Ad Valvas 1992-1993 - pagina 229

AD VALVAS 3

1992 ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ i M B B « B H B B B B B B « B « B B « B B » « l ^ B B B B B « B « « B « « « « ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ i ^ ^ ^ " ^ ^ ^ « » ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ » P A G N IA

'Europa: rekenen als vijanden en leven als vrienden' Beste scriptie contemporaine geschiedenis voor het eerst bekroond Een halve eeuw geleden schreef hij samen met echtgenote Annie Verschoor 'De lage landen bij de zee' en 'Erflaters van onze beschaving'. Ook zonder zijn vrouw produceerde hij vele erudiete en geëngageerde geschiedwerl<en. De Vereniging voor de Geschiedenis van de Twintigste Eeuw noemde haar prijs voor de beste scriptie op het gebied van de contemporaine geschiedenis dan ook naar historicus Jan Romein. Vrijdag 27 november werd de Jan Romein-prijs voor het eerst uitgereikt. En wel aan drs. Ary Burger, in januari afgestudeerd en inmiddels Oio bij de vakgroep geschiedenis van de VU. Anne Pek De twintigste eeuw heeft nog zeven jaar te gaan, maar is vanwege haar uitzon­ derlijke turbulentie nu al de populairste eeuw onder geschiedenisstudenten. De werkdruk voor docenten contemporaine geschiedenis is dan ook hoog, en de lite­ ratuur nauwelijks nog bij te benen. Drie jaar geleden nam de Groningse profes­ sor Bosscher daarom het initiatief tot de oprichting van een vereniging voor his­ torici die zich met het recente verleden bezighouden. De vereniging stelt zich onder andere ten doel congressen te or­ ganiseren die de deelnemers ­ universi­ taire docenten, maar ook leraren in het voortgezet onderwijs en studenten ­ snel

Begin jaren tachtig deed in Nederland de reageerbuisbevruchting z'n intrede. Onvruchtbare stellen konden ermee aan een kind geholpen worden, maar daarnaast vormt de techniek de basis voor talloze nieuwe medische ontwikkelingen, waarover volop discussie nodig was. Hoe reageerde de overheid op de komst van dit novum? Passief. Volgens de promovendus drs. G. van Overbeeke, werkzaam bij de sectie ' maatscha ppel ij ke aspecten van de wiskunde en natuurwetenschappen', overheersten vertragingstactieken en uitstel van de discussie het beleid. Martin Enserink Weinig baby's baarden bij hun geboor­ te zoveel opzien als de Engelse L ouise Brown in 1978. Zij was de eerste re­ ageerbuisbaby; de geslachtscellen van haar ouders waren niet in het moederli­ chaam maar m een laboratoriumschaal­ tje met elkaar versmolten, waarna het eiTlbtyq Was .tertaggeplaatst in'de. baar­

een breed overzicht geven van de stand van onderzoek op een bepaald terrein. Het laatste congres dompelde de aan­ wezigen bijvoorbeeld onder in de Duitse geschiedenis van na 1870. Een uiterst actueel onderwerp, nu de kranten vol staan met verwijzingen naar de Weimar­ republiek en die bleteme Zeu. De vereniging heeft weinig waardering voor de toenemende specialisatie bin­ nen de universiteiten en beschouwt de opdeling van het historisch bedrijf in politieke, sociaal­economische en cultu­ rele geschiedenis als een gevaarlijke ont­ wikkeling. De scheidslijnen tussen de deeldisciplmes moeten verdwijnen, het vak moet weer proberen 'alles' te om­ vatten. Dat de vereniging haar dit jaar voor het eerst uitgereikte scriptieprijs naar Jan Romein vernoemde, is dan ook niet toevallig. Romein was overtuigd marxist, maar cijferfetisjisme was hem vreemd. Politiek en cultuur boeiden hem meer dan economie. Zijn geloof in het marxisme hield hem zelfs niet af van een onvervalst nationaal besef; zie 'Er­ flaters van onze beschaving'. Jan Ro­ mein was, kortom, een veelzijdig en ei­ genzinnig historicus die zich niet binnen een bepaalde deeldiscipline liet opslui­ ten.

Gewetensvol Tijdens de prijsuitreiking in het Bmnen­ gasthuiscomplex van de UVA vraagt ju­ ryvoorzitter Luykx zich, de oorkonde reeds in de hand, nog even gewetensvol af of de illustere naamgever het met de unanieme beslissing van de jury eens geweest zou zijn. Zelf meent hij van wel: "De scriptie van Ary Burger past dan misschien qua onderwerp ­ het land­ bouwbeleid van de EG ­ niet direct in Romeins straatje, maar de originaliteit, onafhankelijkheid en eigenzinnigheid waar de wirmaar blijk van geeft, passen ^ecies in de traditie van de geestelijke vader van onze kring." Dan neemt de laureaat plaats achter het katheder en vat kort samen waaruit de geroemde eigenzinnigheid van zijn scriptie bestaat. Burger is afgestudeerd op een scriptie over het landbouwbeleid van de EEG in de jaren 1959­1966. Op basis van gedegen archiefonderzoek bij Buitenlandse Zaken kwam hij tot een nauwkeunge reconstructie van de be­ leids­ en besluitvorming op dit terrein. Daarnaast werkte hij natuurlijk de nodi­ ge literatuur door, en daarbij kwam hij

Juryvoorzitter Luykx overhandigt Ary Burger de oorkonde tot het inzicht dat veel van zijn coUega­ historici zich in hun werk meer door mooie dromen dan door de feiten had­ den laten leiden.

Tegenstrijdige belangen Burger kwam tot de conclusie dat de geschiedenis van de Europese integratie bol staat van de mythevorming. "Men heeft de politieke voormannen van die tijd een diepgewortelde Europese ge­ zindheid en visionaire kwaliteiten toege­ dicht", meent hij. "Men heeft het beeld gecreëerd van een vriendenclubje dat met een sigaar rond de haard kroop om in grote harmonie over de gezamenlijke toekomst te beslissen. De huidige voor­ zitter van de Europese commissie, De­ lors, verwijst graag naar dat beeld wan­ neer hij weer een gebrek aan Europese gezindheid bij de huidige leiders ont­ waart. Maar de onderlinge vriendschap­ pen en de grote gedrevenheid waar in

de beginjaren zeker sprake van was, bie­ den geen afdoende verklaring voor het tot stand komen van het Europese land­ bouwbeleid." Dat valt volgens Burger alleen al op te maken uit het feit dat onderhandelingen met hetzelfde doel ­ vrijmaken van de agrarische handel ­ in de jaren vijftig keer op keer stuk liepen op de tegen­ strijdige economische belangen van de verschillende deelnemers. Het vurig be­ leden Europese idealisme bleek, een­ maal aan de onderhandelingstafel, plaats te maken voor nationaal realisme. Geen van de landen wilde de bescher­ ming van de eigen producenten ophef­ fen. "Dat er uiteindelijk toch een ge­ meenschappelijk landbouwbeleid en een vnj agransch handelsverkeer tot stand kwam, had weinig te maken met het idealisme van de grote voormannen van de EEG en alles met het aanbrengen van een koppeling tussen agrarische beslui­

Overheid reageerde passief bij intrede iVF-metliode Promovendus: 'Discussie in parlement was absoluut onvoldoende' moeder. De geboorte gold als een hoogstandje van de medische weten­ schap. Ongewild kinderloze echtparen kregen nieuwe hoop; als de eileiders van de vrouw geblokkeerd zijn, maar de eierstokken wel eicellen produceren, kan in­vitro­fertilisatie (IVF), zoals de behandeling officieel heet, alsnog voor een gevulde kinderkamer zorgen. In Nederland zag m 1983 de eerste buisbaby het licht in Rotterdam. In de jaren daarna nam het aantal behande­ lingen snel toe, tot ruim 6.100 in 1990. Blijkbaar is de techniek inmiddels geac­ cepteerd. Maar wanneer is daartoe be­ sloten en door wie? Hoe verliep het maatschappelijk debat, en wie speelden daarin de hoofdrollen? Drs. G. van Overbeeke promoveerde dinsdag op een onderzoek naar die vragen. Zijn proefschrift roept het inmiddels klassieke beeld op van de overheid die almaar achter de wetenschappelijke ontwikkelingen aanholt. Op de komst van de nieuwe techniek werd met gean­ ticipeerd, integendeel, het lijkt erop, schrijft de promovendus, dat de over­ heid zich door de feiten heeft laten overrompelen.

Uitstellen Het optreden van de overheid beperkte zich aanvankelijk tot het aanvragen van

een advies aan de Gezondheidsraad in 1982, voordat de eerste succesvolle po­ ging in Nederland gedaan was. In 1986 ­ drie jaar na de geboorte van de eerste baby's ­ was het advies van de raad er eindelijk. "In de tussentijd", schrijft Van Overbeeke, "voerde de overheid een defensief beleid door te streven naar een (tijdelijk) behoud van de sta­ tus quo, en het uitstellen van discus­ sie." Dat defensieve beleid hield onder ande­ re m het aanvragen van adviezen, be­ perking van de financiering en vergoe­ ding, beperking van het aantal klinie­ ken, het kritiseren van onderzoek. Ei­ genlijk greep de overheid maar één keer krachtdadig in. Dat was in 1984 toen een ­ effectief ­ verbod op particuliere rvF­klinieken werd ingesteld. Wat was het resultaat van die passieve opstelling? In afwachting van een de­ finitief standpunt stemde de overheid erin toe een beperkt aantal behandelin­ gen te laten financieren door de Zie­ kenfondsraad, op basis waarvan een ef­ fectiviteitsonderzoek gedaan zou wor­ den. Maar al snel werd, tegen de regel­ geving in, het aantal behandelingen en behandelplaatsen uitgebreid. Nieuwe toepassingen als het invnezen van em­ bryo's, embryodonatie en draagmoe­ derschap werden onderzocht of uitge­

voerd. Toestemming daarvoor ontbrak; er was zelfs nooit beleid over geformu­ leerd. Voor die 'wildgroei' zijn verschillende oorzaken aan te geven. Eén daarvan was dat de academische ziekenhuizen niet onder WVC, maar onder het minis­ terie van O en W vielen. Zij konden zich daardoor aan de gangbare regels onttrekken, bij voorbeeld door te zeg­ gen dat de behandeling onderdeel uit­ maakte van onderwijs of onderzoek. Al met al werden de door de overheid gestelde regels met voeten getreden en diezelfde overheid deed weinig om daaraan een eind te maken.

Touwtrekken Na vele jaren van touwtrekken, waarbij vooral financiële aspecten een belang­ rijke rol speelden, kwam in 1989 het besluit rvF definitief toe te staan en in het ziekenfondspakket op te nemen. Het argument van de hoge kosten bleek uiteindelijk wel mee te vallen en de maatschappelijke weerstand tegen de mogelijke gevolgen van de behandeling bleek inmiddels zover afgenomen dat het besluit politiek geen problemen meer opleverde. Voorstanders van IVF zullen opmerken dat dit allemaal zo erg met is. Het is immers prachtig als de geneeskunde

Foto Bram de Hollander

ten en besluiten op niet­agrarisch ter­ rein", zo luidt dan ook Burgers conclu­ sie. Als om zich na dit idealisme­ontmaske­ rend betoog toch nog de associatie met Romein waardig te tonen, eindigt de jonge doctorandus echter met enige woorden waarin een zeker Europees en­ gagement doorklinkt: "De nadruk die ik op de nationale belangen leg, betekent niet dat ik de oprechte Europese ge­ zindheid van de betrokkenen ontken. De onderhandelaars waren zeker geen koele, rationele lieden die leefden en re­ kenden als vijanden. Maar ik ben van mening dat de nadruk op nationale be­ langen niet per sé iets negatiefs hoeft te zijn. Ook als de EG niet tot stand is ge­ bracht door nobele idealisten, kunnen we in de toekomst vredig en tevreden samenwonen in het Europese huis, waar we rekenen als vijanden, maar leven als vrienden." kinderloze paren aan een baby kan hel­ pen? Dat is ook zo, en precies dat argu­ ment heeft altijd de boventoon gevoerd in het debat. Daarmee werd er echter aan voorbij ge­ gaan aan het feit dat rvF veel méér is dan een medische behandeling. Het is ook een basistechniek ­ het laten fuse­ ren van ei­ en zaadcel in het lab ­ die nu al verstrekkende mogelijkheden biedt (diepvriesembyro's, draagmoe­ derschap, prenatale diagnoses), en in de toekomst toepassingen zou kunnen brengen die sterke associaties met Brave New World oproepen. Doordat in het debat vooral de direct betrokkenen zoals artsen en patiënten zich hebben geroerd, en in veel minde­ re mate de ethici, juristen en psycholo­ gen, zijn al die aspecten zwakker naar voren gekomen. En de politiek had weinig animo om de mogelijk vergaan­ de consequenties van invoering van rvF grondig te bespreken. "De discussie over rvF in het parlement is absoluut onvoldoende geweest om het gevoerde beleid te legitimeren" luidt dan een van de stellingen bij Van Overbeekes proef­ schrift. Toch heeft de passieve overheidsopstel­ ling niet echt schade opgeleverd. De behandeling is zonder al te veel conflic­ ten in de gezondheidszorg opgenomen en de verspreiding en toepassing zijn nergens echt geëscaleerd. Zo bezien, vindt de promovendus, is het beleid achteraf nog redelijk succesvol te noe­ men.

Overbeeke, George van Invitro-fertilisatie De introduc tie van reageerbuisbevrucriting m Nederland Amster dam, VU Huisdaihkerij 1992 IS BN 90-900568 1

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen