Ad Valvas 1992-1993 - pagina 257

AD VALVAS 1 7 DECEMBER 1 9 9 2 I

I PAGINA 7

CNV: de liefste vakbond van het land 'Je mag de werkgever geen schade berokkenen door op te komen voor je eigen belangen' Het CNV staat voor een dilemma: de leden willen vanwege hun overtuiging liever niet overgaan tot acties. Zij overleggen liever. Aan de onderhandelingstafel is het echter nodig soms te dreigen met harde acties omdat de onderhandelingspartner de eisen anders niet serieus neemt. Sociaal-psychologe Gerrita van der Veen promoveerde afgelopen woensdag op een proefschrift over de houding van de vakbondsleden tegenover acties. Jan-Jaap Heij

Voorzitter Anton Westerlaken van het Christelijk Nationaal Vakverbond (CNV) maakte onlangs bekend dat zijn vakbond bereid is de komende vijfjaar de lonen van werknemers te matigen als de overheid en het bedrijfsleven zorgen voor meer werk en investeringen in het milieu. De reacties op dit plan liepen uiteen van verheugd tot afwijzend, maar hadden voor het overgrote deel ook een ondertoon van lichte verba­ zing. Het is in Nederland weliswaar niet ongewoon dat vakbonden enig oog hebben voor de belangen van werklo­ zen en uitkeringsgerechtigden of het bestrijden van milieuvervuiling, maar het voorstel van Westerlaken ging ver­ der dan gebruikelijk. Het CNV zette de belangen van de eigen leden voor een aantal jaren opzij ten einde meer alge­ mene doelen te realiseren. Gerrita van der Veen, project­coördina­ tor van het onderzoeksprogramma CNV/vu en auteur van het proefschrift Principes in praktijk: CNV-leden over collectieve actie-, toont zich minder ver­ baasd over Westerlakens plan. "Een be­ langrijk element in de christelijke le­ vensbeschouwing van het CNV is het be­ grip verantwoordelijkheid. De vakbond en zijn leden beschouwen zich als ver­ antwoordelijk voor wat er in hun omge­ ving, dus ook in de samenleving, ge­ beurt: werknemers mogen best iets in­ leveren als er daardoor meer werkgele­ genheid komt. Vandaar dat het CNV zich daar sterk voor maakt." Het christelijke karakter van het CNV, met een achterban die zich ­ de ontzui­ ling ten spijt ­ nog voor "het overgrote deel tot een kerkelijke of levensbe­ schouwelijke richting rekent", is vol­ gens Van der Veen ook merkbaar in het dagelijkse vakbondswerk. Het CNV grijpt minder snel naar het actiemiddel dan andere bonden. "Het CNV vindt dat de verantwoordelijkheid van werkne­ mers ook hun eigen werkgever geldt. Die mag je geen schade berokkenen door op te komen voor je eigen belan­ gen." Wanneer de bond een conflict heeft met een werkgever, dan zullen de leden daarom niet zo maar op de barricaden springen. "Acties zijn alleen gerecht­ vaardigd op het moment dat alle moge­ lijkheden voor overleg zijn uitgeput. Je voert pas actie als je denkt dat totaal vastgelopen onderhandelingen daar­ door weer op gang kunnen komen."

Lief

Gerrita van der Veen Foto Sidney V ervuurt, AV C/V U

Geen enkele verbinding over de Westerschelde is economisch rendabel. 'Daarom kunnen volgens Anne-Peter Alberda, student ruimtelijke economie aan de VU, het beste de bestaande veerdiensten gehandhaafd blijven en is een enorme investering voor een vaste oeververbinding onverstandig. Arjan Spit

Al jaren wordt er in Zeeland gebakke­ leid over een betere verbinding tussen Zeeuws­Vlaanderen en de rest van de provincie. Provinciale staten neigen daarbij tot het bouwen van een brug­ tunnelcombinatie ter hoogte van Ter­

Is de tegenpartij in het conflict de over­ heid, dan maakt de christelijke vakbond nog een tweede voorbehoud. Van der Veen: "In het verleden wilde het CNV geen acties voeren tegen de overheid: die had, in tegenstelling tot bedrijven, een van God gegeven gezag. Tegen­ woordig denkt de bond daar genuan­ ceerder over. Protest tegen plannen die nog niet zijn aangenomen, is toege­ staan: het staat eenieder immers vrij de democratische besluitvorming te beïn­ vloeden. De bond voert echter geen actie tegen maatregelen die door de Kamer zijn." Actie mag weer wel als de overheid in plaats van als wetgever op­

CNV-leden s taken alleen als het echt niet anders kan

treedt als werkgever. O nrechtvaardige bezuinigingen op ambtenaren kunnen rekenen op protest. Niet alleen is actie slechts onder be­ paalde voorwaarden toegestaan, het CNV is van oudsher ook afkerig van sommige actiemiddelen. Met name sta­ kingen roepen in de christelijke gelede­ ren nogal wat weerstand op. Van der Veen: "Het mag wel, maar alleen in noodgevallen als bijvoorbeeld een drei­ gend gedwongen ontslag. In andere si­ tuaties kiest het CNV voor actievormen die werkgevers minder schade toebren­ gen." Ondanks al deze mitsen en maren is het aantal acties waar het CNV aan deel­ neemt sinds de jaren zestig sterk toege­ nomen, zo constateert Van der Veen in haar proefschrift. Het imago van de bond als het lieve kleine broertje van de FNV, dat altijd aarzelt voor de aanvang van de strijd en daar ook eerder weer mee ophoudt, klopt niet meer. "De CNV­leden zijn wel degelijk in actie te krijgen." Uit een analyse van CNV­acties in de jaren 1960­'85 en een enquête onder bondsleden trok ze de conclusie dat de toegenomen strijdlust vooral verklaard kan worden uit de nieuwe actievormen die zich in de jaren zestig en zeventig aandienden. "In het verleden had het CNV slechts een beperkte keuze als hij het ergens niet mee eens was: staken of niets doen. Staken lag gevoelig, dus deed de bond liever niets. In de voor­ gaande decennia kwamen echter, mede onder invloed van de sociale bewegin­

Brug over de Westerschelde is verliespost Economiestudent adviseert handhaving veren neuzen. Alberda onderzocht wat het ef­ fect van deze verbinding zou zijn op de reistijden, de verkeersintensiteit en de leefbaarheid. Hij vergeleek dat met het alternatief van een geboorde spoortun­ nel bij Vlissingen, waarvan via een shuttle-systeem ook auto's gebruik van kun­ nen maken, en met de handhaving van de huidige veerdiensten. Die veerdien­ sten zouden wel gemoderniseerd moe­ ten worden, zodat het radio­bericht "de wachttijd voor het veer Kruiningen­ Perkpolder bedraagt drie uur" tot het verlgi^n behoort.

De kosten voor een spoortunnel of een brug­tunnelcombinatie zijn veel hoger, maar leveren op vrijwel alle belangrijke reistrajecten in de regio een tijdwinst van vijftien tot twintig minuten op. Wanneer dit in geld wordt omgere­ kend, en dat ook gedaan wordt met maatschappelijke effecten als aantasting van de leefomgeving en het toenemen­ de aantal verkeersdoden, blijkt echter dat de baten van de tijdwinst te laag zijn om een vaste verbinding rendabel te maken. Ook het handhaven van de veerverbin­

Foto Chris Pennarts, HH

gen, nieuwe actievormen in zwang, zoals sit­ins en stiptheidsacties. Het CNV kon daarmee goed uit de voeten, omdat die actiemiddelen werkgevers veel minder schade toebrengen en toch effectief zijn. Vandaar dat de bond veel meer actie is gaan voeren."

zin. Vandaar dat ze minder snel in actie komen dan de overige leden: de laat­ sten hebben geen levensbeschouwelijke bezwaren en kijken vooral naar de suc­ cessen uit het verleden", aldus sociaal­ psychologe Van der Veen.

Dilemma

De christelijke levensbeschouwing lijkt daarmee voor het CNV voornamelijk een sta­in­de­weg: zou de bond de overtui­ ging opgeven, dan zou hij verlost zijn van het 'wel een vakbond, maar liever geen actie voeren'­dilemma. Volgens Van der Veen is een dergelijke stap ech­ ter niet nodig: de bond kan uit het di­ lemma komen zonder de identiteit op te geven. "Door de opkomst van nieu­ we actiemiddelen, alternatieven voor de staking, kan de bond actie voeren met behoud van de principes." Het CNV kan met die nieuwe actieme­ thoden bovendien succes boeken, zo meent ze: ze blijken tegenwoordig soms zelfs efiectiever dan staken. "In de col­ lectieve sector, waar sinds het einde van de jaren zeventig veel actie wordt ge­ voerd, heeft staken vaak niet zo veel zin. Om maar eens wat te noemen: de overheid heeft van bijvoorbeeld een treinstaking niet zo heel erg veel last, terwijl de bonden er wel de sympathie van het publiek mee riskeren. Je kunt dan beter iets anders verzinnen, een stiptheidsactie bijvoorbeeld."

Het CNV blijft niettemin een vakbond die voor een dilemma staat, aldus van der Veen. "De bond heeft leden die vanwege hun overtuiging eigenlijk niet van actie houden, ze willen liever over­ leggen. Wil je aan de onderhandelings­ tafel serieus genomen worden, dan moet je echter toch af en toe laten zien dat je je achterban ktmt mobiliseren." Hoe meer de leden de uitgangspunten van het CNV onderschrijven, hoe min­ der ze bovendien geneigd zijn tot pro­ test: de trouwste leden komen het laatst in actie. "De actiebereidheid van CNV­ leden verschilt. O udere leden en men­ sen met een politieke voorkeur voor rechts willen minder snel de barricaden op dan de jongeren en de linkervleugel van de bond, mensen met actie­erva­ ring zijn eerder bereid in de toekomst deel te nemen dan mensen die nog nooit hebben meegedaan. Daarnaast echter blijkt de levensbeschouwing van belang. Mensen die de voorbehouden van het CNV onderschrijven, hebben de neiging om negatieve ervaringen met acties uit het verleden door te trekken naar de toekomst. Als een actie mislukt, dan redeneren ze: zie je wel dat actie voeren niet goed is, het heeft toch geen

dingen is echter onrendabel, omdat de exploitatie­kosten hoog zijn. Alberda concludeert daarom dat er op econo­ misch gronden geen keuze gemaakt kan worden tussen de verschillende alterna­ tieven. Daarom moeten de bestaande veren blijven varen, zodat het minste kapitaal wordt vastgelegd. "Als in de toekomst blijkt dat een ander alterna­ tief aantrekkelijk is om uit te voeren, dan ben je op deze manier maar een beperkte hoeveelheid kapitaal kwijt. Bij een brug­tunnelcombinatie of spoor­ tunnel zijn dan echter enorme kosten gemaakt die je niet meer terug krijgt," zo licht Alberda zijn conclusie toe. "Economisch gezien zou je de pontta­ rieven zo hoog moeten maken dat de verbinding wel rendabel is, maar dat is maatschappelijk niet haalbaar. Het pro­ bleem is dat er in Zeeland te weinig mensen wonen om voldoende baten te kunnen genereren. De regio is eigenlijk even leeg als het noorden van Noord­ Holland en Friesland. Nu ligt daar wel een snelweg tussen, de Afsluitdijk, maar daarbij speelde de veiligheid mee, net als bij de Deltawerken. Hier gaat het echter om puur economische argu­ menten." ••' ' • •' ­ '• > '''^ ' ''•' '• '

Principes

Van der Veen, G.: Pnncipes in praktijk. CNV-ieden over collectieve actie. Kampen, Kok, 1992. ISBN 90 242 6941 5.

Delta Anders, een provinciale partij die met twee zetels in de Statenvergadering is vertegenwoordigd, wil het rapport van Alberda gebruiken om de fixatie in de Zeeuwse politiek op een vaste oever­ verbinding te ontkrachten. "Het idee van een brug stamt uit de jaren vijftig, uit een tijd van blind vooruitgangsge­ loof. Het streven naar een duurzame samenleving stelt vandaag de dag ande­ re eisen, het is een achterhaald idee om op deze manier zo'n beslag op de mid­ delen te leggen en in feite de mobiliteit aan te jagen," zo motiveert Marten Wiersma, bestuurslid van Delta Anders het partij­standpunt.

Toeristen Wiersma vertelt dat de NS studeren op een sneltram­verbinding vanaf Rotter­ dam, langs de koppen van de eilanden. "Dat is nu nog niet mogelijk omdat de baten te gering zijn. Maar als bijvoor­ beeld de toeristen meer met het open­ baar vervoer zouden komen, en er echt een mobiliteitsbeleid gevoerd wordt, dan kan het misschien wel. Die moge­ lijkheden sluit je uit wanneer je zoveel geld vastlegt in een vaste Westerschel­ de­verbinding.­*"­»­ * •' '->' ­

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen