Ad Valvas 1991-1992 - pagina 227

AD VALVAS 28 NOVEMBER 1991

I PAGINA 1 1

De Zuidafrikaanse Judy Gardner constateert in liaar proefschrift Impaired vision dat zwarte vrouwen in het verleden niet in de Zuidafrikaanse literatuur voor kwamen. Als ze al een rolletje kregen, dan slechts als hoer of lustobject. Met de Bijbel in de hand schiepen auteurs apartheid in de literatuur. •'

Om de ideologische vooronderstellin­ gen van een tekst te bepalen, bleek het zeker zo belangrijk om te kijken wie niet spreekt, ziet en handelt. Want juist het negeren van de zwarte vrouw is te­ kenend voor haar positie in de Zuidafri­ kaanse samenleving, zo meent Gardner. De auteurs Venter en Mikro houden in hun romans, uit de eerste penode, een onverbloemd pleidooi voor apartheid. De laatste schrijver zet ook de stedelijke zwarte vrouw en de zwarte plattelands­ vrouw tegenover elkaar, in een poging om aan te tonen dat de zwarte platte­ landsvrouw een oneindig hogere moraal heeft dan haar stadszuster. Het wonen in de reservaten is te verkiezen boven het stedelijke bestaan, is dus de moraal. Zwarte stadsvrouwen worden in Mikro's verhalen verliefd op blanke mannen. Maar toch trouwen ze niet. Het blanke ras mag niet worden aange­ tast.

\

Jeugdopstand Diana Doornenbal De zwarte vrouw komt er niet best af in Zuidafrikaanse romans die verschenen tussen 1948 en 1976. Ze is geheel af­ wezig of op z'n hoogst een zeer onbe­ duidende figurant, een opvulling. En is ze een keer een personage van beteke­ nis, dan wordt ze afgeschilderd als hoer of als 'voortplantmgsmachine' die het blanke ras onzuiver maakt. Tot die conclusie komt Judy H. Gard­ ner in haar proefschrift Impaired vision, portraits of black women in the Afrikaans novel. Gardner, zelf Zuidafrikaanse, schreef haar studie vooral uit betrok­ kenheid met de zwarte vrouwen, maar ook om aan te tonen hoe de onder­ drukking op een slinkse manier ook tot de artistieke produkten van de Zuid­ afrikaanse maatschappij is doorgedron­ gen. "Apartheid wordt als een smeu­ lend vuurtje over ons lichamelijke en geestelijke bestaan gesprenkeld, om ons uiteindelijk te vernietigen, omhuld door vlammen. De literatuur van de afgelo­ Haar positie in de samenleving is de wil van God pen veertig jaar, geschreven door colla­ borateurs van de apartheidspolitiek, werkt daar aan mee", schrijft ze in haar voorwoord. Ze had zich voorgenomen niet boos te worden tijdens het lezen van de romans. Bij het vorderen van de pagina's lukte het haar echter meestal niet haar woede te bedwingen. De Zuidafrikaanse literatuur is geschre­ ven door, voor en over blanken. Voor recensies geldt volgens Gardner hetzelf­ de. De zwarte vrouwen zullen de ro­ mans zelf ovengens niet onder ogen knjgen. Bovendien zijn velen door het De positie van zwarte vrouwen in de Zuidafrikaanse literatuur gebrek aan scholing analfabeet. Verder hebben ze nauwelijks tijd om te lezen. wmd kwam en met vaste hand de romans die ze wilde gaan lezen, stuitte F.A. Venter, Mikro, Jan Rabie, André Ze moet het huishouden met werk bui­ apartheid institutionaliseerde. Gardner ze al op een tekenend probleem. Er was P. Bnnk en Elsa Joubert. tenshuis ­ veelal als bediende bij blan­ is de eerste die de rol van de zwarte maar zeer weinig keus. Daarom besloot Vooral in literatuur uit de eerste peno­ ken ­ combineren. vrouw in romans serieus onderzoekt. Er ze uiteindelijk voor elke histonsche pe­ de van het apartheidsbewind (tot 1960) zijn wel verschillende studies gedaan node van betekenis ­ en dat zijn er drie blijft de zwarte vrouw buiten beschou­ Dieren naar 'rassen' in de Zuidafrikaanse lite­ ­, minstens één representatieve roman wing. Gardner besloot daarom het doel ratuur, maar de zero status die de zwarte te bespreken, ook al had een zwarte van haar onderzoek wat uit te breiden. Het lag voor de hand om het jaar 1948 vrouw heeft, is nog nooit aan het licht vrouw er slechts een perifeer rolletje in. Ze stelde zich zelf niet alleen vragen als: als startpunt te kiezen, aangezien de gebracht. Meteen bij de selectie van de Het werden romans van de schrijvers wie spreekt, wie ziet en wie handelt? Nasionale Partij in 1948 aan het be­

Wie niet ziet, spreelit en handelt

'Regulier en speciaal onderwijs niet te integreren' Het reguliere voortgezette onder­ wijs is momenteel niet in staat op 'probleemkinderen' adequaat te be­ geleiden. Dat blijkt uit een groeien­ de instroom van leerlingen van dit reguliere onderwijs in het Speciaal Voorgezet Onderwijs (svo) voor leerlingen met Leer­ en Opvoe­

de staat bijna vier keer zoveel als een leerling in het reguliere onderwijs en met een betere begeleiding kunnen de kinderen best in het reguliere onderwijs blijven, volgens Wallage. Binnenkort wordt in de Kamer gesproken over dit plan.

dingsmoeilijkheden (LOM).

Het onderzoek van de pedagogen laat echter een ontwikkeling zien die strijdig IS met wat Wallage wenselijk acht: de moeilijk lerende en moeilijk opvoedba­ re kinderen worden juist steeds vaker van de reguliere scholen naar de voort­ gezette LOM­scholen verwezen, omdat de reguliere scholen deze kinderen niet goed kunnen begeleiden. Het blijkt bo­ vendien dat de leerlingen die op de voortgezette LOM­scholen belanden "in het algemeen problematischer wor­ den." Hun leerachterstand neemt toe en hun sociaal­emotionele problemen worden groter. Dat zorgt er voor dat deze kin­ deren niet makkelijk kunnen integreren

Een en ander wordt geconcludeerd in een studie van pedagogen van de vu, de UVA en het Gemeentelijke Pedologisch Instituut Amsterdam. Hun onderzoek lijkt te bevestigen dat een opgaan van het speciale on­ derwijs in het reguliere onderwijs moeilijk te verwezenlijken is. Staatssecretans Wallage stuurde hier onlangs in het plan 'Weer samen op school' nog op aan. Hij wil dat pro­ bleemkinderen minder snel in het dure speciale onderwijs terecht komen. Een leerling in die vorm van onderwijs kost

Problemen

In Swart Pelgnm (1958) wijst Venter een 'zwarte pelgnm' die naar Johannes­ burg gaat, weer terug naar z'n thuis­ land. Alle zwarte mensen die de pel­ grim in Johannesburg ontmoet zijn im­ mers slecht. Het zijn prostituees, dieven of moordenaars. Daarom gaat de pel­ grim terug naar z'n thuisland. Daar is hij veilig. Zwarte vrouwen komen in de romans van Venter en Mikro nauwelijks voor. Gardner schrijft: "Er wordt gemanipu­ leerd met haar aanwezigheid om be­ paalde ideeën te propageren. Waar ze wel een rol speelt, bevestigt die Afrika­ ner mythen en stereot3^en." In de loop der jaren worden die stereotypen steeds subtieler. De zwarte personages verto­ nen bijvoorbeeld hetzelfde stereotype denken als de witte. Daar waar zwarte vrouwen wel aan het woord komen, betreft het meestal ro­ mans van na 1976, na de jeugdopstand in Soweto. Volgens Gardner vormt dat het bewijs dat Afrikaner schrijvers voor die tijd nauwelijks oog hadden voor de situatie van zwarte vrouwen. In een roman van een progressieve auteur als Jan Rabie, uit de tweede periode (tot 1975) die Gardner onderscheidt, vin­ den de zwarte vrouwen dat zij zelf de schuld zijn van hun situatie. In het werk van Andre Brink hebben zwarte vrouwen slechts één dimensie, namelijk het stereotype sexuele lustobject, waar­ aan verder weinig wordt toegevoegd om hun menselijk bestaan te rechtvaardi­ gen. Lichaamsdelen van vrouwen en hun sexueel handelen worden vaak door de vrouwelijke personages zelf als dierlijk bestempeld. Veelal beroepen de auteurs zich op het chnstelijk geloof om de zwarte vrouw onderworpen te hou­ den. ZIJ moet haar lot zonder protest aanvaarden, want haar positie in de sa­ menleving is de wil van God. Gardner meent de literatuur een grote rol in de bevrijding van de ook nu nog onderdrukte zwarte vrouwen. Want: zolang 'an extremely grim picture of the black woman is painted', zal vrijheid een onbereikbare mythe blijven.

Studiegids bepaalt tentamenstof

in het reguliere onderwijs. Volgens onderzoeker E. Kool, werk­ zaam bij de faculteit PPW van de vu, blijven er daarom duidelijke taken weg­ gelegd voor de voortgezette LOM­scho­ len.

Het college van beroep voor de exa­ mens heeft twee studenten medicij­ nen gelijk gegeven: Tentamens mogen geen vragen bevatten over colleges, tenzij anders staat aange­ kondigd in de studiegids.

Die taken zijn nu tweeledig: op de eer­ ste plaats moeten de LOM­scholen pro­ beren om hun leerlingen zo snel moge­ lijk klaar te stomen voor een terugkeer naar het reguliere voortgezet onderwijs. Op de tweede plaats kan de LOM­school de leerling begeleiden bij het behalen van deelcertificaten van bijvoorbeeld het LEAO­ of MAVO­diploma. Het blijkt dat steeds vaker van deze laatste mogelijkheid gebruik wordt ge­ maakt. Omdat het behalen van die di­ ploma's een tijdrovende kwestie is, blij­ ven de leerlingen steeds langer op de voortgezette LOM­scholen. En dat is wederom een ontwikkeling waar Walla­ ge niet blij mee zal zijn. Hij wil immers de kosten van het dure speciale onder­ wijs drukken. (EE)

Met de uitspraak is een precedent ge­ schapen: studiegidsen hebben het laat­ ste woord bij het vaststellen van de ten­ tamenstof. Omdat de colleges in de studiegidsen lang niet altijd expliciet als tentamenstof staan vermeld, zouden op de uitspraak nog wel eens meer be­ roepszaken kunnen volgen. Op twee augustus van dit jaar legden de geneeskunde­studenten Jelle Steke­ lenburg en Elselien Panneman het der­ dejaars­tentamen 'spijsvertering' af. Tot hun verbazing werden er vragen gesteld over de patiënten die tijdens kli­ nische colleges waren getoond. De stu­ diegids van geneeskunde meldde echter "dat de stofomschrijving de schriftelijke studiestof is, die tijdens het onderwijs wordt uitgereikt". De studenten, die al­

lebei een 5,5 haalden voor het tenta­ men, wisten het college van beroep, dat aan de vu het laatste woord heeft bij geschillen over tentamencijfers, te over­ tuigen: ten onrechte zijn er vragen ge­ steld over de colleges. Hoogleraar inwendige geneeskunde S.G.M. Meuwissen is de verliezende partij van de beroepszaak. Hij blijft het rnerkwaardig vinden dat hij de klinische colleges niet mag tentamineren. "Het wordt uitdrukkelijk aan het begin van de colleges naar voren gebracht dat er over de klinische colleges vragen ge­ steld worden", zegt hij. Bovendien zou uit de studiegids op te maken zijn dat de colleges als tentamenstof gelden. "Iedereen beseft bovendien dat je mijn vak met kunt leren uit boeken en klap­ pers. Je moet echt patiënten gezien hebben." De hoogleraar ziet "geen reden om naar aanleiding van de uitspraak alle tentamens opnieuw na te kijken". Hij zal zich beperken tot de twee tenta­ mens van de aanklagers. (EE)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen