeten we die illusies toch met wetenschap blijven bestrijden, want ze zijn gevaar­ lijk." Hoe gevaarlijk het geloof in pseudo­wetenschap kan zijn, blijkt als ernstig zieke mensen de regulie­ re arts links laten liggen om hun heil bij een dure kwakzalver te zoeken. Deze mensen kunnen ster­ ven omdat ze geen adequate behandehng krijgen. Gevaar is ook dat de belastingcenten aan onzirmi­ ge zaken worden uitgegeven. Er stijgen bijvoor­ beeld steeds vaker straaljagers op om UFO'S te ach­ tervolgen. "Straks gaat de overheid daar nog een apart budget voor uittrekken," klaagt K urz. Skepsis­secretaris Rob Nanninga denkt dat het bij­ geloof tot nu toe niet adequaat is bestreden. "Dat ligt ook aan onszelf De skeptische beweging heeft zich te veel als een 'anti­beweging^ geprofileerd. De boeken van skeptici richten zich te veel op het ontmaskeren van het bijgeloof en verwaarlozen daarmee de moeilijke vragen en de moeilijk te weerleggen paranormale claims die er best zijn. Daardoor hebben we mensen afgeschrikt."

Volslagen onzin Terwijl Nanninga voorstelt om zoveel mogelijk contact te zoeken met de bijgelovigen, stelt prof. W. Betz, secretaris van de Belgische Skepsis, een

andere aanpak voor. "De strategie die wij gebrui­ ken werkt niet," zegt hij. "Het alternatieve circuit gelooft ons niet, leest ons niet en komt niet naar onze bijeenkomsten. ledere keer als een skepticus weer zegt 'dit is volslagen onzin, dat hebben we bewezen', dan zie je dat dat te hoog gegrepen is voor de bijgelovigen. In plaats van ze te bestrijden, moeten we daarom met hen meepraten. Tegen een homeopaat moeten we bijvoorbeeld zeggen 'jouw methode is prachtig, maar exorcisme is ook mooi'. Dan schrikken ze zich rot."

Exorcisme Om de daad bij het woord te voegen heeft Betz vorige week een brief naar het Belgische ministene van sociale zaken geschreven met het verzoek het hele alternatieve circuit van genezers maar alvast te erkennen. Wat Betz betreft hoeven de alterna­ tieve genezers geen enkel bewijs van hun methode te leveren. "We moeten consequent zijn, nietwaar' Als je homeopathie toelaat ­en dat is in België min of meer al gebeurd­ dan moet bijvoorbeeld ook het exorcisme erkend worden. Ik heb trouwens ook aan de minister voorgesteld om alles in het ziekenfonds te doen. Als dat lukt ga ik mijzelf on­ derwerpen aan een door de staat betaalde 'kostba­ re­juwelen­en­goede­wijn'­therapie. Dat lijkt mij ook wel aantrekkelijk." K ortom, Betz wil de chaos dusdanig vergroten, dat de roep om strenger toe­ zicht op kwakzalvers vanzelf zal toenemen. Niet iedereen is het met Betz' aanpak eens. Erken­ ning van het alternatieve circuit, hoe goed ook be­ doeld, betekent uiteindelijk toch erkenning van oplichting, vindt K urz. Hij blijft daarom aanhan­ ger van de oude strategie van 'de frontale aanval', waarbij de ontmaskering van bijgeloof centraal staat. (Emo Eskens)

Astrologen bijna verdreven van Mars

D

at de wekelijkse horoscopen in bladen als Margriet en Vtva onzin zijn, is ook voor overtuigde astrologen een waarheid als een koe. Zo simpel zit de sterrenwichelarij niet in el­ kaar. Over hoe astrologie wel bedreven moet wor­ den, verschillen deskundigen van mening. Sommi­ gen menen aan de hand van de sterren allerlei ge­ beurtenissen precies te kurmen voorspellen. Andere astrologen vergelijken zich liever met psy­ chotherapeuten. Potenties in het menselijk karak­ ter corresponderen volgens hen met de stand van de planeten bij de geboorte en verdere levensloop. Voor het maken van een goede horoscoop moet de stand van alle planeten, inclusief zon en maan, binnen de dierenriem berekend worden. Alle fac­ toren bij elkaar geven zoveel variabelen dat ieder mens een imiek 'sterrenbeeld ' heeft. De aandui­ ding 'schorpioen' alleen heeft bijvoorbeeld voor een astroloog geen enkele waarde. De vraag of astrologie überhaupt waarde heeft, houdt de mensheid al zo'n zesduizend jaar ver­ deeld. Toen werden in Babylonië de grondslagen gelegd voor de astrologie. Sinds die tijd mogen de sterren zich verblijden in op en neergaande perio­ den van aandacht. Momenteel is er een duidelijke top. Astrologe Linda Hommerse beweert dat zelfs mensen uit de regering regelmatig astrologisch ad­ vies inwinnen. Dat president Ronald Reagan het deed was al langer bekend.

'Echte' wetenschappers beleven alleen maar lol aan astrologie in pogingen dit fenomeen te ont­ maskeren als volksverlakkerij. Maar de twee verschillende geloofssystemen, we­ tenschap en astrologie, verstaan elkaar slecht en kunnen daardoor nauwelijks met elkaar spreken. Schrijven doen ze des te meer. Stapels artikelen en boeken bestrijden elkaar over en weer en er bestaat zelfs een tijdschrift Astrologie in onderzoek, dat pre­ tendeert zich met objectief wetenschappelijk on­ derzoek bezig te houden.

Massamoordenaar Skeptici stellen dat er geen enkele logische verkla­ ring bestaat voor de vermeende invloed van he­ mellichamen op het menselijk doen en laten. De bekende fysieke krachten, zoals straling en zwaar­ tekracht van planeten, zijn zo gering dat een gloei­ lamp of de aanwezigheid van een ander mens een sterker effect heeft. Uit allerlei experimenten komt de astrologie niet sterk naar voren. In Frankrijk kregen honderden mensen niet hun eigen horo­ scoop voorgelegd, zoals ze dachten, maar die van een berucht massamoordenaar. Negentig procent van de mensen zeiden zichzelf sterk in de om­ schrijving te herkennen. Andersom slaagden astro­ logen er niet in uit een aantal aan hen voorgelegde horoscopen degene te kiezen die bij een bepaalde persoonsomschrijving hoorde. Zij behaalden

slechts de statische trefkans. Maar de wetenschap kampt sinds 1955 met een probleem. Toen ontdekte de Franse wetenschap­ per Michel Gauquelin dat topsporters vaker onder een bepaalde stand van de planeet Mars werden geboren dan gemiddeld. Ditzelfde 'Mars­effect' doet zich voor bij andere topmensen als geleerden, schrijvers en politici en ook voor een aantal andere planeten. Tot nu toe hebben andere wetenschap­ pers deze statische uitkomsten niet kunnen ont­ kennen, ondanks enige kritiek op de werkwijze. De aanwezigheid van het statistische Mars­effect wordt alom aanvaard, hoewel bij een onderzoek naar topsponers in Amerika het effect niet werd gevonden. Aan skeptici dus de taak het verband weg te verklaren. Een aantal Nederlanders hebben zich op die taak gestort en een mogelijke verklaring lijkt nu gevonden te zijn door juist naar de minder begaafden te kijken. Dr. Piet Jongbloet, kinderarts, was het reeds bekend dat in de winter en de zomer duidelijk meer kinderen met lichamelijke en/of geestelijke afwijkingen geboren worden. De verklaring hiervoor is dat tien tot twintig pro­ cent van de vrouwen geen maandelijkse ovulatie­ cyclus heeft, maar pas een eisprong krijgt bij de seizoensprikkel aan het begin van de lente. Bij het opnieuw op gang komen of juist bij de neergang van de ovulatiecyclus is er een hogere kans op de produktie van beschadigde eicellen, met als gevolg

negen maanden later een geboortegolfje van be­ schadigde baby's.

Herfstkatjes Dit kan verklaren dat juist op de 'pieken' van de cyclus relatief meer baby's worden geboren die later topmensen worden. Deze natuurlijke periodi­ citeit in geboortes kan via ingewikkelde computer­ berekeningen weer in verband gebracht worden met de stand van de planeet Mars. Zodoende zou het 'Mars­ effect' slechts een schijneffect zijn, dat in werkelijkheid veroorzaakt wordt door seizoens­ invloeden op de geboorte. Niets nieuws onder de zon lijkt het, want volgens een oude volkswijsheid zijn herfstkatjes minder gezond dan katjes die vroeger in het jaar zijn geboren. De kranten berichtten al over de genadeklap voor de astrologie, maar zo eenvoudig laat dit eeuwen­ lange dispuut zich niet beslechten. Andere skeptici opperden onmiddellijk statische bezwaren tegen de gepresenteerde berekeningen. En astrologen leken op geen enkele wijze onder de indruk. Leon van Assem, secretaris van het Nederlandse Ge­ nootschap voor Praktiserende Astrologen, vertelde dat het Mars­effect voor astrologen nooit van be­ lang is geweest, want het gaat altijd om een hele horoscoop. Oftewel de wetenschappers denken de astrologie te bestrijden, maar uiteindelijk bestrij­ den ze alleen elkaar! (Dirk de Hoog)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen