Ad Valvas 1992-1993 - pagina 175

AD VALVAS

NOVEMBER 1992 ^ ^ g | | ^ | B | | | | a B l ^ m B I H i B g B ^ H B ^ B H ^ l ^ H a i M a i l ^ i B H M B I I ^ i a ^ B H ^ a H H i ^ B M a ^ B H ^ H a ^ H i ^ ^ B i ^ ^ H I ^ H B B i H M a B H I ^ i H l l ^ ^ i a ^ B i M H i M n i M i ^ H

PAGINA 9

Hoge studieschulden vormen vooral een psychologische last De tempobeurs zal de toegang tot het hoger onderwijs nauwelijks verhinderen' Het 'hoger onderwijs voor velen' wordt voor steeds minder mens en toegankelijl<, zeggen de studentenorganisaties L^Vb en ISO. Studeren was al duur, en de tempobeurs jaagt de kosten nog verder op. Het wordt kortom weer een elitaire, want onbe­ taalbare aangelegenheid. Demagogie of harde werkelijkheid?

Met name de Landelijke Studenten­ vakbond (Lsvb) mag er graag mee schermen: onder minister Ritzen wordt studeren steeds duurder. Een schuld van een ton alsof het niks is. En het wordt alleen maar erger. Nu betaal je alleen nog je lening terug. Maar straks, als de Tweede K amer met de tempobeurs instemt, loop je het risico dat je ook je basisbeurs en aanvullende beurs moet terugbetalen. Wie immers in een studiejaar te weinig punten haalt, ziet zijn gehele studiefinancie­ ring met terugwerkende kracht omge­ zet in een lening met een rente van elf procent. Inderdaad, de schulden (zie de tabel­ len) kunnen fors oplopen. Maar bete­ kent dit nu ook dat minder scholieren zullen kiezen voor een studie aan een universiteit of hogeschool, of dat meer studenten tussentijds afhaken? En: als dat gebeurt, hadden zij daar, objectief gezien, ook reden toe? De antwoorden op die vragen zijn niet met volledige zekerheid te geven, maar zeker is wel dat er heel wat valt af te dingen op de opvatting dat 'de toegankelijkheid' wordt verminderd. Scholieren zullen zich nauwelijks laten afschrikken door de tempobeurs, denkt Uulkje de Jong, onderzoekster bij het Amsterdamse centrum voor on­ derwijsresearch SCO. De Jong vroeg aan 1500 scholieren die in 1991 zou­ den gaan studeren in het MBO, HBO en wetenschappelijk onderwijs een reactie op de stelling "Als ik verder ga stude­ ren krijg ik wel een erg grote studie­ schuld". Op een schaal van O tot 10 was de score bij kinderen uit de hoog­ ste inkomensgroep (meer dan 5500 gulden netto per maand) een 2. De laagste groep (minder dan 1500), die dus is aangewezen op aanvullende fi­ nanciering (een 'topbeurs' en desge­ wenst ook een lening) scoorde een 3,5. "Dat is nog steeds erg laag, dus speelt het nauwelijks een rol", aldus De Jong.

Leenaversie Bovendien verwachten de scholieren hun studies vlot af te leggen. Aanko­ mende HBO­ers denken het binnen vijf jaar te redden, toekomstige universitai­ re studenten voorspellen "rond de vijf jaar". Bij een norm van tien procent in het eerste, en zestig procent in tweede en volgende jaren zouden zij niet m de problemen komen en alleen hun even­ tuele lening moeten terugbetalen. Aan de vijfjarige duur van de studiefinan­ ciering komt Ritzen immers (nog) niet. "Misschien kun je zeggen dat de tem­ pobeurs een drempeltje kan worden", meent De Jong. Studenten zijn minder optimistisch dan scholieren. Eenmaal aan de slag op een HBO of een universiteit, merken zij vaak dat hun studietempo lager ligt dan verwacht. Langer studeren bete­ kent hogere schulden, en na de invoe­ ring van de tempobeurs mogelijk zelfs veel hogere schulden als zij een jaar te weinig studiepunten halen. Een aantal

1. De toepassing van de tempobeurs Hoeveel moet een academicus in vijftien jaar betalen om z'n schuld ge­ heel af te lossen als hij respectievelijk één, twee of drie jaar te weinig studiepunten behaald, maar wel binnen vijfjaar afst udeert ? Onder­ scheiden worden een thuiswonende en uitwonende st udent met alleen een basisbeurs, en een uitwonende st udent met maximaal aanvullende financiering (beurs en lenen).

Thuiswonend Uitwonend Uitwonend met max. aanv. fininaciering

1 jaar 6.074,22.938,89.974,-

2 jaar 17.498,43.586,117.900,-

3 jaar 25.375,62.174,143.312,-

NB: Bij ƒ 89.974 bedroeg de schuld aan het eind van de studie ƒ 35.264, incl ƒ 8278 rente. Maandelijkse aflosbedrag is ƒ 500. Uiteindelijk wordt ƒ 62.989 aan rente betaald. Indien de student 5,5 jaar studeert en drie jaar te weinig punten behaalt, kan de schuld aan het eind van de aflostermijn oplopen tot maximaal 174.923 gulden. Bij zes jaar wordt het bedrag 191.895 gulden. Ter vergelijking: als de student zes jaar studeert en steeds het vereiste aantal studiepunten behaalt, bedraagt zijn schuld aan het eind van de studie ƒ 39.473, incl ƒ 8563 rente. Hij lost uiteindelijk ƒ 100.714 af, incl ƒ 30.910 rente. Het maandelijkse aflosbedrag is ƒ 560.

zal dat proberen te vermijden. Moge­ lijk door harder te gaan studeren, in elk geval door zo min mogelijk te lenen. Al in 1988 zag de helft van de uitwo­ nende universitaire studenten die recht hadden op een lening af van deze faci­ liteit. Die groep wordt waarschijnlijk alleen maar groter. Sinds 1 januari 1992 moet je meteen rente gaan beta­ len over de lening waarmee je je basis­ beurs kunt aanvullen. De rente is bo­ vendien verhoogd naar 11 procent. Het is dus niet interessant meer om je lening op een spaarrekening weg te zetten, wat in 1991 nog 40 procent van de studenten deed met het gehele bedrag of een deel daarvan. Vorig jaar hadden 55.000 (van de 142.000) universitaire studenten een rentedragende lening. Gemiddeld leenden zij 237 gulden per maand. Zij mochten toen maximaal 292 gulden lenen. In het HBO was het gemiddelde 184 gulden per maand voor 93.000 studenten (op een totaal van 180.000). Daar bedroeg de maximale lening 208 gulden. De verwachting is dat steeds meer stu­ denten een baantje gaan zoeken. In 1991 werkten zeven van de tien stu­ denten naast hun studie. Twee op de tien universitaire studenten deed dit om niet te hoeven lenen. In het HBO één op de vier.

Afbetalen Hebben scholieren en studenten aan­ leiding om zich bij het begin van hun studie zorgen te maken over geld? Nauwelijks. Financiële barrières be­ staan niet in Nederland. Niet meer. Wie over de juiste diploma's beschikt krijgt een beurs waarmee hij kan stu­ deren. Is het inkomen van je ouders te laag, dan krijg je een aanvullende beurs. De voorwaarde dat je eerst een , bepaald bedrag moet lenen, is op 1 juli afgeschaft. Wil je toch lenen, dan kan dat. Ook de vrees voor een onbetaalbare studieschuld is misplaatst. Nederland kent sinds 1986 een speciale afbet­ alingsregeling die ex­studenten garan­ deert dat zij nooit meer hoeven terug te betalen dan een bepaald deel van hun inkomen, als zij te weinig verdie­ nen om hun schuld volledig te kunnen aflossen. De zogenaamde afbetaling naar draagkracht. Wie is afgestudeerd moet gedurende maximaal vijftien jaar een maandelijks bedrag overmaken aan de Informatise­ ringsbank. Een alleenstaande academi­ cus met een belastbaar jaarinkomen van 40.000 gulden betaalde in 1990 volgens de draagkrachtregeling elke maand 375 gulden terug, ook al zou hij bij voorbeeld eigenlijk 500 gulden moeten betalen om zijn schuld te ver­ effenen. Tot een belastbaar inkomen van 15.000 gulden betaalde je in 1990 zelfs helemaal niets terug Als je wilt, begin je pas twee jaar na je studie met aflossen. De schuld die dan na vijftien jaar nog resteert, wordt kwijtgescholden. De zojuist genoemde academicus moest eigenlijk 500 gulden betalen; dat is in de toekomst ook het bedrag als je vijf jaar over je studie hebt gedaan en één jaar te weinig stu­ diepunten hebt gehaald. Je leent dan tijdens je studie in totaal 26.986 gulden. Door de rente be­ draagt je schuld bij je doctoraal 35.264 gulden en als je, op 1 januari 2000, gaat aflossen: 45.068 gulden. Ben je rijk genoeg, dan ben je vijftien jaar later schuldvrij en heb je liefst 89.975 gulden afgelost, waarvan 62.989 gul­ den aan rente. Je moet dan een belast­ baar inkomen van zo'n 45.000 gulden hebben. Is dat inkomen echter 40.000 gulden, dan betaal je minder; 67.500 gulden (180 maanden x 375 gulden). Een aanpak die zowel de LSVb als het ISO redelijk vindt en zakelijk met kan worden beschouwd als een drempel om te gaan studeren. Zo'n 197.500 ex­ studenten lossen op dit moment een langlopende schuld af, waarvan 31.000 met een draagkrachtmeting. Hun ge­ middelde schuld bedraagt 7200 gul­ den. De maximale schuld na zes jaar studie bedraagt nu welgeteld 39.473 gulden. Wie dat in vijftien jaar hele­ maal aflost moet ruim een ton ophoes­ ten. Voor de invoering van het bestaande systeem van studiefinanciering, dus

Uuikje de Jong: 'Misschien kun je zeggen dat de tempobeurs een drempeltje kan worden' Foto Bram de Hollander

voor 1986, bestond een strengere af­ betalingsregeling. Je moest net zo lang doorbetalen totdat je alles had afgelost. Wel was toen nog sprake van een 'ren­ teloos voorschot'; je hoefde geen rente te betalen. De schulden voor de stu­ denten liepen minder hoog op. Toch heeft ook het bestaande systeem zijn slachtoffers, al zijn het extreme ge­ vallen. De partner van een tweeverdie­ ner is verplicht te helpen aflossen, eveneens naar draagkracht. Heb je de pech dat jouw partner weigert, dan kan de termijn oplopen tot 30 jaar. Omdat de rente over de uitstaande schuld blijft doorlopen, moet strikt ge­ nomen uiteindelijk een duizelingwek­ kend hoog bedrag worden terugbe­ taald. Tot meer dan een miljoen gul­ den. Dat is veel meer dan je ooit hebt geleend. In werkelijkheid betaal je veel minder, gezien de relatie met de draag­ kracht.

Kwaadwillend De objectieve toegankelijkheid van het hoger onderwijs wordt dus niet be­ perkt. Resteert de vraag waarom LSVb en ISO het tegendeel beweren en minis­ ter Ritzen honend verwijten dat stude­ ren 'onbetaalbaar wordt'. Dat wordt het immers niet. De LSvb is gewoon kwaadwillend. De bond verzwijgt de regeling om tacti­ sche redenen. "Anders knjgen we de studenten helemaal niet meer warm voor een demonstratie", verklaart een oud­bestuurslid. Studenten en scholieren worden aan het twijfelen gebracht. Belangrijk is het verschijnsel 'psychologische drempel'. Het idee dat je een schuld van mis­ schien wel meer dan een ton krijgt, is bepaald geen stimulans om te gaan studeren, of er mee door te gaan. Vooral als je niet weet dat je misschien een groot deel nooit zult hoeven terug te betalen. En dat weten veel studen­ ten niet. De Informatiseringsbank heeft er wel een aparte folder over, maar maakt er bepaald geen reclame voor.

Hoewel het met de objectieve toegan­ kelijkheid erg lijkt mee te vallen, zijn zorgen over de afbetaling van studie'­ schulden soms terecht. "De op het oog zo redelijke draagkrachtregeling leidt in de praktijk tot problemen", is de er­ varing van Aart Paardekooper, mede­ werker van het Steunpunt Studiefinan­ ciering in Amsterdam en in januari 1992 afgestudeerd op een onderzoek naar de rechtvaardigheid van het Ne­ derlandse beurzensysteem.

Lastig Als je bij voorbeeld in 1993 wilt aflos­ sen naar draagkracht, moet je uiterlijk drie maanden van tevoren een speciaal formulier opsturen naar de Informati­ seringsbank (IB), met kopieën van je belastingsaanslag, aangiftebiljet en jaaropgaven. Dat is lastig. De terugbetalingsregels worden vervol­ gens zeer streng toegepast door de IB. Paardekooper "weet zeker" dat bepaal­ de ex­ studenten daardoor in de pro­ blemen komen. Vorig jaar kwamen 10.000 studenten met een langlopende schuld in aanraking met de deurwaar­ der. De helft slaagde er niet in een be­ vredigende regeling te treffen. Dit jaar dreigt dat aantal fors te stijgen. Ondui­ delijk is waarom. Een woordvoerder van de IB verwacht dat daar op korte termijn een onderzoek naar wordt in­ gesteld. In hoeverre strenge regels of onbe­ kendheid daarmee scholieren afschrik­ ken om te gaan studeren, weet Paarde­ kooper niet. "En wie door financieële problemen stopt met studeren, kun je evenmin achterhalen. Dat soort stu­ denten trekt zich meestal stilletjes terug." (HOP)

2. Wat betaalt een academicus werlcelijk? Wat betaalt een academicus werkelijk in vijftien jaar, als zijn belastbaar inkomen te laag is? Af te lossen schuld aan eind studie 35.264, aflossing begint direct na studie. Bedragen zijn gemiddelden. Belastb. initomen IVIaandaflossing 15.000 0 30.000 178 474 45.000

Eindaflossing 0 32.049 62.570

Winst' 168.724 95.213 0*

* Deze academicus heeft zijn schuld na t ien jaar helemaal afgelost .

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen