Ad Valvas 1991-1992 - pagina 302

AD VALVM

PAGINA 8 I

De zeven laureaten van de jaargang 1

Veel onderzoekers zijn ten onrechte niet geï nteresseerd in ongewervelde dieren

Foto Bram de Hollander

De link tussen de hersenen van de poelslak en de rat "Ik ben nu niet meer zo'n typisch in­ teeltprodukt van de vu en kan met een gerust hart terugkomen," zegt Arjen Brussaard (30). De neurofysioloog zal begin februari met een licht Ameri­ kaans accent terugkeren uit New York, waar hij de afgelopen tweeënhalf jaar heeft doorgebracht bij het Center for Neurobiology Behaviour van Colum­ bia University. Brussaard is in 1989 aan de vu gepro­ moveerd op de hersenen 'van de poel­ slak, maar inmiddels is hij overgestapt op rattehersenen. Hij gaat bij dit dier twee celtypen van de hypothalamus on­ derzoeken, oxjrtocinerge (OT) cellen en vasopressinerge (vp) cellen. De hersenen van een rat kunnen goed model staan voor die van de mens. Zo zijn OT­cellen zowel bij mens als rat verantwoordelijk voor het volstromen van de moederborst met melk zodra een baby gaat zuigen aan de tepel.

Brussaard onderzoekt alleen wat in de cel gebeurt. "Ik ga geen kleine ratjes laten voeden door een moederrat, maar simuleer het proces. Ik snij het be­ treffende deel van de hersenen uit en simuleer de input die hoort bij de acti­ viteit van het zuigen om de output die erbij hoort te achterhalen," zegt Brus­ saard. OT­cellen zorgen er ook voor dat de baarmoeder samentrekt bij het be­ vallen. De informatie over dit type her­ sencellen zou dus heel direct van nut kunnen zijn. Over het andere type dat Brussaard gaat onderzoeken, de vp­cellen, is min­ der bekend. Wel is duidelijk dat die een rol spelen bij het urineren. Vermoede­ lijk IS er ook een verband tussen hun activiteit en bepaalde bijverschijnselen van hoge bloeddruk. Een van Brussaards fundamentele bij­ dragen zal zijn het leggen van een link

tussen de hersenen van lagere, niet­ge­ wervelde dieren zoals de poelslak, en gewervelde dieren zoals de rat. "Ik denk dat die koppeling een van de re­ denen is geweest om mij dit KNAW­fel­ lowship toe te kennen. Veel onderzoe­ kers van gewervelde dieren zijn ten on­ rechte niet geïnteresseerd in ongewer­ velde dieren. Ze denken dat het onder­ zoek daarnaar van geen enkele waarde is," zegt Brussaard. Een andere reden om zijn aanvraag te belonen is ongetwijfeld geweest dat hij een interessante nieuwe techniek zal in­ troduceren op de vu, die hij samen met anderen heeft ontwikkeld aan Colum­ bia University. In het december­num­ mer van Science is over deze antisense ohgo-techmek een artikel van Brussaard (en een co­auteur) verschenen. Deze techniek betekent een doorbraak in de bestudering van ionkanalen in de mem­ bramen van de hersencellen.

Ha-Cohen: waarom zo zwijgzaam over de grote voorganger? T. Smidt van Gelder­Fontaine (38) gaat zich de komende drie jaar over een Hebreeuws handschrift uit de dertiende eeuw buigen. Het is een filosofische tekst van Jehuda Ben Salomo ha­ Cohen, die deel uitmaakt van een ency­ clopedie waarin ook andere weten­ schappen voorkomen zoals astronomie. Het werk is eerst geschreven in het Arabisch en naderhand door Ha­ Cohen zelf in het Hebreeuws vertaald. Hij geeft daarin een samenvatting van filosofische stellingnames uit zijn tijd, en kritiseert onder andere de natuurfi­ losofische opvattingen van Aristoteles. Ook tegenover de islamitische filosoof Averroes, in die tijd erg invloedrijk, neemt hij een kritisch standpunt in. Ha­Cohen wijst niet de gehele natuurfi­ losofie van Aristoteles af, maar heeft kritiek op bepaalde bewijsvoeringen. Smidt van Gelder, de enige vrouw in het gezelschap van de zeven nieuwe KNAW­onderzoekers, probeert nu uit te vinden hoe die kritiek in het geheel van Ha­Cohens denken past.

Ha­Cohen is niet heel erg belangrijk geweest voor de ontwikkeling van het joodse denken, maar bevindt zich wel vrij aan het begin van een anti­aristote­ lische traditie. Het onderzoek van het middeleeuwse joodse denken is tot nu toe zó sterk op Maimonides gencht ge­ weest, dat minder grote denkers zoals Ha­Cohen onderbelicht zijn gebleven. Ha­Cohen laat overigens weinig los over Maimonides. Smidt van Gelder wil ook uitzoeken waarom hij zo zwijg­ zaam is over zijn grote voorganger. De filosoof heeft in de Provence ge­ woond en ook enige tijd aan het hof van Frederik II gewerkt in Italië. Zo stond hij zowel in contact met de isla­ mitische als de christelijke wereld, en was daarmee het prototype van de kos­ mopolitisch ingestelde joodse geleerde van die tijd. De tekst die Smidt van Gelder gaat be­ studeren is nog niet eerder gepubli­ ceerd. Er bestaan enkele handschriften van in de wereld. Ze wil nu in de eerste plaats een analyse van de tekst maken.

waarbij ze Ha­Cohens bronnen pro­ beert te achterhalen en de manier waar­ op hij die verwerkt heeft. L ater wil ze eventueel een editie maken van de tekst. Een van de handschriften bevindt zich in Leiden, een andere in Engeland en een derde in het Vaticaan. Het Vati­ caan heeft de naam erg behoedzaam om te gaan met zijn archieven, maar het inzien van een middeleeuwse tekst als deze blijkt heel makkelijk. Smidt van Gelder: "Voor het onderzoek dat ik nu nog doe voor NWO had ik twintig Hebreeuwse handschriften op micro­ film nodig. Die bevinden zich in een prachtig instituut in Jeruzalem, waar talloze microfilms zijn opgeslagen. Maar je kan ze alleen op een heel om­ slachtige manier in handen krijgen. Eerst moet je het instituut aanschrijven, daarna de bibliotheken waaruit de handschriften afkomstig zijn. Dat duurt dus vreselijk lang allemaal. Bij het Vati­ caan kan je de boel meteen krijgen."

De Koninklijke Akademie van Wetenschappen wijst elk jaar een vijftigtal Akademie­onderzoekers aan. Dat zijn jonge gepromoveerde wetenschappers die niet aan de bak dreigen te komen door de geringe doorstroming op de universiteiten. De zeven VU­wetenschappers die de KNAW talentvol genoeg achtte om te behouden voor de wetenschap, vertellen op deze pagina's over hun onderzoek. Opvallendste karakteristiek is dat alle jonge wetenschappers wijzen op het grote belang van samenwerking met collega's over de hele wereld. Alleen de filosoof in het gezelschap werkt nog in zijn dooie eentje. Frank van Kolfschooten

De aantrekkingskracht van Japan op Chinese en inheemse elites Amsterdam­Den Haag­Tokio­Singapo­ re­Londen­Djakarta­Kyoto­Amster­ dam: dat is het reisschema van de met­ westerse historicus Peter Post (38) tot en met december 1994. Hij gaat zich in archieven verdiepen in de Japanse eco­ nomische penetratie in Azie. Tijdens zijn promotie­onderzoek naar de Japan­ se bednjvigheid in Nederlands­Indië in de periode 1868­1942 bleek hem dat de Japanse handel en industrie in die periode Aziatische zakenelites opzocht om onder de koloniale paraplu van het Westen toch eigen netwerken te kun­ nen creëren. Post: "Toen Japan in 1853 zijn grenzen opende en zijn industneprodukten tegen het einde van de negentiende eeuw over Azië verspreid werden, profi­ teerden de overzeese Chinezen als eer­ sten. Chinese handelaren en makelaars waren goed ingewerkt binnen de Japan­ se economie en waren met name be­ kend met de rurale, informele, handels­ netwerken. De Japanse buitenlandse handel werd tot aan de Eerste Wereld­ oorlog grotendeels gefinancierd via njke Chinese firma's in Hong Kong en Shanghai. Westerse handelsfirma's richtten zich vooral op de bulkgoederen als suiker, steenkool en hout, terwijl ze de handel in industrie­goederen nood­ gedwongen over moesten laten aan Chinese en Japanse firma's. "De Eerste Wereldoorlog bood de Ja­ panse handel en industrie nieuwe mo­ gelijkheden, en Japanse banken, scheepvaartmaatschappijen en handels­ firma's breidden hun netwerken toen over heel Zuidoost­Azië uit. Ze wisten in de jaren twintig een grote afzet te vinden in de Indische archipel, aanvan­ kelijk via Singapore en hun Chinese re­ laties daar, later ook via hun eigen ka­ nalen. Maar de gespannen politieke re­ laties tussen Japan en China leidde tot vele anti­Japanse boycots en tegen het einde van de jaren twintig zocht Japan nieuwe doorvoerkanalen.

"In de gebieden waar de anti­Japanse boycots het sterkst waren, zochten de Japanse firma's contact met lokale in­ heemse ondernemersfamilies. Deze groep handelaren en zakenlieden maak­ te gebruik van contacten birmen de na­ tionalistische beweging. Het koloniale bestuur zag in hun initiatieven een on­ dermijning van de koloniale structuur en haar politieke machtsbasis. Met de invoering van de Crisisinvoerordonnan­ tie in 1933 en de Importeurslicentië­ ring in 1935 wist het bestuur deze Japan­Inheemse samenwerking tijdelijk te doorbreken. In 1937­38, toen het Chinees­Japanse conflict uitbrak en aanleiding gaf tot felle anti­Japanse '^ boycots in het westelijk deel van de ar­ chipel, kwamen de inheemse handelsfa­ milies weer tot samenwerking met de Japanners. Deze situatie is tot aan het uitbreken van de Pacifische Oorlog blij­ ven bestaan. "Tijdens deze oorlog kreeg het inheem­ se zakenleven nieuwe impulsen, wat ten koste ging van de positie van de voor­ oorlogse Chinese zakengemeenschap­ pen. Er trad een groep nieuwkomers naar voren, die beter ingewerkt was binnen overzeese Chinese handelsnet­ werken. Na de oorlog werden de in­ heemse zakenelites en bepaalde Chine­ se groeperingen belangrijke financiële steunpilaren van de anti­koloniale be­ weging van het Sukamo­regime." De meeste wetenschappers hebben de Japans­Chinese zakenrelaties en de eco­ nomische aspecten van het Indonesi­ sche nationalisme slechts aangestipt. Hoe Japan het aantrekkingspunt werd voor vele Chinese en inheemse elites in Azië en Indonesië is nog niet bestu­ deerd. Deze leemte wil Post gaan vul­ len. De onderzoeker hoopt met zijn analyse ook een bijdrage te leveren tot het begnjpen van de huidige politieke en economische ontwikkelingen m Zuidoost­Azië.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen