Ad Valvas 1992-1993 - pagina 484

PAGINA 6

AD VALVAS 1 3 MEI 1 9 9 3

'Publiek stimuleert enorm, maar het kan de voorstelling ook verknallen'

Jan de Groot tijdens de repetitie van het toneelstuk Stikstof

Dick Roodenburg Als regisseur werkt hij het liefst met amateurs, maar zelf is Jan de Groot ac­ teur van professie. Op dit moment speelt hij met theatergroep D e Bran­ ding in een stuk van Woody Allen. Aan het Algemeen Cultureel Centrum van de v u begeleidde hij het afgelopen sei­ zoen twee toneelcursussen, die zich in mei aan het publiek presenteren. T e n ­ minste, dat was de bedoeling en met het stuk Sti kstof van de in Hongkong geboren schrijver René de Obaldia zal dat ook zeker gebeuren. D e voorstellin­ gen van Het Schoenlappersvrouwtje, een theaterproduktie gebaseerd op een pop­ penspel van de Spaanse schrijver Gar­ cia Fedenco Lorca, zijn echter afgelast. D e spelers heten het volgens Jan de Groot te vaak afweten. "Ze realiseren zich met dat het een groepsproces is. D a n denken ze: 'Leuk, ik ga toneelspe­ len'. N o u , ik speel geen toneel, je speelt met elkaar." Professionele acteurs mogen dan volgens De Groot soms et­ terbakken zijn, werken met amateurs heeft ook wel eens nadelen. ­Waarom wi lde je acteur worden? "Geen idee van, daar probeer ik nog steeds achter te komen. Bi) ons thuis leefde het toneel absoluut niet. Ik had wel een beetje vreemde tante. Die figu­ reerde in films en stond op kermissen. Zij heeft me een keer meegenomen naar My Fai r Lady, met Wim Sonne­ veld. T o e n dacht ik: zoiets wil ik later ook gaan doen. Maar ik wist nauwelijks wat dat inhield, toneel. Shakespeare, Heijermans, nooit van gehoord. Het eerste toneelstuk dat ik ooit zag was Nathan de Wi jze van Lessing, op de middelbare school. Heavy, ik snapte er geen bal van, maar vond het schitte­ rend. Op school en thuis was ik niet zo vlot, ik zat meestal te lezen. Ze hebben me altijd een raar kmd gevonden, dus toen ik acteur wilde worden reageerden ze van: heb je hem weer. Waarschijnlijk valt het op de bank bij de psychiater al­ lemaal wel te verklaren, het zal een soort bewijsdrang geweest zijn. Achter­ af denk ik dat als ik niet voor de toneel­ school had gekozen, ik misschien inder­ daad wel gek geworden zou zijn." ­Je woonde i n Amsterdam, waarom gi ng je in Arnhem naar de toneelschool?

"In Amsterdam deed ik een oriëntatie­ cursus. De dame die dat leidde zou ook het eerste jaar doen. Wij waren water en vuur. O p de fiets naar het toelatings­ examen realiseerde ik me ineens: als ik aangenomen word, zit ik een jaar met dat mens opgescheept. Ik heb toen ge­ lijk de trein gepakt om m e in Arnhem aan te melden. En dan krijg je na vier jaar een diploma, ja. Ik heb nog het ou­ derwetse eindexamen gedaan, stukken spelen voor een commissie, een scriptie schrijven. Met mijn opleiding mag ik ook les geven. Dat is tegenwoordig ge­ scheiden. Terecht, je gaat naar die school om acteur te worden."

Ster ­Wat wi l je als acteur berei ken? "Nou, ik moet je zeggen dat ik nooit zo'n carrièredrang heb gehad. Ik wil m ' n vak goed uitoefenen en het maakt me met uit waar. Carrière heeft alles te maken met publiciteit. Ik speel bij de minder bekende groepen, geen hond kent me en dat is wel lekker rustig. Een acteur die qua rol en qua spel precies hetzelfde doet bij pakweg de Toneel­ groep Amsterdam of het Nationaal T o ­ neel, staat veel meer in de schijnwer­ pers. T o t nu toe heb ik het geluk gehad dat ik steeds voor rollen gevraagd ben, maar dat wordt minder. Ze willen of oude mannen of jonge jongens en ik zit daar net tussenin. Bovendien ben ik voor veel groepen te duur, overal wordt flink bezuinigd. D a n kun je wel in de vrije, meer commercieel gerichte pro­ dukties gaan werken, maar die voorstel­ lingen lopen vaak langer dan een sei­ zoen. Speel je tweehonderd keer het­ zelfde stuk, dat lijkt me heel vervelend. Vijftig keer is leuk, daarna wordt het werk. De zwevende gloei lamp van Woody Allen hebben we nu zestig keer ge­ speeld, daar valt niets meer aan te ont­ dekken. D e toneelstukken van Woody Allen zijn vaak voorstudies voor zijn films. De zwevende gloei lamp heeft hetzelfde ver­ haal als Broadway Danny Rose. Ik vind de toneelversie leuker, wel die typische Allen­humor, maar niet dat intellectu­ ele relatie­geneuzel. Het stuk gaat over een joods gezin waarin iedereen vlucht in illusies. D e zoon des huizes goochelt en wordt volgens moeder een ster. Zij huurt een impresario in, de broer van de buurvrouw. Maar die jongen wil he­

Foto Bram de Hollander

lemaal met goochelen, hij stottert alleen maar. D e vader van het gezin heeft een jongere vriendin en gokt. Zo rommelt dat maar aan. Ik speel de vader." ­Enkele mensen meenden jou i n de televi ­ sieserie Goede Ti jden Slechte Ti jden te her­ kennen. "Daar moet je maar niet over schrijven. Ik had even geen werk en was dus blij met het aanbod. Het zou een nieuw personage worden, de eigenaar van een café. Ze wilden dat eerst aanzien, dus ik had geen vast contract. Op een gegeven moment werden de data van het stuk van Woody Allen naar voren geschoven en toen ben ik uit de serie gestapt. T e ­ levisie­werk vind ik niet leuk, je moet veel wachten en alle aandacht is gericht op de techniek. En het is vrij doods na­ tuurlijk, je mist het publiek. Publiek kan je enorm stimuleren. Of de voor­ stelling verknallen natuurlijk, maar het speelt in ieder geval een belangrijke rol. In GTST worden de acteurs helemaal met geregisseerd, daar is geen tijd voor. Ze moeten het doen met een paar losse opmerkingen. Dat kan ook heel anders, kijk maar naar een serie als Plei dooi , daar wordt wel aan spelregie gedaan. Trouwens, in GTST zitten best goede mensen, maar de serie is gewoon met goed geschreven. Elke dag een afleve­ ring met drie verschillende schrijvers die volgens mij geen enkel contact met elkaar hebben. Er klopt absoluut hele­ maal niks van. Je probeert zo'n karakter nog een beetje bij elkaar te krijgen, maar dat lukt met."

Denkwerk ­Aan het Algemeen Cultureel Centrum ben je als regisseur verbonden. "Ik heb les gehad van Elise Homans en die vond altijd dat ik moest gaan regis­ seren. Op een gegeven moment zei ze tegen een amateurclubje: moet je hém nemen. Het was een stuk voor kinde­ ren, ik kreeg carte blanche. Dat vond ik ontzettend leuk en sindsdien doe ik elk jaar wel een regie. Maar alleen met amateurs. Beroepsacteurs kunnen zulke etterbakken zijn en bovendien zitten aan een professionele produktie veel meer belangen vast. Dan knjg je met dingen te maken waar ik me niet mee bezig wil houden. Amateurs spelen voor h u n plezier. D a t probeer ik in ieder geval voor elkaar te krijgen.

In mijn lessen op het ACC houd ik niet vast aan bepaalde methodes of speelstij­ len. Je probeert de acteurs op allerlei manieren in h u n rol te krijgen. V oor beginners is Stanislawski heel geschikt, een soort basis voor mensen die nog nooit gespeeld hebben: stel je komt een kamer binnen. Simpel, je doet de deur open en stapt naar binnen. Maar wat voor een kamer is dat, je eigen of een andere? En waarom ga je die kamer in? Dat soort dingen, het denkwerk voor een rol, dat is Stanislawski. Maar je kunt ook heel andere manieren beden­ ken om in een rol te komen." ­Je repeteerde het afgelopen seizoen met twee groepen. In Sti kstof spelen drie actri ­ ces, Het Schoenlappersvrouwtje ts een gro­ tere produktie met ti en spelers, een aantal dansers en muzi ek. Hoe kom je tot de keuze van di e stukken? "Voor het ACC kies ik meestal voor licht absurdistische toneelstukken. Dat geeft me meer mogelijkheden om de spelers dat te laten doen wat bij hen past. Een absurdistische tekst kun je eventueel een andere inhoud geven, terwijl in een naturalistisch stuk de rol vastligt. Als een speler die rol niet haalt, gaat hij af voor het'publiek, terwijl hij helemaal geen slecht acteur hoeft te zijn. Sti kstof van D e Obaldia is textueel vrij moeilijk. D e drie speelsters hebben al vrij veel er­ vanng, dat stuk zou ik nooit kunnen doen met mensen die nog nooit ge­ speeld hebben. H e t stuk van Lorca nam ik omdat het veel actie heeft. Dat is meer geschikt voor onervaren spelers. In een kleine groep kun je natuurlijk veel geconcentreerder werken, maar dat heeft niets met moeilijke of makkelijke rollen te maken. Je hebt moeilijke en makkelijke mensen. Soms willen spelers gewoon niet begrijpen waar je heen wilt. Overigens vind ik het erg jammer dat Het Schoenlappersvrouwtje niet door­ gaat. Gea Procee maakte een chore­ ografie, Ed Boekee schreef de muziek, dat zag er allemaal prachtig uit. Maar ja, als tijdens de repetities regelmatig spelers afwezig zijn, houdt het op. Het Schoenlappersvrouwtje is een heel poë­ tisch stuk, waarin Lorca laat zien hoe verstikkend de sociale controle van het Spaanse platteland kan zijn. Daarom is hij denk ik in 1936 door de fascisten vermoord, omdat hij over vrijheid schreef"

­Stikstof heeft een zwaar thema, de oorlog. "Ja, een soldaat komt thuis bij zijn moeder en zijn verloofde. Hij heeft de vreselijkste dingen meegemaakt. Maar tussen die moeder en die verloofde is ook een soort oorlog aan de gang om die soldaat. Hij ontvlucht de ene oorlog om in de andere terecht te komen. Een zwaar onderwerp, dat wel, maar om het stuk kun je ontzettend lachen. D e taal is heel beeldend en absurdistisch. Het decor bestaat uit een bed en twee stoe­ len, heel minimaal. De nadruk ligt op de tekst. De drie actrices hebben het stuk al ge­ speeld op de Pythische Spelen, vorige maand in Tilburg. D e kostuums waren nog niet eens af Ik kon er zelf niet bij zijn, maar heb begrepen dat ze het pu­ bliekssucces waren. T o c h kwamen ze niet in de finale. Blijkbaar vond de jury het raar dat je jonge meiden een oude vrouw en een man laat spelen. Dat kan ik wel begrijpen, maar zo denk ik niet. Die meiden kunnen het spelen en vin­ den het zelf hartstikke leuk om te doen. De jury vond ook dat het thema ver van de studenten afstaat. Tja, ik denk dat studenten, met Joegoslavië aan de voor­ deur, zich best met de oorlog bezig mogen houden. Maar de zaal heeft vre­ selijk gelachen. Mensen kwamen na af­ loop vertellen dat ze het zo leuk von­ den, eindelijk een stuk dat goed in el­ kaar zat. D e speelsters waren helemaal opgelucht. Ze hadden van tevoren natuurlijk ook hun twijfels, die drie. Het blijft een vreemd stuk. Omdat ik vind dat de taal de beelden moet maken, worden som­ mige teksten monotoon gesproken. Die soldaat vertelt gruwelijke dingen, maar op een bijna humoristisch afstandelijke manier. Als ik op de televisie mensen over het concentratiekamp hoor vertel­ len, luister ik beter naar iemand die dat heel zakelijk en nuchter vertelt dan naar iemand die vreselijk zit te huilen. Bij de laatste denk ik alleen maar: wat vrese­ lijk voor die mevrouw of meneer. Als regisseur wil ik iets over laten komen en daar moet de juiste vorm voor gevon­ den worden."

De toneelproduktie Stikstof \5 te zien op vrijdag 21, za terdag 22 en zondag 23 mei om 20 30 uur in de film zaal van het ACC op Uilenstede Infomiatie 548 8888

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen