Ad Valvas 1992-1993 - pagina 419

ADVALVAS 1 APRIL 1993

PAGINA 5

'Ik wens geen amfibie te zijn'

^ïT"

Dichter Guillaume van der Graft krijgt prijs voor christelijke kunst De dichter Guillaume van der Graft l<reeg deze week als eerste de nieuwe dr. C. Rijnsdorp Prijs ter waarde van tienduizend gulden toegekend voor zijn gehele oeuvre. Van der Graft vergastte zijn gehoor als tegenprestatie op gedichten en gezang van zijn hand. Want "lie de re n zijn gedichten, en gedichten worde n geschreven door dichters," zo vindt van der Graft.

Frank van Ko fschooten Deze week is aan de vu de dr. C. Rijns­ dorp Prijs uitgereikt aan de dichter Wil­ lem Barnard (72), beter bekend onder het pseudoniem Guillaunje van der Graft. Hij kreeg de prijs van tiendui­ zend gulden voor zijn gehele oeuvre, dat meer dan zeventig titels omvat. Van der Graft is de eerste winnaar van de prijs, die is bestemd voor de bekroning van kunst 'die is geïnspireerd door of affiniteit vertoont met de chnstelijke traditie en die door originaliteit van visie, vormgeving of thematiek een bij­ drage kan leveren aan de vernieuwing van die traditie'. Niet alleen literatuur, maar ook muziek en beeldende kunst komt in aanmerking voor de prijs. Volgens jury­voorzitter Hans Werkman wijkt de poézie van Van der Graft door de metaforen af van het traditionele christelijke gedicht. Hij noemde als voorbeeld daarvan beeldspraak als 'auto's gaan grazen in de straten' en 'God, God in het diepst van zijn ge­ dachten, /dat IS een boer, dat is gewoon een boer'. Onalledaags (en evenmin op z'n zondags) is ook het volgende cou­ plet': De ware kerk is als een bruid, ZIJ ouwehoert n iet in en uit, maar zin gt met tran en in haar strot over haar eeuwige rijmwoord God. Werkman zei dat van der Graft door zijn originele toon moeilijk te plaatsen is. Hij maakt "enerzijds deel uit van de vernieuwende beweging der Vijftigers, anderzijds is hij volstrekt zichzelf geble­ ven". Een Vijftiger pi(?­ sang is hij niet; de dichter Simon Vinkenoog nam hem bijvoorbeeld niet op in de Vijftigers­ bloemlezing Aton aal. Volgens de jury heeft Van der Graft een 'brugfunctie' gehad tussen de experi­ mentele Vijftigers en de christelijke poëtische traditie. "Hij haalde verbods­ borden weg voor lezers en dichters die zich moeilijk los konden maken van de vooroorlogse dichters. Onopzettelijk liet hij zijn nieuwe griffel functioneren als nieuwe richtingwijzer."

Van der Graft heeft behalve poézie ook­ psalmvertalingen en liederen gemaakt. In het Liedboek voor de kerken staan 38 psalmberijmingen en 76 gezangen van zijn hand. "Van der Graft wenste een kerk geen lekkend dak toe, en geen stinkende kaarsen, maar dan ook geen rammelende hederen. Het kerklied eiste het vakmanschap van de dichter," zei Werkman, die zijn stelling onderbouw­ de met een uitspraak van Van der Graft zelf: "Liederen zijn gedichten, en ge­ dichten worden geschreven door dich­ ters." M e t zijn psalmvertalingen en liederen benadert Van der Graft het dichtst het ideaal van de dichter/romancier, literair en muziekrecensent Comelis Rijnsdorp (1894­1982) naar wie de nieuwe prijs is vernoemd. De autodidact Rijnsdorp spande zich in woord en geschrift in voor de 'culturele bewustwording van het christelijk volksdeel'. Hij was een bekend NCRV­gezicht en ­geluid, die onder meer cultuurhistorische radio­ programma's zoals Bi] de gratie gods en Adam, wie zijt gij? presenteerde. In 1965 kreeg Rijnsdorp van de vu een eredoctoraat in de Letteren.

Adrenaline Willem Bamard/Guillaume van der Graft sprak afgelopen maandag een dankwoord uit, waarin hij mijmerde over de spanning tussen de dominee Willem Barnard (want dat is hij ge­ weest) en de dichter Guillaume van der Graft. Hij vergeleek zichzelf met België: "Er loopt een lijntje dwars door mij heen, net als de lijn die België indeelt, en verdeelt, maar net zo min afdoende. Aan de ene kant van dat lijntje heet ik Willem, aan de andere kant Guillau­ m e . " T e scheiden zijn het werk van Barnard en Van der Graft echter niet. "WiUems 'Stille omgang' en GuiUau­ mes 'Hondewacht' zijn van dezelfde na­ tionaliteit." Niets maakt Barnard zo kwaad als de typering 'dommee­dichter'. "Als ik dat hoor, stuift de adrenaline hoog op. Waarom? Hoezo? Het is toch met kwaad bedoeld? Nee, maar goede be­ doelingen stichten het meeste kwaad. Dommee­dichter! M e n versta mij wel, ik heb het ambt van dominee zeer hoog. Maar ik wil met nadruk stellen dat ik geen amfibie wens te zijn, een beetje thuis hier en een beetje daar, en wel in gescheiden elementen." Dichters wordt vaak van alles verweten. Ze zouden naïef zijn en niet realistisch. D e dichter is echter volgens Van der Graft het tegendeel van naïef. Hij ver­ zet zich ertegen: "De menselijke waar­ digheid is gemoeid met de mate van onze ontevredenheid. Van alles pro­ beert ons tevredenheid op te dringen. Er wordt een levendige en doortrapte handel gedreven in aanpassingsmassa­ ge­apparatuur. Er is een hele industrie gaande om ons naïef te houden. Wat ons dagelijks bereikt aan zogenaamde verstrooiing nadert heel dicht het abso­ lute onbenulpunt. Maar de gemeente dergenen die de Mozaïsche ontevreden­ heid hooghouden moet zich niet laten verstrooien, zij moet zich concentreren op generzijds van het onbenul." D e strijd tegen het onbenul neemt bij een dichter als Van der Graft de vorm

Deze keer vraag ik gaarne uw aandacht voor de Honky Tonk Super of Speciaal, tot voor kort onder die naam (let op: tegenwoordig H a m b u r ­ ger) verkrijgbaar in stationsrestauraties. Het Honky Tonk­gebeuren is als volgt te beschrijven. De basis is een snee witbrood, op de bakplaat ver­ warmd en gedroogd. Daarop komt een schijf vlees die met saus wordt bedekt, de nog beschikbare ruimte op het bord wordt bedolven met frites en afgedekt met een spiegelei, terwijl een gamituurtje van wat rauwkost aan de rand het geheel comple­ teert. Dit concept vervult mij iedere keer weer met be­ wondering en tevredenheid. Het verenigt alle kwa­ liteiten die een reiziger begeert: het is snel klaar, gevarieerd en harmonieus van smaak, goedkoop, en het staat in de maag. K oks als Escoffier en Bo­ cuse zijn supersterren geworden, maar de kok die de Honky T o n k Speciaal heeft ontwikkeld, is een anonymus die wellicht een gratificatie van vijftig gulden heeft gekregen. Als ik daaraan denk, dan smaakt het mij nog beter, zoals ook de schilderijen van Van Gogh een extra dimensie hebben wegens het Afgesneden Oor en K erstverhalen pas echt

Peter Wolters, AVC/VU

Guillaume van der Gr aft: 'Er loopt een lijntje dwar s door mij heen'

aan van strijd tegen de 'ontaal'. En de ontaai klinkt vrijwel overal volgens Van der Graft: "Van hoog tot laag, van de regering af tot het reclame­wezen toe, kerk en school inbegrepen, maakt men zich schuldig aan ontaal. Wat kan een dichter, zelfs een poeta­laureatus, daar­ aan doen? Ik keer de vraag even om. Ie­ mand houdt mij onbekommerd voor: 'Wat heeft uw dichterschap voor nut, ten dienste van welvaart, welzijn, volks­ gezondheid? Wat draagt gij bij aan het gemenebest?' Niets. Althans niet in de zin van de vraagsteller. Maar ik verzet mij tegen de ontaal. Is dat nog niet genoeg? Het is in elk geval messiaanse overlevering, zo u wilt chris­ telijke traditie." Dat hij de prijs kreeg voor zijn bijdrage aan de christelijke traditie deed Van der Graft deugd. "Stel je voor dat ik gepre­ zen was om de sterkte van mijn christe­ lijk geloof, om de oprechtheid van mijn godsdienstig streven! Wat een aanmati­ ging zou dat zijn, beiderzijds!" T o e n vond de prijswinnaar het tijd om over te gaan tot 'de orde van de poëzie', en hij las enkele gedichten voor en mengde zich in het gezang van door hemzelf geschreven liederen.

Auke van der Woud

Het leven kan ?T* immens goed diepte krijgen als daar voldoende leed van anderen in is verwerkt. Ik wil ook niet ontkennen dat het genieten van de Honky Tonk wordt versterkt door een zekere mate van treurigheid in de ambiance waar deze spijs wordt gegeten. Er zijn natuurlijk grenzen. D e stationsrestauratie van Zwolle is ongeschikt: die is een morsig overblijflokaal van middelbare scholie­ I

(gedicht voorgedragen door Guillaume van der Graft bij de uitreiking van de dr C Rijnsdorp Prijs)

BIBigiBJBiBlBIBIEHBIBIBlBlBigiBiBiaBIBIBIBIBiBiBiBiBBIBIBIBIBIBlBIBiBiBlBiBiBJBBlBIBiaaBl^

!

1 II II i1 I 1 1 Ii ii I I1

Waarheen Zonder te weten waarheen het beweegt zonder te weten waarheen vallen de appels en rijst het deeg zonder te weten waarheen waaien de dagen en slaat de tijd zonder te weten waarheen worden de mensen uitgeluid zonder te weten waarheen

^M^ëS^Si^^S^MS!SMS!^^SiSS^^S^^^SSSMS5SMS!SM^S^^^Êl^^^S^Më^M

ren. Arnhem zou ik ook niet nemen, te klein, te vol. 's­Hertogenbosch is zeer aangenaam (maar voor een Honky T o n k misschien net iets tè), het lijkt daar wel wat op een echt restaurant maar op een zuiverder, prettiger manier dan bij Amster­ dam CS Eerste K las, waar veel pretentie en valse tonen in de lucht hangen. De recent gebouwde stationsrestauraties (zoals Hoorn, Hilversum, Ede­Wageningen, Assen) zijn qua inrichting wel leuk omdat ze het Italiaanse design dat tien jaar geleden furore maakte (Memphis) als gesun ken es Kulturgut laten zien. Ofschoon ik in Hoorn eens een heerlijke Honky Tonk heb gegeten, vind ik deze moderne restauraties meer geschikt voor een kopje koffie, hoogstens met een appelpunt. Misschien ben ik te oud, ik zit liever in de restau­ ratie van Utrecht, een inrichting uit de jaren ze­ ventig, die tegenwoordig een aangename, nette ar­ moede uitstraalt. Rudy K ousbroek heeft jaren ge­ leden eens in de krant gefulmineerd tegen de res­ tauratie van D e n Haag Centraal, die hij o n h e r ­ bergzaam noemde en vergeleek met de wire mother van de psychologische test die sociale deprivatie bij apen vaststelt: het aapje zoekt die 'moeder' van

1 II I II I1 I1 1 I II Ii Isl

ijzerdraad slechts op omdat het honger heeft, het weet dat het van haar geen liefde hoeft te ver­ wachten. Ik begrijp die vergelijking niet. Den Haag Cen­ traal is inderdaad iets minder prettig dan Utrecht, want ik zit liever boven dan op de begane grond, vooral als het buiten schemerig of donker is. D e grote ramen in Den Haag geven je hier en daar het gevoel dat je op straat zit, maar er zijn plan­ tenbakken genoeg om dat te vermijden. Mijn drie sterren­restauratie staat in Zutphen. U hoeft niet met een dienblad aan een counter te wachten (overigens geen onaangename bezigheid) totdat de kok uw Honky T o n k Super klaar heeft: zij wordt door een allervriendelijkste mevrouw bij u aan tafel gebracht. K reeg ik daar eens twee spie­ geleieren, of bedriegt mijn geheugen mij nu? Uw tafel is er met een bruinrood hoogpolig kleedje ge­ dekt (onder het bord uiteraard een papieren placemat). Rechts staat een rij plantenbakken, linksonder ligt het stille stationsplein (u zit op de eerste verdieping), daarachter weet u de mooie oude binnenstad. Het leven kan immens goed zijn.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen