Ad Valvas 1992-1993 - pagina 486

AD VALVAS 13 MEI 1993

PAGINA 8

Nieuw lab voor dna-onderzoek Plannen voor gen­therapie liggen al klaar Erno Eskens Aanstaande dinsdag wordt het nieu­ we Centrum voor DNA­research en ­ Diagnostiek (CDD) aan de genees­ kundefaculteit in gebruik genomen. Er staat voor ongeveer 1,2 miljoen gulden aan apparatuur, waarmee onderzoek wordt gedaan naar erfe­ lijke afwijkingen in de menselijke genen. Ook bekijkt men in het lab de mogelijkheden van gen­therapie. Toestemming om deze therapie, in samenwerking met het ziekenhuis, toe te passen is er echter nog niet. Het CDD heeft twee laboratoria op de derde etage van het geneeskundege­ bouw, voorzien van de nieuwste appara­ tuur. Zo is er een zogenaamd sequence­ apparaat ­ kosten twee ton ­ dat de code van de genen min of meer automatisch vastlegt. Het apparaat maakt het werken met radio­actieve stoffen, waarmee de genen tot nu toe werden onderzocht, in de meeste gevallen overbodig. In de la­ boratoria van het CDD heersen verschil­ lende veiligheidseisen. Het grote lab werkt op VTM­niveau, wat betekent dat er geen al te gevaarlijke proeven worden gedaan. In het cl­lab zijn de proeven iets riskanter, waardoor strengere veilig­ heidsmaatregelen nodig zijn: het lab zit altijd op slot en is alleen met toestem­ ming van een veiligheidsfunctionaris toegankelijk. Besmetting met bacteriën wordt er voorkomen door de lucht op de werkplekken af te zuigen, te zuiveren en vervolgens uit te stoten.

"In het cl­lab wordt gewerkt met re­ combinant­DNA van mensen", vertelt dr. G. Pais, antropogeneticus en coördina­ tor van het Centrum. "Dat is DNA waar­ van we de structuur veranderd hebben. Dat veranderde DNA wordt in een bacte­ rie ingebracht die vervolgens zorgt voor vermenigvuldiging van het DNA. Als je werkt met willekeurig veranderd DNA en bacteriën, zijn de nsico's onvoorspel­ baar. De bacteriën moeten natuurlijk met ontsnappen. Daarom werken we met bacteriën die buiten het lab direct sterven. Echt gevaarlijk is het dus niet." Hoewel alle vakgroepen van de genees­ kundefaculteit, inclusief de ziekenhuis­ vakgroep interne geneeskunde, gebruik maken van de nieuwe laboratoria, is de komst van het CDD vooral voor onder­ zoekers uit vakgroepen antropogenetica en experimentele oncologie een aan­ winst. Zij leveren de meeste onderzoe­ kers en verrichten er fundamenteel en diagnostisch onderzoek. "We krijgen daarvoor gen­materiaal van ziekenhui­ zen uit heel Nederland", aldus Pais. "Dat materiaal onderzoeken wij. Wij kijken daarbij naar erfelijke bindweef­ selziekten. In de toekomst wordt dit onderzoek uitgebreid naar erfelijke tu­ moren en allerlei andere gen­afwijkin­ gen." Eén van de afwijkingen die al wordt on­ derzocht betreft een erfelijke ziekte waarbij de bloedvaten extra gevoelig zijn. "Als je vaststelt dat mensen die ziekte hebben," vertelt Pais, "dan kun je hen waarschuwen dat ze hun lichaam niet te zwaar moeten belasten. Voor een zwangere vrouw kan dit bijvoor­

K vV ^i^id

Foto NICO Boink AVC/VU

Onderzoeker Gerard Pals in zijn nieuwe lab beeld betekenen dat zij beter niet op de fouten, zodat wordt voorkomen dat een natuurlijke wijze kan bevallen. Als , de cellen ontaarden en kanker ontstaat. we de ziekte hebben geconstateerd Bij mensen met een defect reparatie­ raden wij in zo'n geval aan dat de baby mechanisme kun je in principe gen­the­ met de keizersnede wordt gehaald." rapie toepassen. We kunnen daarbij ge­ Het diagnostisch en fundamenteel on­ corrigeerd DNA in het beenmerg plaat­ derzoek vormt de hoofdtaak van het sen, waar het zich vermenigvuldigt en Centrum. In de toekomst kan er even­ de patiënt weer gezond wordt." tueel ook worden gewerkt met gen­the­ Naast prille plannen voor gen­therapie rapie. Dit zou in samenwerking met het bestaat de mogelijkheid dat het CDD in vu^iekenhuis kunnen gebeuren. Plan­ de toekomst hulp gaat bieden aan het nen daartoe liggen klaar, maar moeten vtJ­ziekenhuis bij het beoefenen van nog worden goedgekeurd door Haagse pre­implantatie diagnostiek. "De zie­ politici en allerlei ethische commissies. kenhuisafdeling klinische chemie, waar­ "Als we daar toestemming voor krijgen mee al wordt samengewerkt, heeft een kunnen we gen­therapie gaan toepassen paar mensen die onderzoek verrichten bij Fanconi's anemie", vertelt Pais. naar pre­embryonale cellen van dieren. "Dat is een ziekte waaraan je op jonge Daarbij wordt één cel uit het acht­celli­ leeftijd sterft, omdat het reparatieme­ ge embryo verwijderd en onderzocht op chanisme van het dna niet goed werkt. afwijkingen. Op die manier kun je zien Er komen altijd fouten in het DNA voor. of er ziekten in het embryo zullen ont­ Die fouten zijn plaatselijk. Normaal ge­ staan. We kunnen niet naar alle ziekten sproken heb je daar een aantal repara­ kijken, maar bepaalde ziekten zijn tie­mechanismen voor. Die corrigeren traceerbaar. Je kunt de techniek ook op

mensen toepassen, maar in Nederland is dit nog verboden. Als de politiek er toestemming voor geeft, zal het voor vrouwen die in­vitro­fertilisatie toepas­ sen een grote rol gaan spelen. Je kunt dan namelijk in een vroeg stadium zieke embryo's herkennen. Door deze zieke cellen niet in te brengen, voorkom je het afbreken van zwangerschappen in een latere fase. Je kunt ook voorkomen dat een vrouw een dood kind baart, wat toch een traumatische ervaring is." Pais erkent dat er nog wel wat haken en ogen aan de techniek zitten. "Ik kan mij voorstellen dat meer vrouwen in­vitro­ fertilisatie zullen willen, omdat je ermee kunt voorkomen dat je een ziek of dood kind baart. Het aantal in­vitro­fertilisa­ ties zal dus wellicht toenemen. Je kunt je afvragen of dat een goede ontwikke­ ling is." Zo ver is het echter nog niet. Het Centrum zal zich voorlopig nog be­ perken tot het opsporen van DNA­afwij­ kingen bij kinderen en volwassenen.

éP

cjee: j

Beeldende kunst in de nieuwe tijd

Péstfeitjes in je kop stampen over de Gouden Eeuw Seydi Tiryaki Aan het einde van het tweede jaar van de studie kunstgeschiedenis en archeologie moeten aanko­ mende kunsthistorici een lastige horde nemen: het tentamen 'Beeldende kunst in de nieuwe tijd' van docent Jan­Baptist Bedeaux. Het doel ervan is om studenten een compleet overzicht te bieden van de kunsthistone van de late middeleeuwen tot onge­ veer halverwege de 18de eeuw. Bedeaux besteedt speciale aandacht aan de Nederlandse gouden 17de eeuw, en verwacht dat zijn studenten op het tentamen aan de hand van diaprojecties kunnen aangeven hoe een schilderij heet en wanneer en door wie het is gemaakt. In totaal moeten de stu­ denten daarvoor ongeveer vijfhonderd illustraties bestuderen. Sommige studenten ervaren het tentamen als ver­

velend en tijdrovend stampwerk. "Dit is een echt rottentamen. Het merendeel bestaat uit vragen die met relevant zijn voor de stof, en op geen enkele manier te voorspellen zijn... marginale zaken die er niet toe doen. Péstfeitjes!" zegt een student die liever anoniem blijft. "Het zal in principe wel nut­ tig zijn voor aankomende kunsthistorici om dat al­ lemaal uit je hoofd te kennen, maar nadat je dat tentamen gemaakt heb vergeet je de geleerde stof weer heel snel", meent Annette Wiesman (24). Ze prijst zichzelf gelukkig dat ze het vak al na twee keer heeft gehaald, want medestudenten hebben er soms meer pogingen voor nodig. Annette vindt het tentamen veel zwaarder dan de andere die ze tot nu toe heeft moeten afleggen: "Het leren ervan kost vier keer zoveel tijd als normaal." Medestudent Monique staat er positiever tegen­ over. Zij vmdt het tentamen kwalitatief wel goed:

"Ondanks al het gemor dat erover is, vind ik het een erg goed tentamen. Dit blok is als enige echt volledig in de informatie en je leert er ook veel van. Ik vind het erg belangrijk dat de studenten nog eens een overzicht krijgen van de kunsthistori­ sche feiten." Ze is het echter eens met de kritiek op de omvang van de stof: "Het is zwaar, misschien te zwaar. Enkele studenten hebben eens berekend dat de hoeveelheid stof met zeven, maar negen studie­ punten beslaat. Die studenten hebben toen een officiële klacht met een handtekeningenlijst bij de vakgroep ingediend, maar daar is verder niets mee gebeurd." Docent Bedeaux kent deze klacht, maar bestem­ pelt hem als niet representatief "Ik weet niet of de stof voor dit tentamen te veel is ­ 'veel' is natuur­ lijk geen absolute term. Ik denk dat mensen zich

kunnen verkijken op de hoeveelheid stof, en mis­ schien bij andere tentamens de ervaring hebben dat er minder tijd besteed hoeft te worden dan er officieel voor staat. Ik weet wel dat dit tentamen een struikelblok is voor sommige studenten. Dat is al vrij lang zo. Er zijn studenten die het drie keer moeten doen voor ze het halen, maar het grootste deel haalt het wel binnen één of twee keer. Een derde deel haalt het al de eerste keer, en dat is toch lang geen slechte score", zegt Bedeaux. Hij wijst erop dat zijn tentamen is onderzocht door de onderwijsadviesbureau van de vu. "Toen bleek dat de kwaliteit van mijn blok ver boven het gemiddelde lag van wat er op de vu wordt aange­ boden. Het is het blok met het hoogste leerrende­ ment. Er is voor mij dan ook geen reden om iets aan dit tentamen te wijzigen."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen