Ad Valvas 1992-1993 - pagina 143

AD VALVAS 22 OKTOBER 1992

PAGINA 5

Inspecteur Volksgezondheid promoveert op euthanasie Er moet meer openheid komen over euthanasie. De helft van de artsen is er ooit direct b ij betrokken geweest, maar zij doen er graag het zwijgen toe. En dat is slecht voor patiënten want het gaat nogal eens mis. In twaalf procent van de gevallen treden complicaties en andere onvoorziene omstandigheden op, een percentage dat omlaag kan als artsen over dit gevoelige onderwerp durven praten om hun ervaringen uit te wisselen. Gerrit van der Wal, geneeskundig inspecteur voor de Volksgezondheid in Noord-Holland, promoveerde op 16 oktober op een onderzoek naar euthanasie en hulp bij zelfdoding door huisartsen. Foto NICO Boink, AVC/VU

'Illegale karakter zet kwaliteit van handelen onder druk' Harriet Kroon Met afschuw, met zorg, maar meer nog met jaloezie kijkt men vanuit het bui­ tenland naar de Nederlandse ontwikke­ lingen rond euthanasie. Overal ter we­ reld is euthanasie of hulp bij zelfdoding strafbaar, net als in Nederland maar nergens wordt er gedoogd, zoals hier. The Dutch euthanasia is zelfs een inter­ nationaal begrip. Eerst werd hiermee gedoeld op de vermeende uit de hand gelopen praktijk (er circuleerden be­ richten dat er jaarlijks 20 000 euthana­ siegevallen waren). Sinds het rapport van de commissie Remmelink, dat in september vorig jaar als regeringsadvies het licht zag, is deze mythe ontrafeld. Het blijkt 'slechts' om 2700 gevallen per jaar te gaan. Door dit harde cijfer groeide de internationale belangstelling. The Dutch euthanasia staat tegenwoor­ dig ook voor de politieke discussie, het justitiële gedoogbeleid en de resultaten van de studies die de afgelopen twee jaar in Nederland zijn verricht.

Processen verbaal Eén van die studies betrof dat van Ger­ rit van der Wal. Zijn eerste publikatie hierover was al verschenen voordat het rapport van de commissie Remmelink klaar was. Als geneeskundig inspecteur krijgt Van der Wal regelmatig proces­ sen verbaal over euthanasie onder ogen. Voor zijn onderzoek heeft hij processen verbaal geanalyseerd en daarnaast huis­ artsen anoniem geënquêteerd. Eén van de verrassende uitkomsten vindt hij dat ongeveer de helft van de artsen ooit zo'n handeling heeft verricht. "Dat be­ tekent dat de andere helft van de huis­

artsen het nog nooit gedaan heeft," zegt Van der Wal. "Op mijn intuïtie afgaan­ de, dacht ik dat dit er minder zouden zijn." Bij stukjes en beetjes is zijn onderzoek al gepresenteerd. Zo concludeerde Van der Wal dat huisartsen tweeduizend keer per jaar euthanasie of hulp bij zelf­ doding toepassen (de resterende zeven­ honderd gevallen vinden in verpleeg­ en ziekenhuizen plaats); de commissie Remmelink bevestigde later Van der Wals bevindingen. Daarnaast vond de geneeskundig inspecteur dat het meren­ deel van de patiënten bij wie het leven werd beëindigd kanker had. Bij mensen boven de 75 en vooral boven de 85 jaar komt euthanasie en hulp bij zelfdoding weinig voor.

Taboesfeer Van 1975 tot 1985 was Van der Wal huisarts. In die tijd kreeg hij enkele , keren te maken met euthanasie. Alleen met collega's uit zijn samenwerkings­ verband sprak hij erover, tegenover an­ deren hield hij zijn mond. "Ik denk dat dit wel voor meer mensen geldt," op­ pert hij. Juist van deze taboesfeer is hij een tegenstander. Hij vindt dat eutha­ nasie uit het wetboek van strafrecht moet verdwijnen, zodat het geheime, het illegale, eraf gaat. Wanneer vervol­ gens openlijk over het onderwerp ge­ sproken kan worden ­ net als de com­ missie Remmelink pleit Van der Wal voor aandacht voor het handelen rond het levenseinde tijdens de artsenoplei­ ding en nascholing ­ zal de kwaliteit van levensbeëindigend handelen kunnen toenemen. "Laten we er alsjeblieft artikelen over

De psychotherapeutische kennis omtrent trau­ maverwerking, die in het nadenderen van de klap op de Bijlmer een favoriet media­issue blijkt, is bij ons vooral ontwikkeld aan de hand van de langdu­ rige doorwerking van de tweede wereldoorlog. Zo vanaf midden jaren zestig kwam aan het licht hoe­ veel vervolgden en verzetsmensen nog leden onder psychische en somatische gevolgen van wat zij de­ cennia eerder hadden moeten doorstaan: nog steeds nachtmerries, slaapproblemen, herbelevin­ gen en schrikachtigheid; nog steeds onvermogen tot het beleven van gevoelens van vreugde en ver­ driet; nog steeds moeite met sociaal functioneren en nog steeds allerlei lichamelijke klachten. Het baarde toentertijd ­ de relatie tot (West) Duitsland was allang genormaliseerd en de oorlog uit de nationale openbaarheid verdwenen ­ opzien dat er nog mensen dagelijks onder die pe­ riode leden. Sindsdien is die kennis gecombineerd met wat men weet over de doorwerking van ande­ re rampen (als verkrachting, beroving, natuurram­ pen, ongelukken en ziekte); het is inmiddels een aanvaarde notie dat een trauma (een ervaring, die overweldigende emoties oproept die niet onmid­ dellijk kunnen worden verwerkt en daarom wor­ den afgeweerd), als dat later niet goed wordt ver­ werkt, langdurige schade kan toebrengen. Die schade wordt gevat onder de (twijfelachtige) para­

schrijven en er op symposia over pra­ ten," zegt Van der Wal. "Een heleboel artsen melden h u n handelen niet, slechts tussen de vijftien en veertig pro­ cent wordt opgegeven. Door het illegale karakter zet je de kwaliteit van het han­ delen onder druk. Een belangrijke be­ vinding uit mijn onderzoek is bijvoor­ beeld dat een aanzienlijke groep huis­ artsen op minder adequate wijze met euthanica omgaat. Bij twaalf procent van de gevallen werden complicaties of niet beoogde effecten gemeld. Dit kan voorkomen worden door er over te schrijven en erover te praten."

Sociale gebeurtenis Ondanks het feit dat euthanasie offi­ cieel verboden is, blijkt uit het onder­ zoek dat euthanasie een sociale gebeur­ tenis is. Bijna altijd zijn er familieleden en/of vrienden bij. Van der Wal: "En daar komt dus nooit wat van naar bui­ ten, terwijl het verklikt, verraden zou kunnen worden. Als je uitgaat van die 2700 gevallen per jaar dan kan je uitre­ kenen dat over een periode van tien jaar tienduizenden mensen ervaring hebben met euthanasie." "Opmerkelijk is niet alleen dat er ande­ ren bij aanwezig zijn, maar ook wat er dan gebeurt. Het blijkt dat de patiënten in de meeste gevallen vredig en heel be­ wust afscheid nemen. Zij ontbieden vaak mensen die zij nog één keer willen zien." In november komt weer een Kamerde­ bat over euthanasie en hulp bij zelfdo­ ding. Echter, nieuws onder de zon valt niet te verwachten. Tenzij het wets­ voorstel van D 6 6 ­ dat euthanasie niet meer strafbaar stelt ­ toch nog individu­

Jolande Withuis

Geperverteerd door sociale academies plu­term posttraumatische stress­stoornis. Wat is nu 'goed verwerken'? Dat is nauwelijks te zeggen en het is bedrieglijk het zo voor te stellen alsof er een recept zou zijn waardoor men van iets vreselijks geen 'last' overhoudt. Alleen al de con­ frontatie met de eigen kwetsbaarheid (die beleef­ den ook de net ontsnapte 'boffers') en die van in­ tieme naasten roept hevige gevoelens op van machteloosheid, angst en soms woede. Bovendien heelt de tijd niet alle wonden; veel verliezen zijn door geen leger hulpverleners goed te maken. Wel kan men hopen dat het slachtoffers lukt enige illu­

ele leden uit de fractiediscipline weet te halen. In het voorjaar heeft een meerderheid van CDA en PvdA besloten de strafwet niet te veranderen. Euthanasie en hulp bij zelfdoding blijven dus strafbaar. Het enige dat het Kamerdebat in november waarschijnlijk zal opleveren, is dat de meldingsplicht die sinds eind 1990 voor alle gevallen geldt, een wettelijke status krijgt.

Achterban Van der Wal: "Een wet is geen goede wet als burgers die zo vaak en zo mas­ saal overtreden. Daarbij komt dat uit mijn onderzoek blijkt dat slechts tien procent van de huisartsen nooit zal hel­ pen bij euthanasie. Het maatschappelijk draagvlak is dan ook te klein om die oude wet zo te houden. Uit opinie­on­ derzoek blijkt dat meer dan 75 procent van de bevolking, waaronder veel chris­ tenen en CDA­ers, niet meer tegen eu­ thanasie of hulp bij zelfdoding is. Het CDA is dus behoudender dan iijn ach­ terban. Waarschijnlijk is men bang om af te glijden." Van der Wal beaamt dat de kans op af­ glijden naar ongewenste situaties be­ staat. Het gebied tussen 'niet op eigen verzoek' en 'tegen de wil van de pa­ tiënt' is schemerig. "Zo nu en dan ont­ staat de situatie dat het te laat is om er nog met de patiënt over te praten, bij­ voorbeeld doordat hij bewusteloos is geraakt. 'Doe er alstublieft wat aan dokter', zegt de familie dan. Het klinkt misschien hard, maar ik zeg dan 'nee'. Begrijp me goed, ik vind de wens van de familie heel invoelbaar, begrijpelijk. Soms moet je inderdaad iets doen wat

sies van veiligheid en controle te herstellen, want dat zijn illusies die voor ons functioneren brood­ nodig zijn. Van grote invloed op het post­traumatisch verloop blijkt het affectieve klimaat waarin het slachtoffer op verhaal moet komen. D e Nederlandse oorlogs­ ervaring werd, denkt men inmiddels, mede zo'n medisch­psychiatrisch probleem omdat er geen maatschappelijke verwerking van het gebeurde plaatsvond. Aan Dodenherdenking en Bevrij­ dingsdag werd snel getornd. Er heerste een sfeer van 'wat voorbij is, is voorbij'; handen uit de mou­ wen voor de wederopbouw leek de beste remedie. Dat sociaal gebrek aan erkenning plus het mentaal klimaat dat voorschreef over narigheid te zwijgen, vergrootten de moeite die mensen individueel hadden met de verwerking van h u n verschrikkin­ gen. Dat zo'n conspiracy of silence zich voordeed, hing vanzelfsprekend ook samen met de specifieke aard van dit man made disaster. Niettemin: als er één les uit onze naoorlogse ervaring geleerd kan worden, is het dat het slecht zou zijn als de getroffenen het gevoel zouden krijgen alleen te staan in hun ver­ driet. In dat kader zijn een zichtbaar geschokte ko­ ningin, een massale stille tocht en de belofte van een gedenkteken een goede zaak, maar beloven

niet mag. Ik kan me voorstellen dat de dokter toch opkomt voor een patiënt die verschrikkelijk lijdt."

Hardvochtig "Toch ben ik hier principieel in. Uit mijn onderzoek blijkt dat in honderd gevallen artsen euthanasie en hulp bij zelfdoding hebben verricht zonder dat de patiënt daarom verzocht. D e com­ missie Remmelink kwam met inbegrip van ziekenhuizen en verpleeghuizen op ongeveer duizend gevallen per jaar. Maar waar eindigt dit? Het eigen ver­ zoek werd altijd zo belangrijk gevon­ den, waarom nu niet meer? Het klinkt hardvochtig, maar in het geval van ver­ zoek door familie, denk ik: misschien jammer voor die patiënt. Dat zeg ik ter bescherming van de samenleving: je moet je als patiënt veilig voelen in N e ­ derland. Dat gaat misschien inderdaad soms over de rug van één individu. Heel hard, maar het is de verantwoor­ delijkheid van de arts en ook van de pa­ tiënt om dit te voorkomen." "Ik wil niet dat de arts in een situatie komt dat hij moet bedenken wat het beste is, zoals bij die honderd gevallen uit mijn onderzoek. Dat kan, als er een kans om over te praten geweest was en in de meeste gevallen is die kans er ook. Als een patiënt er niet over begint, moet de arts dat maar doen. Natuurlijk niet alsof het in de aanbieding is, maar het moet bespreekbaar gemaakt wor­ den. Artsen in opleiding zouden daar les in moeten krijgen."

uitspraken dat Nederlandse hulpverleners voor niet­autochtonen van generlei nut kunnen zijn weinig goeds. Isolement en ressentiment kunnen het verwerkingsproces, de Trauerarbeit, alleen maar remmen. Het is mooi dat overheid en hulpverlening pogen die recent verworven inzichten preventief toe te passen. Huisartsen, leraren en met wie getroffe­ nen nog meer te maken krijgen, weten nu dat het niet goed is om hen straks, wanneer de belangstel­ ling luwt maar de klap pas echt doordringt, tege­ moet te treden met een houding van: 'het leven gaat door'. Waarom voel ik dan toch irritatie als de psychotraumatoloog alweer op de buis ver­ schijnt? Niet omdat ik de onder intellectuelen do­ minante anti­psy­gevoelens deel. Integendeel. Wel een beetje door zijn haast en beeldfrequentie. Maar vooral doordat in Nederland de gedachte dat het goed is je gevoelens te uiten, is geperver­ teerd door de sociale academies en door vieze mannen als sportverslaggevers en Henk M ochel, die elke passant bij elke gelegenheid de vraag toekwijlen 'hoe het voelt'. Zoals Het Parool, dat in zijn berichtgeving over de ramp uitblonk door rel­ lerigheid, maar wel vlak erna het sportkatem opende met de kop 'post­olympische depressie woekert voort'; en dat was niet sarcastisch be­ doeld.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen