Ad Valvas 1992-1993 - pagina 117

AD VALVAS 8 OKTOBER 1992

PAGINA 7

Ook de Ebro en de Axios moeten schoner worden Analytisch­chemici gaan vervuiling rivierwater internationaal aanpakken Martin Enserink I I ] ' 'i i I

• 't

f I I i I I I ' '

Zelf neemt dr. R.T. Ghijsen tegen­ woordig het zekere voor het onzekere: hij laat het water voor zijn koffie en thee door een koolfilter lopen alvorens het te consumeren, wantrouwig als hij IS geworden over de kwaliteit van het drinkwater. Als coördinator van een nieuw EG­project dat de vervuiling in Europese rivieren meet, krijgt Ghijsen regelmatig meetresultaten onder ogen die weliswaar "onder de norm zitten", maar waarvan wel duidelijk is "dat er wat m zit". Vandaar het wantrouwen. En dan te bedenken dat het water in Noordeuropese rivieren er de laatste jaren juist schoner op is geworden. In de zuidelijke landen van de EG, waar de kwaliteitseisen minder streng gehand­ haafd worden, is de toestand vaak een stuk slechter, weet Ghijsen. Zoals in de Axios, de rivier die begint in Macedo­ nië in het voormalige Joegoslavië, door Griekenland stroomt en uitmondt in de Egeische Zee. De Axios is één van de nvieren waarvan de kwaliteit in de toekomst beter m de gaten gehouden zal worden dankzij het EG­project, waarvoor het definitieve contract in december getekend zal wor­ den. De vakgroep algemene en analyti­ sche chemie, die het contract heeft bin­ nengesleept, werkt hiervoor samen met een Gnekse en een Spaanse onderzoe­ ker; vandaar de aandacht voor respec­ tievelijk Axios en Ebro. De vierde part­ ner in het project is de Duitse tak van de computer­ en instrumentenfabriek Hewlett Packard.

Duitsers Gezamenlijk zullen de vier de komende drie jaar het prototype van een com­ pleet meetsysteem bouwen, dat bestaat uit een aantal instrumenten op een drij­ vend ponton in de Axios, de Ebro of de Maas. Vanaf het onbemande station ' worden om de vier a acht uur water­ 1 monsters genomen en volledig automa­ tisch geanalyseerd. De resultaten wor­ den vervolgens doorgegeven naar het laboratorium, dat desnoods honderden kilometers verderop kan staan. Het sta­ tion moet minstens zeven dagen achter­ een volledig onbemand kunnen werken. Het meetstation zal zich voornamelijk moeten richten op vervuiling door be­ strijdingsmiddelen, de pesticiden. Een groot probleem daarbij is altijd de vraag ! naar welke stoffen precies gezocht moet V worden. De Axios bij voorbeeld stroomt door grote landbouwgebieden, en raakt zodoende vervuild met bestrij­ dingsmiddelen. Daar zijn er echter hon­ derden van. Een deel van het project beoogt dan ook in kaart te brengen welke stoffen er precies in het rivierwa­ Makkelijk is liet niet, maar als het lukt kan het een hoop geld en pre­ stige opleveren. Steeds meer on­ derzoekers doen daarom een po­ ging in aanmerking te komen voor subsidie door de Europese Ge­ meenschap. Voordat 'Brussel' be­ taalt moet echter aan een reeks voorwaarden voldaan zijn. De on­ derzoeksgroep die bij de EG om geld vraagt moet niet alleen vol­ doen aan wetenschappelijke crite­ ria, maar ook z'n voorbereid zijn op een complexe bureaucratie, en bovenal: tactisch omspringen met de vele gevoeligheden van de inter­ nationale diplomatie. De teentjes blijken soms lang in Brussel. Voordat dr. R.T. Ghijsen de 600.000 ecu's, een krappe ander­ half miljoen gulden, kreeg om zijn meetsysteem voor waterkwaliteit op te zetten, vloeide er heel wat water door de Rijn. De correspon­ dentie over het project vult inmid­ dels twee vuistdikke ordners. Bo­ vendien leerde Ghijsen al doende wat je wel en vooral wat je niet doet in Brussel. "In de eerste opzet was onze aan­ vraag veel te veel vanuit het noor­ den geschreven", vertelt Ghijsen. "We zijn in Noord­Europa nu een­ niaal strikter in de naleving van milieu­eisen, en de kennis over de vervuiling is verder. De zuidelijke EG­landen werken heel hard om dat in te halen. Maar als je dat in een onderzoeksopzet gaat bena­

Dankzij bijna anderhalf miljoen gulden uit Brussel zal de kwaliteit van het Europese rivierwater straks beter bewaakt worden. Drijvende pontons zullen volautomatisch watermonsters nemen, ze analyseren op resten van verdelgingsmiddelen en de resultaten zonder tussenkomst van mensenhanden per telefoon de wereld insturen. Een aardige opsteker voor de vakgroep analytische en algemene chemie van de VU, die de subsidie, zeshonderdduizend ecu's, in ontvangst nam. Spaanse en Griekse collega's delen mee in het succes.

ter komen, in welke hoeveelheden en in welke jaargetijden. Ghijsen: "Net zoals wij altijd zeggen dat de Duitsers de Rijn vervuilen, zeggen de Grieken dat de boeren in het voormalige Joegoslavië van alles in de Axios dumpen. Maar daar is weinig over bekend, dus dat moet je eerst inventariseren. Voor een deel is dat gewoon papierwerk; je gaat kijken welke hoeveelheden pesticiden waar gekocht worden." Vooral de Gnekse partner, een chemisch onder­ zoekster die veel van pesticiden weet, zal zich hiermee bezighouden.

Laser Een ander deel van het project richt zich op de vraag hoe de gebruikte gif­ stoffen precies worden afgebroken. Het is immers mogelijk dat het meetstation niet het oorspronkelijke bestrijdings­ middel, maar een afbraakprodukt daar­ van in zijn monster aantreft. Dit onder­ zoek (in jargon: fate studies) zal vooral door de Spaanse collega worden ge­ daan. De vu­vakgroep algemene en analytische chemie zelf zal zich bezig­ houden met het ontwikkelen van nieu­ we, nauwkeunge meetmethoden. Hew­

Wateronderzoeker dr. R.T. Ghijsen drinkt zelf geen leidingwater meer

14 :'fi-J.:5-iV

Foto NICO Boink, AVC/VU

f^' II' %,

*

*•

^ »gas%j?-'''a,*yjgi»'!'

lett Packard in Duitsland, tenslotte, zal de meetapparatuur ontwikkelen. De vu­chemici timmeren al een tijdje flink aan de weg met onderzoek naar de waterkwaliteit. Afgelopen maandag werd bij de vakgroep een laserapparaat van de Dienst Getij de wateren van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat naar binnen getakeld; dat apparaat zal worden gebruikt in het onderzoek naar de kwaliteit van het kustwater. De vu en de Dienst Getij de wateren werken daarin samen. In het onderzoek naar de kwaliteit van zoet water deed de vak­ groep vooral ervaring op in het Rhine Basin Program, een internationaal on­ derzoeksproject naar de Rijn, waann behalve de vu dne Duitse onderzoeks­ instituten deelnamen. Het nieuwe EG­programma, legt Ghij­ sen uit, is vooral een uitbreiding van dat Rhine Basin Program. "We richten ons in dit onderzoek op een wat andere klasse stoffen, de meer apolaire stoffen, in plaats van vooral de polaire. Boven­ dien ligt de accenten hier anders; zo zullen wij relatief veel aandacht beste­ den aan de verzameling en automati­ sche verwerking van gegevens."

Mogelijk zullen zich binnenkort ook nog Oosteuropeanen bij het onder­ zoeksproject voegen. Ghijsen is door de EG gevraagd een oordeel te geven over de deelname van twee Oosteuropese onderzoeksinstituten. "Ik denk dat dat erg goed zou zijn als die meedoen. In Oost­Europa is het milieu natuurlijk ook een hot itetn, omdat het er een ont­ zettende smeerboel is. Er valt dus een hoop werk te doen. Bovendien zitten er uitstekende instituten met hele goede medewerkers, die ik er graag bij zou willen hebben."

Ratntiien en drammen Het moge duidelijk zijn: de tijd is de wateronderzoekers gunstig gezind. De politiek is steeds meer bereid geld neer te tellen voor milieu­onderzoek. "Het milieu IS big business geworden", zegt Ghijsen zelf. Maar paradoxaal genoeg zijn de uitkomsten diezelfde politiek soms minder welkom. Dat bleek deze zomer, toen in de Maas een eerste ver­ sie werd geïnstalleerd van een meetsys­ teem dat was ontwikkeld in het Rhine Basin Program. Het systeem, SAMOS, geheten, ontdekte bij de eerste mon­

Op subsidiejacht in de Brusselse slangenkuil drukken, als een soort dominee, werkt dat in je nadeel. Daar is men in die landen zeer gevoelig voor." "Expertise­overdracht van Noord naar Zuid vindt de EG heel belang­ rijk. Dat is één van de redenen dat we een Griekse en een Spaanse partner hebben gevraagd, zeker. En wij laten studenten uit beide landen een tijdje meedraaien in ons lab. Dat element laat je dus goed uitkomen in je aanvraag. Maar ook daar geldt: niet dat Ne­ derlandse vingertje! Die mensen zijn volwaardige partners."

Fort Europa Soms kijkt de wereldpolitiek zelfs even om de hoek bij de subsidie­ toekenning. Dat in Ghijsens aan­ vraag onder andere Hewlett Pac­ kard was betrokken, werd in Brus­ sel geestdriftig ontvangen. Vreemd, zou je zeggen, want dat is een Amerikaanse firma. Maar dat was het hem juist: "Die EG­ambte­ naren willen de Amerikanen graag laten zien dat het wel meevalt met dat Fort Europa waar ze in de VS

zo bang voor zijn. O p deze manier kunnen ze aantonen dat het Ame­ rikaanse bedrijfsleven er baat bij kan hebben." Ook 'contacten' zijn in Brussel van groot belang. Zelf beschikte Ghij­ sen, in tegenstelling tot zijn Spaan­ se en Griekse partners, niet over connecties. O m beter toegang te krijgen tot de Brusselse geldkraan heeft de vu echter het bureau Bu­ siness and Research Liaisons BV (BRL) ingehuurd, dat gespeciali­ seerd is in het werven van fondsen voor universiteiten en onderzoeks­ instituten. BRL houdt de vu op de hoogte van komende EG­subsidiep­ rogramma's, geeft informatie over de formele en informele deelname­ voorwaarden en helpt bij het op­ stellen van de aanvraag. Boven­ dien verricht BRL­medewerker dr. P.G.F. Heilmann zo nu en dan het nodige lobbywerk bij de EG. Ghijsen is zeer tevreden over deze bemiddeling. "Zo'n Heilmann leest je aanvraag eens en stuurt hem rond aan wat mensen", ver­ telt hij. "Hij legt ook wel contacten

voor je. Nu ken ik een paar mensen bij de EG, maar in het begin ken je echt helemaal niemand. Je kent bovendien de ongeschreven regels niet. Waar begin je dan?" "Bovendien krijg je zo tijdig infor­ matie over nieuwe programma's. Als de EG een programma opge­ steld heeft, heb je drie maanden de tijd om in te schrijven. Dat is na­ tuurlijk veel te kort. In feite moet je je partners al gevonden hebben als het oftïcieel uitkomt." De bemiddeling van BRL is onder­ deel van een tweejarig proeQ>ro­ gramma dat tot doel heeft de deel­ name van de vu aan EG­program­ ma's vergroten, en contacten te leggen met Brussel. Uiteindelijk is het de bedoeling dat individuele vu­medewerkers zelfde weg weten te vinden in de EG. Uit een onder­ zoek van de dienst Financieel­eco­ nomische zaken in 1988 bleek dat bij de faculteiten maar weinig ken­ nis bestond over de mogelijkheden tot EG­subsidiëring. Aan de vu verspreidt het Centrum voor Externe Dienstverlening

stemame een te hoge concentratie van het onkruidbestrijdingsmiddel diuron in het Maaswater. Het waterwinmngsbe­ drijf De Brabantse Biesbosch staakte daarop onmiddellijk de waterinname. Voor het Ministene van Verkeer en Waterstaat kwam dit bericht op en ui­ terst ongelegen moment; kort daarvoor had België, na een ernstige giflozing, plechtig beterschap beloofd. Ook het diuron moest echter afkomstig zijn van de zuiderburen. Ghijsen: "Rijkswaters­ taat vond het vreselijk pijnlijk. Als je als Nederland gaat rammen en drammen, van 'nou doen jullie doen het alweer fout!' dan maak je natuurlijk iets kapot in de relatie met het buurland. Daarom heeft het ministerie die meting drie weken stil gehouden." Pas daarna heb­ ben ze het heel voorzichtig gemeld, in een persbericht over het meetsysteem." "Als onderzoeker sta je daar wel even van te kijken. Ik heb het toch gemeten! denk je. Maar ja, de politiek speelt nu eenmaal ook mee. Jouw metingen blij­ ken dan maar één kant van het ver­ haal."

(CED) de informatie over EG­fond­ sen onder de faculteiten en vak­ groepen. Het CED legt ook de con­ tacten tussen BRL en de faculteiten.

Evaluatie Uit een evaluatie van het project na één jaar blijkt dat de meeste fa­ culteiten door het project meer aanvragen hebben ingediend in Brussel. O p dit moment zijn zes projecten ook daadwerkelijk voor­ gedragen voor EG­subsidie. Tien­ tallen andere aanvragen zijn nog in behandeling. De Europese Gemeenschap finan­ ciert vooral onderzoek in de bèta­ en medische hoek. Aan het proef­ project nemen de bètafaculteiten, geneeskunde, ACTA en de Dienst Ontwikkelingssamenwerking deel. Het CED hoopt in de toekomst een halve formatieplaats gefinancierd te krijgen voor de bemiddeling tus­ sen de faculteiten en EG, in plaats van de huidige 0,2 plaats. In het evaluatierapport wordt er verder voor gepleit de expertise van het Brusselse bureau ook in de toe­ komst in te blijven huren. Zelf ie­ mand regelmatig naar het Brussel­ se diplomatieke web sturen zou al gauw duurder uitpakken. Boven­ dien, zo wordt gevreesd, zou zo'n medewerker al gauw zwichten voor de verleiding van het geld en zijn baan aan de vu verruilen voor een ­ veel beter betaalde ­ betrekking in de Belgische hoofdstad. (ME)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen