Ad Valvas 1992-1993 - pagina 165

Illustratie Aad Meijer

Het moest maar eens afgelopen zijn, vond Defensie. Afgelopen met de jongens die met hulp van commerciële bureautjes de dienstp licht wisten te ontduiken. In september werd een aantal van hen opgeroepen; er was geen ontkomen meer aan. In november volgt wederom een lichting. Het eind van de weigeryup, en het eind van de bureautjes? Nee hoor, verzekeren de laatsten. "Zolang de dienstp licht nog bestaat, is er voor ons werk aan de winkel."

Karen Rijlaarsdam Op een maandag begin september dien­ den 164 dienstplichtigen zich 'bij eerste reisgelegenheid na 6.59 uur' naar de Palmkazerne in Bussum te begeven. Onder hen waren er vijfentwintig van wie Defensie het vermoeden had dat zi) tot de categorie der 'weigeryuppen' be­ hoorden. Veertien van hen kwamen op­ dagen. De anderen bleken recht te heb­ ben op vrijstelling wegens bij voorbeeld kostwinnerschap, of heten het afweten (eentje schijnt het vliegtuig naar een ver land te hebben gepakt). De meeste van de in Bussum opgekomen weigeryuppen waren client van een van de vijf junsten­ collectieven die zich hebben gespeciali­ seerd in het organiseren van uitstel en vnjstelling van militaire dienst. Deze bureaus trekken jaarlijks honder­ den cliënten, die ze meestal met succes buiten dienst weten te houden. Een groot deel van de clientele bestaat uit re­ cent afgestudeerde HBO'ers en academi­ ci. Zij storten zich liever meteen op een glanzende carrière en hebben daar een lieve duit voor over. De bedragen die de collectieven vragen lopen overigens sterk uiteen: ze variëren van 450 gulden per jaar (Haags Juristen College) tot 3000 gulden exclusief BTW all in (Leids Juns­ tencollectief).

Kinderlijk eenvoudig De methoden die de bureaus hanteren om het gewenste resultaat te bewerkstel­ ligen verschillen minder en zijn in feite kinderlijk eenvoudig. Eerst wordt beke­ ken of een reguliere vnjstellingsgrond als kostwinnerschap of persoonlijke onmis­ baarheid valt aan te voeren. Is dat met het geval, dan probeert men ­ met in het achterhoofd het aloude adagium 'van uitstel komt afstel' ­ tijd te rekken. In de hoop dat Defensie er op een gegeven moment genoeg van krijgt en de betrok­ kene niet meer oproept. Of dat de pro­ cedure zo lang duurt dat de dienstplich­ tige wèl onder een van de vrijstellings­ gronden valt (inmiddels getrouwd is bij

Harriet Kroon Eind 1993 wordt de lengte van de wagens van sneltram (lijn 51) ver­ dubbeld. Tweemaal zoveel passa­ giers zullen per rit meekunnen. Ge­ zien het enorme gebruik van lijn 51 is de verwachting dat er tijdens de piekuren nog steeds mensen zullen moeten staan. Zo'n 45 000 passagiers maken dage­ lijks gebruik van het traject Am­ sterdam Centraal Station ­ Amstel­ veen Zuid. Toen vier jaar geleden de voorbereidingen voor de snel­ tram werden getrofFen, ging het Gemeentelijk Vervoerbedrijf uit van 25 000 passagiers per dag. Er werd een dienstregeling voor elf trams gemaakt. Na de start in de­ cember 1990 bleek al gauw dat deze raming veel te krap was. Daarop

Bureaus voor weiger-yuppen verzinnen nieuwe listen 'Er zijn mogelijkheden te over om iemand uit dienst te houden' voorbeeld). Dat tijd rekken kan op ver­ schillende manieren. Vooral de Wet ge­ wetensbezwaren militaire dienst is een gouden route gebleken. De truc is om tot herhalens toe gewetensbezwaren voor te wenden die niet tot erkenning leiden ('het leger is zo slecht voor het milieu', 'ik ben tegen hiërarchische structuren' et cetera). Men doorloopt dan de hele procedure en dat duurt al snel zo'n anderhalfjaar. Achttien maan­ den vertraging dus, mooi meegenomen. De gevolgen van deze methode werden het ministerie van defensie wat te gortig: in enkele jaren steeg het aantal beroepen op de wet tot ruim vierduizend per jaar. Daarvan is naar schatting de helft af­ komstig van de collectieven. Bona fide weigeraars zijn hier de dupe van. Ook voor hen zit een snelle afhandeling er niet meer in, zodat ze lang moeten wachten voor ze hun zestien maanden vervangende dienst kunnen beginnen. Besloten werd jongens die voor een tweede maal een beroep op de wet deden met meer automatisch uitstel te verlenen, maar gewoon op te roepen. De in Bussum opgetrommelde weigeryup­ pen waren de eersten op wie deze tactiek werd toegepast. Ze kregen ter plekke nog een laatste kans: de Commissie van adv'es inzake gewetensbezwaren militai­ re dienst, die over de bezwaren moet oordelen, was in de kazerne aanwezig. De meesten benutten die mogelijkheid niet en hesen zich zonder meer in het

groene pak. Mr. J. Bos, secretaris van de commissie: "Ze gaven ruiterlijk toe dat de hulp van de bureautjes hen jarenlang uitstel had opgeleverd, maar dat ze er nu bij waren." Een paar tekenden wel bezwaar aan; twee van hen werden erkend als gewe­ tensbezwaarde en konden naar huis om de vervangende dienst af te wachten. En één weigerde iedere medewerking ­ hij wilde noch een uniform aantrekken noch een beroep doen op de wet gewe­ tensbezwaren ­ en is overgedragen aan de krijgsraad. Deze zal in december een oordeel over hem vellen. Het vermoeden bestaat dat hij als proefkonijn fungeert voor één van de junstencollectieven.

Geschil In november wordt een volgende groep weigeryuppen opgeroepen. Het zullen er waarschijnlijk een stuk of vijftig zijn. De­ fensie wil proberen binnen een half jaar alle oneigenlijke weigeraars weg te wer­ ken. De bureaus lijken zich voorlopig echter niet bijzonder onder de indruk van de acties van het ministerie; het aan­ tal bij de Commissie van Advies inzake gewetensbezwaren binnengekomen be­ roepen is nog niet noemenswaardig ge­ daald. De collectieven houden het vooral op intimidatie. "Er zijn jongens die zich laten afschrikken en de moed opgeven, maar dat is helemaal niet nodig", ver­ klaart Jeroen Frielmg van het Haags Ju­

ndisch Adviesbureau. Hij denkt dat het beleid vanzelf wel weer zal verslappen; hij zal zijn cliënten de Wet gewetensbe­ zwaren blijven aanraden. Bovendien zijn er genoeg andere moge­ lijkheden. Het creëren van een geschil met Defensie bij voorbeeld. Hoe je dat doet? "Nou, heel simpel. Je lokt een conflict uit met de behandelend ambte­ naar. Over de onmisbaarheid op het werk of vanwege een zieke moeder die moet worden verzorgd, over de ongelijk­ heid van het lotingssysteem. Daar kun je eindeloos over corresponderen. Leidt dat met tot resultaat, dan stap je naar de Raad van State. Levert al gauw een half jaar op." Fneling beweert dat geen van zijn cliën­ ten er in september aan heeft moeten geloven. Collega Ruud van Dijk (net zomin als Frielmg jurist) van het Haags Juristen College wil wèl toegeven dat het voor een van zijn cliënten 'een beetje verkeerd' is afgelopen. Die werd erkend als gewetensbezwaarde en doet nu ver­ vangende dienst. Toch heeft Van Dijk geen boze klant aan hem, want "eigen­ lijk was het geen echte weigeryup; hij had er al vier maanden dienst op zitten toen hij zich tot mij wendde. De vervan­ gende dienst vindt hij een hemel op aarde vergeleken bij het leger. Maar waarschijnlijk kan ik hem er wel uit krij­ gen." Bang voor hun lucratieve business zeg­ gen de collectieven niet te zijn. Maar

Sneltram: na uitbreiding nog steeds vol bestelde het GVB twaalf trams extra, die echter pas eind volgend jaar kunnen worden geleverd. In de ochtendspits (van kwart voor acht tot half negen) moeten de be­ stuurders van lijn 51 regelmatig passagiers aan de halte laten staan omdat de trein vol zit. Sinds een maand of tien wordt gepoogd dit euvel te verhelpen door extra me­ trostellen voor passagiers naar de stations Rai en Zuid WTC in te zet­ ten, want huist daar blijken veel passagiers uit te stappen. De middagspits (van half vier tot zes uur) is minder vaak overvol. Volgens Rob van Breevoort, voor­

Ov­kaart niet enige reden van drukte lichter van het GVB, heeft dit te maken met de lengte van de piek.. "Doordat die langer duurt is er enige spreiding van de passagiers. Hoewel het niet comfortabel is, kunnen ze tenminste mee."

Drukte Van Breevoort meent dat ov­jaar­ kaarthouders bijdragen aan de drukte op lijn 51. "Maar ik denk niet dat zonder studenten de pro­

blemen weg zouden zijn," zegt hij. "Vanaf het Amstelstation krijgen we vaak vol­meldingen binnen," licht hij toe. "Het is gebleken dat veel mensen juist bij de Rai en Zuid WTC uitstappen en dat zijn geen studenten." In Groningen is het Gemeentelijk Vervoerbedrijf in ernstige financië­ le problemen geraakt door de ov­ jaarkaart. Het aantal studenten dat er de bus pakt (trams rijden er niet), is veel groter dan verwacht. Hoewel het Amsterdamse GVB door de vervoerskaart ook een toename van passagiers op bussen en de sneltram heeft gekregen, zijn de fi­

hebben ze dan echt niet iets van vermin­ derde belangstelling gemerkt, de afgelo­ pen weken? Van Dijk: "September was een stille maand. Men was duidelijk af­ wachtend; maar nu tekent zich een in­ haalmanoeuvre af. De gestage groei waar we al tijden mee te maken hebben, zet zich weer gewoon voort." Fneling heeft nergens last van gehad, hij heeft hoogstens een paar blauwe oren aan het telefoneren overgehouden. Veel cliënten wilden weten hoe het ervoor ^ stond. "Maar we hebben hen kunnen geruststellen." Kortom: de collectieven zetten hun praktijken vrolijk voort. Zolang de dienstplicht nog blijft bestaan zullen er jongens onderuit willen en is er voor de bureaus werk aan de winkel. Werk dat iedereen met een beetje hersens ook zelf kan doen. Diverse instanties ­ Stichting rechtsbijstand dienstplichtigen. Vereni­ ging Dienstweigeraars en zelfs het Voor­ lichtingscentrum van het ministerie van defensie ­ geven informatie. Gratis en voor niets.

Luttel bedrag En bij de Vereniging Dienstweigeraars is voor een luttel bedrag een folder ver­ krijgbaar waarin uitgebreid uit de doe­ ken wordt gedaan hoe te handelen. Maar misschien hoeft het allemaal niet meer. De dienstplicht staat momenteel ernstig ter discussie. Van Dijk zal overi­ gens niet rouwig zijn als het leger wordt afgeschaft. "Ik ben de eerste om een feestje te bouwen. Hoe eerder afge­ schaft, hoe beter. Dienstplicht past niet in een rechtsstaat als de onze, het is een vorm van dwangarbeid. Bovendien hoe­ ven slechts dne van de tien jongens op te komen, dat is niet fair. Daarom help ik degenen die er geen trek in hebben." Wat Van Dijk zou gaan doen als hij bro­ deloos werd? "Oh, er is genoeg te ver­ zinnen in juridisch Nederland."

Karen Rijlaarsdam is free-lance medewerkster van Trajec ta, het blad van de Hogeschool Midden Nederland

nanciële consequenties hier minder groot. Van Breevoort licht toe: "Het GVB­ Groningen is kleiner dan wij en het percentage student­gebruikers is groter. Wij hebben tien procent toevoer bemerkt, zij veertig tot vijf­ tig, waardoor ze inkomsten zijn misgelopen. Bovendien hebben zij veel meer extra materieel moeten inzetten dan wij." "Door de ov­jaarkaart komen wij er qua kosten niet helemaal uit, maar we zijn niet zoals Groningen in financiële problemen. Bij de vol­ gende contracten met betrekking tot ov­jaarkaart zullen we meer on­ kosten vergoed willen zien. En of dit nu door het Rijk, studenten of de BV­studentenkaart wordt be­ taald, zal ons een worst zijn."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen