Ad Valvas 1992-1993 - pagina 239

AD VALVAS 1 0 DECEMBER 1 9 9 2 I

I PAGINA 5

Etnische jongeren voelen zich onderling verbonden Ervaringen met discriminatie mede bepalend voor identiteit Tussen jongeren uit verschiriende etnische groepen is een onderlinge verbondenheid aan het ontstaan. Een gevoel van 'wij buitenlanders' tegenover de rest van de samenleving. Dat vindt Sawitri Saharso één van de opmerl<elijkste conclusies van haar promotie­ onderzoek naar allochtone jongeren in het voortgezet onderwijs. Vorige week promoveerde zij aan de Universiteit van Amsterdam. Sinds afgelopen zomer werkt zij bij de vakgroep politicologie van de VU bij de afdeling vrouw en beleid.

Dirk de Hoog Toen Saharso nog bij het inmiddels opgeheven centrum voor etnische stu­ dies aan de UVA werkte, raakte ze be­ trokken bij een evaluatie­onderzoek van lessen anti­racistische vorming in het onderwijs. Al snel bleek dat h e t effect van zulke lessen met makkelijk te meten IS, ook al omdat er weinig bekend is over hoe jongeren zélf denken over h u n eigen culturele identiteit en onderlinge verschillen. Daarom besloten de onder­ zoekers eerst maar eens met leerlingen in het voortgezet onderwijs, dus in de leeftijd van veertien tot twintig jaar, te gaan praten. In totaal vonden inter­ views plaats met 78 leerlingen van zowel allochtone als autochtone af­ komst op verschillende scholen in de Randstad. Tussen de allochtone leerlin­ gen en de autochtonen bleken echter zulke grote verschillen in belevingswe­ reld te bestaan, dat de uiteindelijke analyses van de interviews gescheiden zijn. Saharso promoveerde op het eerste ge­ deelte met het proefschrift Jan en Alle­ man, etnische jeugd over etnische iden­ titeit, discriminatie en vriendschap. D e autochtone scholieren komen over enige tijd aan bod in de dissertatie van Yvonne Leeman.

Raamwerk Het proefschrift bevat naast een weer­ gave van de uitgebreide interviews met de 42 etnische jongeren een theoreti­ sche verhandeling over de betekenis van etniciteit en discriminatie voor het ontstaan van vriendschappen. De pro­

Onderzoekster Saw itri Satiarso: 'Allochtone meisjes doen hun best om te laten merken dat zij iets van elkaars cultuur begrijpen'

'•':­%r,^Mé:

Foto Catnen Ariens

movenda hoopte bij het begin van het onderzoek tot een soort typologie te kunnen.^omen, maar dat is met gelukt. "Ik had het gevoel dat ik het materiaal geweld aandeed door het per sé in een conceptueel raamwerk te willen per­ sen", schrijft ze. N u dient het theore­ tisch raamwerk als een soort handlei­ ding bij het interpreteren van de inter­ views. En andersom zijn de verhalen van de jongeren een illustratie bij de theorie. Eén van de verschillen tussen autochto­ ne en allochtone scholieren is de erva­ ring met discriminatie. Bijna alle al­ lochtonen zeggen daarmee te maken te hebben. Volgens de onderzoekster is dat dan ook een belangrijk element van h u n identiteit. " H u n ervaringen met discriminatie maakt het h u n onmogelijk om zich op dezelfde manier jong te voe­ len als autochtone jongeren. D e etni­ sche jongeren moeten voortdurend uit­ leggen waarom ze hier zijn en ze vinden dat ze anders worden behandeld." Die discriminatie ervaren de scholieren zowel binnen als buiten de school. Het gaat daarbij vele stapjes verder dan ge­ wone scheldpartijen tussen kinderen, vindt Saharso. Ze geeft een voorbeeld. Een Turks meisje gaat op het school­ plein op een bankje zitten. Een paar Nederlandse nieisjes komen langs en roepen zonder aanleiding: " H é , daar zit die T u r k weer. R ot toch op naar je eigen land." Veel allochtone scholieren zijn bijvoorbeeld ook weleens onterecht van winkeldiefstal beschuldigd. D e interviews vonden een paar jaar ge­ leden plaats. T o e n al maakten veel van de etnische leerlingen zich zorgen over

Ik heb een accordeon gekocht. Ik kan geen noot lezen, ik heb geen flauw benul van akkoorden, heb geen gevoel voor harmonieën, maar ik zou en ik moest. D u s hup: 2.500 gulden op tafel gelegd, en nu staat hij trots te blinken op mijn kamertje. Stil­ letjes. Natuurlijk was ik met helemaal zeker van mijn zaak. Zou het wat worden tussen ons? Is dat wel aan mij besteed: iets heel graag willen, maar niet zeker weten of je het wel zult kunnen? Ik vroeg het mijn collega. "Iets niet kunnen en toch willen?" herhaalde ze. "Eh, ja", schutterde ik. "Ergens geen flauw benul van hebben en het dan toch doen?" zei ze, "Totaal geen sjoege heb­ ben en toch bluffen?" "Och.." mompelde ik, in­ tensief de rand van mijn schoenen langs de vloer schurend. Zij keek even bedachtzaam voor zich uit en orakelde toen: "Ik noem dat cravattenvolk." "Pardon?" vroeg ik, vermoedend dat het hier om iets heel heftigs ging. "Cravattenvolk: wel dassen kopen, maar met kunnen knopen. Of nog beter: kangoeroevolk. Wel hoog springen, maar mets in de buidel." Mijn collega kreeg er lol in. "Of: Kantine­bou­ wers: wel nieuwe slabuffetten.. " schalde ze,

de toekomst. "Meerderen van hen zijn bang op een keer het land uitgegooid te worden. Bijna allemaal beseffen ze dat als een baas of een huiseigenaar kan kiezen tussen hen en een Nederlander, dat de Nederlander voorgaat", zegt de onderzoekster. Ze ontleent aan de En­ gelse socioloog Hall dan ook het begrip 'emiciteit van de marge' om de geza­ menlijke belevmgswereld van de door haar ondervraagde jongeren te typeren. Wat betekent dat? "Deze jongeren erva­ ren dat ze massaal aan de onderkant en de buitenkant van de samenleving zit­ ten. Dat geeft ze onderling een lotsver­ bondenheid, een soort politieke dimen­ sie, waardoor ze ondanks de onderlinge verschillen, iets gemeenschappelijks hebben: we zijn buitenlanders", zegt Saharso. "Etniciteit is dan niet iets dat je alleen maar door je afkomst mee­ krijgt, zoals bijvoorbeeld taal, cultuur, godsdienst en dergelijke. Ook de maat­ schappelijke invloeden waaraan je bloot staat, beïnvloeden je identiteit."

Onderkant D e etnische jongeren zitten echter niet bij de pakken neer, ondanks het besef aan de onderkant van de samenleving te leven. Ze zijn bijna allemaal van plan hier hun toekomst op te bouwen met een baan, een gezin en een mooi huis. Saharso beaamt dat de jongeren die echt buiten de boot dreigen te vallen in haar boek niet aan het woord komen, want die gaan immers niet meer naar school. Ze ergert zich wél aan het beeld dat mede door de media wordt geschil­ derd: "Ik wil de problemen met bij­ voorbeeld de groep zwervende Marok­

Margot van Mulken W .Tl- ^% "^.

Smartlap "Maar niet fatsoenlijk neerzetten!". Ik slikte moei­ zaam. "O nee! Ik heb het! Campustumen­bou­ wers! Open Universiteitverhuizers! Eh...Perso­ neelsklokjes­cadeaugevers!" Mijn collega lag hik­ kend van de lach onder de tafel. Ik niet. Ik zag het somber in. Ik belde mijn vader. Hij zei: "Hoeveel studies heb je ook al weer met afgemaakt?" Ik wilde nog ver­

kaanse jongeren in Amsterdam niet ba­ gatelliseren, maar als je de berichten leest, zou je bijna vergeten dat de over­ grote meerderheid van de MaroWsaanse jongeren gewoon thuis woont en naar school gaat. Uit mijn onderzoek heb ik met de indruk gekregen dat deze mi­ grantenkinderen zich massaal ver­ scheurd voelen tussen de cultuur van 'thuis' en de 'Nederlandse' cultuur. Ei­ genlijk leven ze in een heleboel culturen tegelijk. Die op school, met de vrienden op straat, op de sportclub en bij de ou­ ders thuis. Ik heb de indruk dat ze ver­ rassend goed met die diversiteit aan culturen om kunnen gaan." Veel allochtone jongeren hebben vrien­ den van verschillende culturen, maar toch gaat slechts eenderde regelmatig om met autochtone jongeren. Saharso denkt dat etnische jongeren vooral el­ kaar opzoeken, omdat ze het belangrijk vinden gemeenschappelijke ervaringen uit te wisselen. D a n ligt het meer voor de hand vrienden te zoeken, die zelf tot een emische minderheid behoren.

Verdedigen Godsdienst speelt bij de jongeren niet zo'n grote rol bij het aangaan van vriendschappen. Een islamitische Paki­ stani voelt zich verwanter met een an­ dere Pakistani, dan met bijvoorbeeld* een islamitische Marokkaan. Wel delen vooral de islamitische meisjes de erva­ ring zich voortdurend te moeten verde­ digen over hun geloof. Ook al gaan ze Westers gekleed en mogen ze later hun eigen partner kiezen, ze krijgen voort­ durend de vraag: "waarom moeten jul­ lie hoofddoekjes dragen?" Dat ze zich

ontwaardigd protesteren, maar ik herinnerde me schielijk de tekencursus, de batikcursus, de tennis­ cursus, de volksdanscursus en de vergadercursus die ik op blauwe maandagen placht te bezoeken. Dat was vragen om een open deur. Dus vroeg ik maar snel of hij Harry Mulisch al gelezen had. Dat bracht hem in alle staten, hij zwaaide met zijn armen, hij toeterde van woede, gooide de filosofi­ sche encyclopedie door de kamer, verscheurde de Republiek der Letteren van zijn lijfblad, en was mijn eerste vraag alweer volkomen vergeten. Mijn vader mag Harry Mulisch niet. Maar bij wie kon ik dan wel terecht? Ik vroeg het mijn vriendje. "Denk je dat ik dat zal kunnen?" vroeg ik. "Als jij denkt dat je dat kunt, dan moet je dat doen", zei hij doodleuk. Kijk, daar kan ik nou ontzettend boos van worden. Dan vraag je eerlijk om een mening, om steun, om een beetje begrip en dan krijg je keihard de bal teruggekaatst. N u heb ik best een aardig vriendje, daar gaat het niet om, ik bedoel: hij voldoet ab­so­luut met aan de maatstaven van Iteke Weeda, dus dat zit wel goed. Maar toch. Mij een beetje op mijn eigen verantwoordelijkheden wijzen. Daar vraag ik het

steeds moeten verdedigen vinden ze vervelender dan eventuele beperkingen, die ze van hun ouders opgelegd krijgen, zegt Saharso. Toch moet het voor een islamitische meisje niet leuk zijn als ze niet naar de disco mag, terwijl haar vriendinnen in de klas dat wel mogen. "Kijk," zegt Sa­ harso, "natuurlijk is het niet leuk als anderen wat mogen wat jij niet mag. Maar dat is iets dat in bijna elk kinder­ leven wel eens gebeurt". Volgens haar zijn deze meisjes zelden een eenling op school. Veel Marokkaanse meisjes mogen niet uit, maar veel Turkse ook niet. Ook voor Hindoestanen geldt dat. Voor Nederlandse meisjes is het ook niet altijd vanzelfsprekend dat ze zom­ aar alles mogen. Saharso: "Je merkt in de grote steden dat de leerlingen het heel gewoon vinden dat de een iets wel mag, maar de ander niet. De een mag van z'n geloof geen varkensvlees, de ander mag geen rundvlees. Vooral etni­ sche meisjes doen erg hun best om aan elkaar te laten merken dat ze iets van de andere cultuur begrijpen. Het is na­ tuurlijk niet leuk als je vriendinnen ge­ zellig gaan zitten kletsen over dingen die jij niet mag. Maar dat vind ik zo schattig, dan houden die vriendinnen rekening met elkaar en praten ze met elkaar over andere onderwerpen. Onder elkaar zijn ze heel goed in het doorge­ ven van de code 'we discrimineren el­ kaar niet'. Dat is toch een mooie bood­ schap." Saharso, Sawitri Jan en alleman Etnische jeugd over etnische identiteit, dtscnmmatie en vnendschap Utrecht, Uitgeverij Jan van Arkel, 1992 IS BN 90 6224 289 8 Hfl 35,

toch niet om? Natuurlijk denk ik dat ik het kan. Ik wil alleen van anderen horen dat ze een beetje fi­ ducie in me hebben. Ik geef het toe, het is wat laf­ jes, het is wat zwakjes, maar moet ik dan al mijn beslissingen zelf nemen? Mag ik niet af en toe een beroep doen op die heerlijke vrouwelijke hulpbe­ hoevendheid? "Maar wat denk jij?", hield ik des­ ondanks aan. "Ik?" "Ja." "Nee." Ik vroeg het in het Bruin Cafe. "Ach, vrouwke," zei T o n en verder niets. Hij zette nog een biertje voor me neer. Ik legde het probleem voor aan mijn promotor, mijn laatste hoop in bange dagen. Ik kleedde het een beetje aan, formuleerde het een beetje gewich­ tig, maar het kwam er toch op neer dat ik van hem wilde horen dat ik het zou kunnen. "Wat dunkt U ? " zei ik. Hij keek mij zuinig aan. Hij zweeg eens. Hij zweeg nog eens. En sprak toen: "Hoe­ lang ben je nu aan deze universiteit?" "Vier en een halfjaar meneer", zei ik nietsvermoedend. "Wat kwam je hier ook weer doen?" "Promoveren, meneer." Mijn promotor draaide zich weer om. Zuchtte eens en zei: "Tja."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen