Ad Valvas 1992-1993 - pagina 131

AD VALVAS 15 OKTOBER 1992 I

PAGINA 5

VU-hoogleraar schrijft nieuw gescliiedenisliandboeit 'Eerstejaars hebben geen tijd om dikke, ongestructureerde teksten door te werken' Anne Pek

i

Vraag in een Franse boekhandel naar de geschiedenisafdelmg en men verwijst je naar een fraai gesitueerde hoek van de winkel, waar tientallen meters wand­ kast zich voor je uitstrekken. Van vloer tot plafond historische werken. Groten­ deels in voor onze begnppen onwaar­ schijnlijk goedkope uitgaven. Geen Hollandse historiofiel die bij de aanblik daarvan de ogen droog houdt. Mocht de Athenaeum­boekhandel eens één zo'n plankje pockets installeren. Zelfs al waren het pockets met de lelijke omsla­ gen en de vele drukfouten van de Rain­ bow­reeks. Eén smal plankje Neder­ landstalige consumptiegeschiedenis en de historicus zou gelukkig zijn. Maar het geestelijk welzijn van de Hollandse historicus heeft geen economische waarde; en dus staan de schappen vol met onbetaalbaar vreemdtalig druk­ werk. Natuurlijk, Franse uitgevers bestrijken een veel grotere markt dan de onze en datzelfde geldt voor Engeland en voor de oosterbuur. Maar dat er m Neder­ land zo weinig historische werken ver­ schijnen, heeft meer redenen dan het relatief kleine taalgebied alleen. De be­ langstelling voor geschiedenis is hier te lande ook van zeer beperkte omvang. Wat weet de gemiddelde Nederlander van de Hoekse en Kabeljauwse twisten, de Tachtigjarige Oorlog en de Bataafse Republiek? Wakkere zeventigers kun­ nen de graven van het Hollandse huis nog in chronologische volgorde opdreu­ nen ­ 'Dikkie Ada Dikkie Flo Dikkie Flo Dikkie Floris Jan' ­ en de Slag bij Nieuwpoort zit ze ook in het geheugen gebeiteld, maar waar al die kennis toe diende, is ze nooit duidelijk geworden en daarom vielen ze er de volgende ge­ neratie niet meer mee lastig.

Schuldgevoelens

I

I

Is dat een betreurenswaardig feit? Daar valt over te twisten. In een land als Frankrijk, dat al twee eeuwen diep ver­ deeld is over de vraag welke staatsvorm het zich wenst ­ niet voor mets hebben de Fransozen sinds 1789 al vier repu­ blieken, twee keizerrijken, een monar­ chie en een met de Nazi's collabore­ rend regime versleten ­, bedient men zich graag van het verleden om het eigen gelijk aan te tonen. In Duitsland komt historische belang­ stelling vaak meer uit kwellende schuld­ gevoelens voort dan uit neutrale nieuwsgierigheid. En ook de verbijste­ rende kennis van de eigen geschiedenis waar veel jongeren verder oostwaarts, in P olen, blijk van geven heeft een hoog frustratiegehalte. Misschien mogen we wel blij zijn dat het vaderlands verleden hier de afgelopen decennia net zo snel in de bodem verzonk als een slecht on­ derheid huis. Geen rancune en verbitte­ ring die voorbije feiten overeind hiel­ den. Toch begint in Nederland het tij te keren. N u 'Europa' dichterbij komt en het besef daagt dat zeker een klein land als het onze enige concessies zal moe­ ten doen voor de eenwording, neemt de belangstelling voor de eigen identiteit toe. De felheid waarmee men afgelopen jaar in dag­ en weekbladen over de N e ­ derlandse presentatie op de Frankfurter Buchmesse en over de voertaal aan de Nederlandse universiteiten discussieer­ de, IS daar een voorbeeld van. Ook is het veelzeggend dat de eindexamens geschiedenis in het voortgezet onder­

Vaderlandse geschiedenis, liet klinkt stoffig. Toch was in onderwijskringen de behoefte aan een nieuw handboek Nederlandse geschiedenis groot. De eerste twee delen van het driedelige standaardwerk 'Nederlands verleden in vogelvlucht' liggen nu in de winkel: de vaderlandse geschiedenis naar de nieuwste inzichten. Geschreven door onder andere prof.dr. G.J. Schutte, hoogleraar aan de VU.

De Eendracht der Zeven Provinciën. Fresco in de Trêveszaal in Den Haag, 1697 wijs, die jarenlang alleen de mondiale turbulentie van de afgelopen eeuw tot onderwerp hadden, sinds kort weer die­ per op het Nederlandse wel en wee in­ gaan.

Schoolbanken Keren Ada, Dikkie en Flo dan terug in de schoolbanken? Als het aan de schrij­ vers van het onlangs verschenen stan­ daardwerk 'Nederlands verleden in vo­ gelvlucht' ligt, niet. In hun handboek, dat voor veel toekomstige historici en geschiedenisdocenten de eerste kennis­ making met het vaderlands verleden zal zijn, IS van een eenzijdige nadruk op de politieke geschiedenis geen sprake meer. Natuurlijk blijft het staatsvor­ mingsproces een belangrijk punt ­ het unieke van Nederland is immers dat het zich aan het Spaanse gezag ontwor­ stelde en als Republiek floreerde m een tijd dat een gebied zonder vorst vol­ strekt ondenkbaar was en centralisatie en absolutisme hoogtij vierden. Maar waar de politieke wording van ons land in de traditionele handboeken steeds alle aandacht kreeg, besteden de drie delen van 'Nederlands verleden in vo­ gelvlucht' ook veel aandacht aan de Nederlandse geo­ en demografie en aan de sociale, economische en culturele ontwikkelingen. "Er IS meer dan veertig jaar verstreken tussen het verschijnen van het laatste handboek Nederlandse geschiedenis en dit werk", vertelt prof dr. G.J. Schutte, mede­auteur van het tweede deel van 'Nederlands verleden in vogelvlucht' en hoogleraar in de geschiedenis van het protestantisme aan de vu. "In die pe­ riode is er natuurlijk het een en ander veranderd. De belangstelling is bijvoor­ beeld verschoven van evenementen, zoals een regeringswijziging of een eco­ nomische depressie, naar meer langdu­ riger processen. Demografische ontwik­ kelingen, de stijging van de zeespiegel, bodemerosie; zaken die men toen met het blote oog niet kon waarnemen, maar die op de lange termijn van grote invloed bleken. Onder invloed van de

Hond eet hond. Dat is de clou van een t.v.­recla­ me waarvan de bedoeling is dat je onmiddellijk een levensverzekering afsluit. Voor mij zit het ge­ niale van deze reclame niet zozeer in de clou, maar in het onnavolgbare toontje van de Dame met H o n d . Het gaat zo: Dame met H o n d ontmoet Zuinig Echtpaar met hond. Eerst vraagt ze: "En hoe is het nu met jullie?" op een toonhoogte waar de hoop op leed vanaf druipt. "Goed hoor", zegt het Echtpaar. Maar dat antwoord bevredigt de leed­ zucht van de Dame niet. Ze vraagt dan ook enigs­ zins verontwaardigd: "Ja?" Dat 'Ja?' klinkt hoog. Erg hoog. Ongelovig hoog. Dan volgt er een m o ­ ment van pijnlijke stilte, waarna ze vervolgt met een vraag onder de gordel: "En hoe IS het nu met Fred?" (dat 'Fred?' langgerekt en met halverwege een zwieper naar boven). Het effect van de vraag is vernietigend. Elke goed verstaander weet nu dat Fred ongeneeslijk ziek is. Of onlangs failliet is verklaard. Of pas weduwnaar geworden is. Of drie vingers moet missen. Of zijn

Franse Annales­school is men daar ook in Nederland meer opmerkzaam op ge­ worden. En natuurlijk is er in de afgelo­ pen decennia ook meer aandacht geko­ men voor sociaal­economische ontwik­ kelingen in het verleden. Al die gewij­ zigde inzichten vroegen om een nieuw standaardwerk voor de Nederlandse ge­ schiedenis. Daar komt dan nog het ver­ anderende karakter van de HBO en uni­ versitaire opleidingen bij. N u de studie­ duur beperkt wordt is er geen tijd meer om dikke, minder gestructureerde boe­ ken door te werken. Er moest een dun en overzichtelijk handboek komen." Al in de jaren zestig was men doende een dergelijk boek te schrijven. Waar­ om heeft het tot 1992 moeten duren voor het werk er ook daadwerkelijk

kwam? "Dat is een lang verhaal, daar zal ik u niet mee vervelen. In ieder geval IS het initiatief van de historici uitgegaan. Die wilden een nieuw hand­ boek om de studenten snel bekend te maken met de Nederlandse geschiede­ nis. Het is de uitgeverij die de doel­ groep heeft uitgebreid naar een breder publiek." Schutte is niet bang dat het boek in de ramsj zal eindigen. "Het is een zinvol handboek, niet alleen voor het onder­ wijs, ook voor belangstellenden daar­ buiten. En men verwacht dat die be­ langstelling van de gewone lezer alleen maar zal groeien. Naarmate de Europe­ se integratie toeneemt, gaan steeds meer Nederlanders zich afvragen wat het bijzondere van hun eigen land nu eigenlijk is."

Vlot geschreven

Prof.dr. G.J. Scliutte

Margot van Mulken

En hoe is het nu met Fred? rijbewijs weer niet gehaald heeft. Het gaat ab­so­ luut met goed met Fred, zoveel is zeker. De ont­ reddering staat op de gezichten van het Echtpaar te lezen. Wat te zeggen? Maar gelukkig, ze worden gered: hun hondje wordt opgegeten. Waarschijnlijk vmd ik deze reclame zo geniaal omdat mij de intonatie verdacht vertrouwd in de

Mede­auteur Schutte bekleedt aan de vu de bijzondere leerstoel Geschiedenis van het Nederlandse protestantisme. T o c h IS er weinig van zijn specialisme in het handboek terug te vinden. "Als je een handboek schrijft, laat je je met lei­ den door je eigen hobby's. Je wordt ge­ acht een algemeen overzicht te geven en niet je eigen specialisme breed uit te meten," legt Schutte uit. "Bovendien heb ik deel twee geschreven in samen­ werking met dr. Groeneveld uit Leiden, die een heel ander specialisme heeft. Natuurlijk zijn onze specialismen in al­ gemene zm wel terug te vinden, maar we hebben eikaars stukken zó eindeloos gecorrigeerd en herschreven dat alle in­ dividualismen er uit weggeschaafd zijn. Daardoor is het wat stijl en opbouw be­ treft ook zo'n samenhangend boek ge­ worden. Dat was m de boeken die we onze studenten tot nu toe lieten gebrui­ ken vaak het probleem. Het waren bun­ delingen van losse stukken waarin de omvattende analyse ontbrak. Boven­ dien waren ze vaak te dik en te moeilijk. Dat kan tegenwoordig gewoon niet meer, daar hebben eerstejaars geen tijd meer voor." Een dun en overzichtelijk werk dus.

oren klinkt: het is het toontje van de Belangstel­ lende. Ik hoor het de laatste tijd erg vaak. In de gangen. Tegen mij. Ik ben als de dood voor de Belangstellende. Het zijn van die types die je niet niet kunt groeten. Ze gaan voor je staan in de gang en spreken de obligate begroetingsformules uit terwijl ze intussen onbeschaamd over je heen kijken, de gang afspeuren op zoek naar veel inte­ ressantere mensen. Eerst is er die inleidende vraag: "En hoe is het nou met jou?" die steevast gesteld wordt terwijl in de tussentijd een passeren­ de collega, een student, het kan eigenlijk met schelen wie, uitgebreid en bijna verontschuldigend begroet wordt (verontschuldigend in de zin van: ja, ik sta hier wel met dit hier te praten, maar wat wil je, ik moet tegenwoordig ook netwerken). Op deze vraag antwoord ik altijd met een geforceerd vrolijk: "Goed hoor!", maar ik kan er niets aan doen, het komt er bij mij altijd een beetje gebro­ ken uit, een beetje benepen, eigenlijk al half schuldbewust. Ik weet namelijk dat wat er gaat komen onvermijdelijk is.

Illustratie uit Delta 2

vlot geschreven en mooi uitgegeven. Niet goedkoop, helaas: vijftig gulden per deel. Maar wie de drie delen in één keer aanschaft, krijgt korting. T o t slot een opmerking ter relativering van het gesignaleerde identiteitsvraag­ stuk. In 'Nederlands verleden in vogel­ vlucht' komt op een gegeven moment de particularistische houding van de in­ woners van de Nederlandse Republiek ter sprake. P as in de loop van de acht­ tiende eeuw kwam het hier te lande tot een interprovinciaal saamhorigheidsge­ voel, en dan nog alleen onder leden van de elite. D e meeste Nederlanders voel­ den zich nog tot in de negentiende eeuw slechts verbonden met h u n eigen gewest. Het draagvlak voor de eigen identiteit kan dus groeien. Misschien wel het leerzaamste feit uit zo'n Vader­ lands Verleden­boek. En nu maar hopen dat het boek in een goedkope vertaling op alle EG­markten verschijnt.

Delta 2 Nederlands verleden in vogelvlucht De nieuwe tijd 1500 tot 1813 Dr S Groeneveld en prof dr G J Schutte U itgever Martinus Nijhoff Leiden ISBN 9068903276 Prijs f 49,50

Plotseling krijg ik weer alle aandacht, de veel inte­ ressantere passant wordt glad vergeten en ik zie de volgende vraag in hun verlekkerde ogen flikkeren: "Ja?" Vragen ze en daarbij slaat h u n stem over, krijgt een tremolo van ongeloof 'Heus?' betekent dat, en je ziet ze denken: Weet jij dat wel helemaal zeker, meisje? Ik kruip bij dat "Ja?" al helemaal in elkaar. Het is het geluid van huilende hyena's, van nagels over schoolborden, van slijpende messen. Want ik weet dat nu de doodsteek volgt. Ik ben een willoos slachtoffer, ik klamp me vast aan de railing of aan de bordjes "Ga gerust Uw gang". Ik kan het verder shaken. En op hun voorhoofd kan ik nog net lezen dat ze denken: Zo, dus jij denkt dat het goed met je gaat? Dan ben je zeker nog met helemaal wakker, helder of nuchter. Een beet­ je onnozel ben je wel. Toevallig gaat het helemaal niet goed met jou. Want, liefje, heb je hier wel eens aan gedacht: (en dan komt het:) "En hoe gaat het nu met je proefschrift?" Had ik maar een hondje.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen