Ad Valvas 1992-1993 - pagina 435

ADVALVAS 8 APRIL 1993

Anne Pek

In 1985 werd de heer Gede Pudja ge­ dwongen ontslag te nemen als direc­ teur­generaal van de afdeling Hindoeïs­ me en Boeddhisme op het Indonesische ministerie van religie. Gevraagd naar het waarom van dit gedwongen vertrek noemde Pudja drie redenen. In de eer­ ste plaats zijn kritische houding ten op­ zichte van de politiek van zijn collega's. In de tweede plaats zijn partijkeuze tij­ dens een hardnekkig conflict tussen twee Indonesische hindoe­jeugdorgani­ saties. En ten derde de tomeloze ambi­ ties van twee van zijn ondergeschikten. Om hun promotie te krijgen waren deze twee er niet voor teruggedeinsd de hulp van een dukun (tovenaar) uit Jogjakarta in te schakelen. De kwade activiteiten van dit duo hadden hun doel niet ge­ mist; Pudja was ziek geworden. Maar de geplaagde directeur­generaal was niet voor één gat te vangen geweest. Hij had op zijn beurt eveneens een dukun in de arm genomen, een tovenaar uit Medan. Met enig succes. De Jogjakar­ taanse tovenaar stierf. Helaas kreeg Pudja zijn baan niet terug.

Moeilijke vragen Gede Pudja is een van de vier Indonesi­ sche hindoes wier gedachtengoed aan de orde komt in The struggle of the Hindu Balinese Intellectuals, het proef­

schrift waar theoloog F.L. Bakker aan­ staande dinsdag op promoveert. Door leven en werk van vier toonaangevende hedendaagse Indonesische hindoes te beschrijven, geeft Bakker een beeld van de recente ontwikkelingen binnen de Indonesische hindoegemeenschap. Omdat het overgrote deel van de Indo­ nesische hindoes op Bali woont, richt hij zich daarbij vooral op de Balinese hindoes. De leefwereld van de Balinese hindoes heeft de afgelopen eeuw nogal wat ver­ anderingen doorgemaakt. Door het toe­ nemende contact met de Westerse we­ reld en met christendom en islam zagen de Balinezen zich plotseling voor een aantal moeilijke vragen gesteld. Hoe heette de religie die ze al eeuwen bele­ den eigenlijk? En waar geloofden ze in feite in? De intellectuele bovenlaag sloeg driftig aan het denken. Daarbij grepen ze terug op hun Westerse oplei­ ding en lieten ze zich inspireren door recente wetenschappelijke inzichten en door het voorbeeld van grote Indiase . hindoes als Mahatma Gandhi en de Hare K rishna. Zo ontstond er een moderne, democra­ tische geloofsgemeenschap op Bali. Dat er desondanks nog heel wat van de tra­ ditie bewaard is gebleven, blijkt wel uit het voorbeeld van Gede Pudja; hoewel hij van alle Balinese hindoedenkers wel als de modernste geldt, grijpt ook hij als het er op aankomt fluks op voorvader­ lijke toverij terug.

PAGINA 9

Hindoes in een islamitiscli rijlc

Ondergesneeuwd

De Balinese strijd voor een eigen religieuze identiteit Begin deze eeuw werd Bali de Westerse wereld binnengevoerd. Een pijnlijke botsing tussen de traditionele Balinezen en de moderne denkbeelden kon niet uitblijven. Maar de bevolking paste zich in hoog tempo aan. Dinsdag 13 april promoveert theoloog en predikant F.L. Bakker op een proefschrift dat dit aanpassingsproces beschrijft. donesische archipel onder Hollands be­ wind, maar omdat de kust moeilijk toe­ gankelijk was en Bali niet op de gang­ bare handelsroutes lag, had men nooit moeite gedaan het eiland werkelijk te veroveren. Wel verschenen er in 1829 christelijke missionarissen op het ei­ land, maar toen de enige Balinees die ze voor het christelijke geloof hadden weten te winnen een zendeling ver­ moordde, vonden de autoriteiten in Java het weer welletjes. Bali moest voortaan maar van de blijde boodschap verstoken blijven. Halverwege de negentiende eeuw be­ sloten de Nederlanders toch eens een aantal expeditielegers naar Bali te stu­ ren. Het aantal klachten over Balinees wangedrag bij schipbreuken was on­ rustbarend toegenomen en bovendien

begonnen de Britten verdacht veel be­ langstelling voor het eiland te tonen. Het Hollands gezag diende nu daad­ werkelijk gevestigd te worden. Niet alle Balinese vorsten gaven zich echter di­ rect gewonnen. Pas in 1908, na een aantal uiterst bloedige confrontaties, werd het laatste stukje Bali bij Neder­ lands Oost­Indië gevoegd. D e gevolgen van deze inbezitneming waren ingrijpend. Onstuitbaar drong de Westerse cultuur tot het eiland door. Bali kreeg een wegennet en een veer­ verbinding met andere eilanden. Het ir­ rigatiesysteem werd gemoderniseerd. Er werden Nederlandstalige scholen ge­ bouwd. D e eerste toeristen deden het eiland aan. En in 1929 arriveerde een door Amerikaanse christenen gezonden Chinese missionaris. Ditmaal verwel­

komden de Balinezen de blijde bood­ schap enthousiast; binnen vier jaar gin­ gen 266 eilandbewoners tot het chris­ tendom over. In 1942 maakte het Hollandse bewind plaats voor een aanvankelijk milde, later uiterst wrede Japanse bezetting. Op de Japanse capitulatie in augustus 1945 volgde een bloedige vrijheids­ strijd. In 1949 werd Nederlands Indië onafhankelijk; de unitaristische Repu­ bliek Indonesië was geboren. Bali ging daarmee deel uitmaken van een enorm uitgestrekte, cultureel en re­ ligieus zeer verscheiden eilandenrepu­ bliek die krampachtig naar eenheid streefde. O m de eenheid te bevorderen hadden de nationalistische leiders Ach­ med Soekamo en M o h a m m e d Hatta al tijdens de oorlog vijf grondstellingen.

Het geloof in één God. Wat moesten de Balinezen daarmee? Hun godsdienst kende al eeuwenlang meerdere goden. Sommigen afkomstig uit de oorspron­ kelijke Balinese religie, anderen in de negende eeuw geïmporteerd uit het hindoeïstische en boeddhistische pan­ theon van India. Met zo'n hybride go­ denwereld pasten de Balinezen niet in het monotheïstische model van de va­ ders des vaderlands. Deze hadden al een grote concessie gedaan door van Indonesië geen islamitische republiek te maken en door het ministerie van reli­ gie onder te verdelen in departementen voor moslims, voor protestanten en voor katholieken; begrip voor al die an­ dere, kleine en primitieve religies was teveel gevraagd. De Balinese religie dreigde dus opgeborgen te worden in het hokje 'stamgodsdiensten'. Geen aantrekkelijk vooruitzicht. De angst om ondergesneeuwd te raken in de nieuwe staat was voor de Baline­ zen niet de enige reden om zich ernstig over de eigen godsdienst te buigen. Wat ook meespeelde was dat ze zich er pas sinds kort bevmst van waren dat ze überhaupt zoiets als een godsdienst be­ zaten. Toen de eerste hindoes in de jaren der­ tig tot het christendom overgingen en weigerden verder nog aan de traditione­ le religieuze verplichtingen mee te doen, beseften de Balinezen plotseling daüser in hun cultuur geen duidelijk on­ derscheid bestond tussen religieuze en maatschappelijke plichten. Iedereen had tot dan toe aan alles meegedaan, religie en maatschappij waren simpel­ weg één. Niemand die daar ooit vraag­ tekens bij had geplaatst.

Hindoegoeroes In zijn proefschrift beschrijft Bakker hoe de Balinezen op zoek gingen naar een moderne religieuze identiteit, die ook nog eens respect moest afdwingen bij de autoriteiten. Ze zochten aanslui­ ting bij de wereldgodsdienst hindoeïs­ me en benadrukten het in wezen mo­ notheïstische karakter van hun polyt­ heïstische godsdienst. Wat duidelijk naar voren komt is hoe islam en chris­ tendom voor de door Bakker behandel­ de hindoedenkers als referentiekader dienden; ze wezen op de overeenkomst tussen de goddelijke openbaring die Jezus en Mohammed ontvingen en de goddelijke openbaringen van hindoe­ goeroes, benadrukten dat het hindoeïs­ me ook heilige boeken kent en voerden in 1964 zelfs een geloofsbelijdenis in. Al met al wisten de Balinezen zich goed aan te passen aan het feit dat in hun land christendom en vooral islam de re­ ligieuze norm stellen.

Blijde boodschap Het eiland Bali werd pas in 1908 de­ finitief door de Nederlanders ingelijfd. Voor die tijd toonden de koloniale au­ toriteiten maar weinig belangstelling „ __ . ­ voor dit kleme kleine steentje steentje in de de Gordel Gordel voor dit m van Smaragd. In theorie viel de In­ van Smaragd. In theorie viel de hele hele In­

de Panca Sila genaamd, afgekondigd die de basis zouden vormen voor de nieuwe republiek. De kernbegrippen waren humanisme, nationalisme, volks­ soevereiniteit, sociale rechtvaardigheid en, bovenal, het geloof in één God.

'.i*."V*iWai Een Denpasar ^ ^ „ moderne m u u e r n e hindoe-tempel m n u u e - i e m p e i in in u enpasar

Foto W arta Hindu Dharma Denpasar ­ ' " "'^" " ­ ^..^.,,,^ ^^..^^^^,

Bakker, F.L Trie struggle of the Hindu Balinese Intellec­ tuals Inde­ ^^^^^ Developments in Modern Hindu Thinking in lnd( pendent Indonesia Indonesia Amsterdam, pendent Amsterdam, VU VUUitgeverij Uitgeverijbv, bv,1993. 199 ISBN 90 5383 221 1 I ISBN 90 5383 2211

Steunen verzoi^er houdt icindse bejaarde langer thuis Experimenteel buurthuis­project helpt naaste omgeving van dementen Arjan Spit

Wie het op zich heeft genomen een dement wordende oudere te verzor­ gen, heeft het zwaar: behalve aan­ zien hoe de partner of ouder onher­ roepelijk aftakelt, wordt de verzor­ ger zelf steeds meer in beslag geno­ men door de veeleisende taak. Een sociaal isolement dreigt en regelma­ tig komen de verzorgers uiteindelijk bij de Riagg terecht. O m dat te voorkomen en de demente langer thuis te laten wonen, start in twee buurtcentra in Amsterdam­Zuid een speciaal begeleidingsproject. Vanuit buurthuis Quellijn en ouderen­ centrum De Coenen zullen de verzor­ gers van dementerenden ondersteuning krijgen bij hun taak, onder meer door gespreksgroepen met lotgenoten. Voor de dementerenden is er drie dagen in de week dagopvang, zodat de verzor­ gers wat meer tijd voor zichzelf krijgen. Het project is opgezet door de Valeri­

uskliniek en de vakgroep psychiatrie van de vu en gaat in april van start. Projectleider dr. Rose­Marie Droes hoopt dat de gespreksgroepen met an­ dere verzorgers emotionele verlichting brengen. Buitenstaanders geloven vaak nauwelijks wat de verzorger vertelt over het leven met een demente. Als andere verzorgers die verhalen wel herkennen kan dat helpen de eenzaamheid te doorbreken. Droes: "Het gaat vaak ook om onvoorstelbare situaties: iemand legt het brood in de wasmand, of haalt de vuile en schone was door elkaar. Als verzorger moet je dat voortdurend weer op orde brengen. Het zijn simpele din­ gen, maar die stapelen zich wel op. Buitenstaanders denken vaak: 'zo erg is dat toch niet?' Je voelt je al eenzaam in een situatie waarin je partner of je moe­ der aftakelt en jij machteloos staat, maar als de omgeving zich dat ook nog eens moeilijk kan voorstellen, sta je er wel heel alleen voor."

Zelfinoord Volgens Droes is een van de grootste

problemen voor verzorgers dat ze hun sociale contacten verliezen. Ze hebben er veel moeite mee de demente alleen te laten of onder de hoede van een oppas, als die al voorhanden is. Wan­ neer de verzorger vertrouwen krijgt in de opvang die het buurthuis biedt, zal hij ook weer wat vaker de deur uit komen. Droes denkt dat het bezoek aan het buurthuis ook makkelijker nieuwe con­ tacten met buurtbewoners oplevert. Behalve de gespreksgroepen zullen de verzorgers ook informatie krijgen over dementie en de hulpverlening die daar­ voor bestaat. Droes constateert dat veel mensen denken dat het verpleeghuis het enige alternatief is wanneer het thuis niet langer gaat, terwijl er ook an­ dere opvangmogelijkheden zijn. "Ze ontwijken zo de hulpverlenende instan­ ties, uit angst dat die zeggen: 'ik zou maar opnemen'." Ook voor de Riagg is het een probleem dat verzorgers te lang wachten met het vragen van hulp. "Die verzorgers klop­ pen pas om hulp aan als ze het zelf he­

lemaal niet meer zien zitten. Mensen moeten dan hele therapieën volgen, bij wijze van spreken van zelfmoord afge­ houden worden. Dat kan voorkomen worden door simpele adviezen te geven. Een demente is bijvoorbeeld agressief of onrustig, wil de deur uit. Als je dan zegt dat dat niet mag, en je sluit hem op, dan wordt diegene alleen maar onrustiger en agressiever. Je kunt ook mee naar buiten gaan, een blokje om lopen, en dan wordt hij vanzelf rus­ tiger. Dat zijn eenvoudige dingen, maar nu is iedereen bezig zelf het wiel uit te vinden."

Evaluatie Behalve de belasting van de verzorgers te verlichten beoogt het project ook op­ name in een verpleeghuis uit te stellen of te voorkomen. Uit een recent onder­ zoek aan de universiteit van Nijmegen blijkt dat dit inderdaad mogelijk is wanneer de naaste omgeving van de demente gesteund wordt in de verzor­ ging. Bij het onderzoek in Nijmegen gaf de gezinsverzorging systematisch aan»­. ­

dacht aan zowel het verzorgende fami­ lielid, als de demente oudere. Ook het buurthuis­project is gericht op beide groepen: de demente krijgt tij­ dens de dagopvang onder meer psycho­ motorische therapie. Uit haar promo­ tie­onderzoek dat Droes anderhalfjaar geleden afsloot, bleek dat deze therapie een gunstig effect heeft op de emotio­ nele toestand van de demente. Juist de emotionele stoornissen van dementie, zoals agressie, onrust en angst, vormen voor de familieleden vaak een groot probleem. Voor het project is zowel in De Coenen als in Quellijn plaats voor acht demen­ ten en hun verzorgers, die zichzelf moe­ ten aanmelden. Na een jaar wordt be­ keken of de deelnemers tevreden zijn en het programma goed in elkaar zit. Als die evaluatie gunstig uitvalt, wil Droes het project uitbreiden naar meerdere plaatsen in de stad en zal een effect­onderzoek duidelijk moeten maken of demente bejaarden en hun verzorgers er daadwerkelijk mee gebaat zijn. . ­ ­

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen