Ad Valvas 1992-1993 - pagina 465

ADVALVAS 29 APRIL 1993

PAGINA S

VU-hoogleraar Van der Ploeg jaagt op fraudeur Nieuwe bedenkingen tegen het werk van Grossarth­Maticek De omstreden Joegoslavische onderzoeker R. GrossarthMaticek is opnieuw in opspraak, zo blijkt uit publikaties van vuhoogleraar dr. Henk van der Ploeg en zijn Duitse collega Herma nn Vetter. Statistische a na lyses van het werk van GrossarthMaticek hebben raadselachtige fouten aan het licht gebra cht, die op fraude lijken te wijzen. De Engelse onderzoeker Ha ns Eysenck blijft het desondanks opnemen voor de Joegoslaaf. Deze zou volgens de eveneens omstreden Eysenck een genie zijn, terwijl Van der Ploeg niet meer dan een muggezifter is.

Frank van Ko fschooten De medisch­psycholoog prof.dr. Henk van der Ploeg en de Duitse statisticus Hermann Vetter hebben nieuwe aan­ wijzingen gevonden dat het opzienba­ rende onderzoek van de Joegoslavische wetenschapper dr. R. Grossarth­Mati­ cek onbetrouwbaar is. Uit de gegevens van Grossarth­Maticek blijkt een ver­ band tussen de persoonlijkheidsstruc­ tuur van mensen en de kans op het krij­ gen van kanker of hart­ en vaatziekten. Van der Ploeg oordeelde in 1991 in het wetenschappelijke tijdschrift Psychologi­ cal Inquiry al vernietigend over de waar­ de van Grossarth­Maticeks werk, dat zich uitstrekt over de periode 1972­ 1986. Bij een heranalyse van de data ontdekte Van der Ploeg toen dat namen en adressen van sommige proefperso­ nen waren veranderd en dat een aantal van hen herhaalde malen voorkwam in verschillende studies. Grossarth­Mati­ cek gaf hiervoor in 1991 als verklaring dat enkele honderden proefpersonen aan beide onderzoeken deelnamen.

Longkanker In de onlangs verschenen aflevering van Psychological Inquiry doen Van der Ploeg en Vetter verslag van een statisti­ sche analyse van de dataverzameling van Grossarth­Maticek. Deze wees uit dat de antwoorden van 110 proefperscP­" nen twee keer voorkomen. In sommige gevallen hoorden bij de identieke ant­ woordlijsten dezelfde namen en adres­ sen. Deze zouden mogelijk nog 'per on­ geluk' twee keer kunnen zijn gebruikt. Veel vaker was er echter sprake van ver­ schillende namen en adressen bij eens­ luidende antwoorden. Van der Ploeg en Vetter laten in hun artikel in het mid­ den hoe het mogelijk is dat de inter­ views twee keer zijn gebruikt. "Het is in elk geval slecht nieuws voor de be­

Prof.dr. H. van der Ploeg: fraudebestrijder of muggezifter? trouwbaarheid van de gegevens van de Heidelberg 1972­onderzoeken en voor h u n werkelijke empirische herkomst uit werkehjk bestaande empirische inter­ views." In Psychological Inquiry staat nog een tweede artikel van Hermann Vetter, waarin deze verslag doet van een statis­ tische analyse van de gegevens die Grossarth­Maticek bij 191 proefperso­ nen heeft verzameld om h u n kans op longkanker te bepalen. De statistische verdeling van deze resultaten is in de ogen van Vetter 'zeer onnatuurlijk'. Volgens Vetter zijn ze kunstmatig ge­ produceerd en is Grossarth­Maticek vergeten 'random fouten' door zijn ge­ gevens te strooien waardoor ze wel een natuurlijk karakter zouden hebben.

Brede visie Grossarth­Maticek reageert opmerkelijk genoeg niet rechtstreeks op de kritiek. Zijn reactie is ingebed in een artikel van de Engelse onderzoeker Hans Eysenck. D e laatste liikt zich hiermee boven de strijdende partijen te plaatsen. In feite is hij echter zelf partij omdat hij co­au­ teur is van een aantal artikelen van Grossarth­Maticek. Een groot deel van Eysencks stuk bevat geen wetenschap­ pelijke argumenten, maar retorische ar­ gumenten. Hij brengt de controverse tussen Van der PloegA'etter en Gros­ sarth­Maticek terug tot een conflict tus­ sen "twee persoonlijkheidstypes die nooit eikaars kracht zullen leren waar­

De vorige keer heb ik nagedacht over de Honky Tonk Super, maar er zijn toen wat aspecten blijven liggen. In de eerste plaats de samenstelling van het vlees en de saus. Het vlees is plat en gefrituurd, heeft een wat sponzige, rossige substantie die frikadellen ook hebben maar de smaak is beter, minder gekruid. De vraag die me al jaren bezighoudt is de herkomst van dat vlees. Dat het afval is (uier, kopvlees, pens etc.) staat voor mij vast, maar wat in Nederland als afval wordt beschouwd, kan een lekkernij zijn ­ ik noem bijvoorbeeld kalfshersenen. Ik acht het niet uitgesloten dat de Honky Tonk van regenwormen is vervaardigd, die kunnen goedkoop gekweekt worden en zijn grote eiwitleveranciers. Elke hap is een raad­ sel. Dat geldt in zekere zin ook voor de saus. O ok deze is een voorbeeld van moderne voedseltechnologie waarbij de relatie tussen smaak en substantie ener­ zijds en plantaardige of dierlijke herkomst anderzijds geheel is uitgewist. De saus van de Honky Tonk Super is als het ware een culinaire kunstheup, een vreemd element dat nochtans voor honderd procent

deren". Grossarth­Maticek is volgens Eysenck de creatieve wetenschapper met de brede visie die zich niet al te druk maakt om details. O p wetenschappers van het type Van der Ploeg en Vetter zouden Madame Curies woorden van toepassing zijn: "Er zijn sadistische we­ tenschappers die zich haasten om fou­ ten na te jagen in plaats van de waar­ heid vast te stellen." En, zo vervolgt Eysenck zijn pleitrede voor Grossarth­ Maticek tegen de 'muggezifters': "Pe­ dant tot het uiterste, elke fout, hoe klein ook, toevallig of onbelangrijk, is vanuit hun gezichtspunt een zonde tegen de Heilige Geest, die moet wor­ den nagejaagd, aan de kaak gesteld en uitgeroeid." Grossarth­Maticek hoort volgens Ey­ senck thuis in de categorie van weten­ schappers als Semmelweiss, die ook veel kritiek oogstte, maar volhield en uiteindelijk gelijk bleek te hebben. "De geneeskunde heeft vaak haar grootste vernieuwers en helden vervolgd en de dood in gedreven. Het verhaal van Semmelweiss, de grote precursor van de antiseptische revolutie (..) werd niet geloofd, belachelijk gemaakt en uitein­ "delijk verworpen; duizenden vrouwen stierven doordat de orthodoxie de rebel en het genie niet apprecieerden. Ik zou denken dèt we moeten voorkomen dat Grossarth­Maticek, wiens boodschap de hoop bevat dat kanker en hart­ en vaatziekten niet onvermijdelijk zijn, zijn

Auke van der Woud

Rossig regenwormengehakt

goed functioneert. Daar komt nog iets bij. Het Honky Tonk­concept laat lokale variaties in de saus toe die in de praktijk alleen voor ervaren eters zichtbaar zijn. De duidelijk­ ste variant is die van Den Haag Centraal, die mis­ schien vanwege de oude Haagse banden met Indo­ nesië altijd een vleugje spannender is. Door deze

Foto NICO Bomk, AVC/VU

lot moet delen." Het belangrijkste wetenschappelijke argu­ ment dat Eysenck aandraagt voor Gros­ sarth­Maticeks gelijk is dat diens alge­ mene conclusies niet zouden verande­ ren als de resultaten van de twee keer gebruikte interviews worden weggela­ ten. Dit wordt desgevraagd toegegeven door Vetter, maar Van der Ploeg stelt dat het nooit is onderzocht. Volgens Vetter (en Van der Ploeg) blijft desal­ niettemin overeind staan dat de be­ trouwbaarheid van de gehele databank wel is aangetast door de dubbel ge­ bruikte interviews. Daar komt bij dat Eysenck geen bevredigende verklaring heeft kunnen geven voor de door hem gesignaleerde zwaktes in het longkan­ ker­onderzoek onder 191 proefperso­ nen.

Primaire bronnen Vetter en Van der Ploeg zijn dan ook niet onder de indruk van Eysencks re­ pliek. O p de vraag of Grossarth­Mati­ cek een genie is, zoals Eysenck sugge­ reert in Psychological Inquiry zegt Vetter desgevraagd: "Een geniaal vervalser is hij in elk geval niet." D e vu­epidemioloog prof dr. L. Bouter heeft de artikelen in Psychological Inqui­ ry op verzoek van de redactie van Ad Valvas gelezen. Hij vraagt zich net als Van der Ploeg en Vetter af of er nog niet veel meer dingen zijn misgegaan met Grossarth­Maticeks onderzoek. Volgens Bouter zouden onderzoekers

vrijheid verschilt de Honky Tonk Super fundamen­ teel van de McDonald's­produkten, die tot in de de­ tails gestandaardiseerd zijn. De firma doet alleen in uiterste nood concessies aan de norm, zoals in Italië, waar de eerste vestiging van de McDonald's­keten een nationale verontwaardiging opriep waarbij alle bank­ en seksschandalen verbleekten. Ik vind die standaardisering van McDonald's op zichzelf niet zo'n probleem, het is de hoogte van de norm die mij afstoot. Men adverteert luide dat de hamburgers van zuiver rundergehakt zijn. Ik vind dat geen bewijs van kwaliteit, ik eet net zo lief onduide­ lijk regenwormgehakt zolang de smaak maar goed is. De hamburgers van McDonald's zijn echter door dat bizar hoge rundergehalte wat te droog en het totaal van vlees, broodje, sausje is, hoe zal ik het zeggen, te keurig, te netjes ­ vanwege al die zichtbare ambities eet het niet prettig. Ook al dat papier en piepschuim om het eten heen staat het genieten in de weg, het is alsof je met een ochtendpias uit het laboratorium door de zaak loopt om een plekje te zoeken. Bij Noordzee Quick zijn de

bij dit soort onderzoek voortaan de da­ tabestanden moeten meesturen en die openbaar beschikbaar moeten stellen. Daarnaast pleit hij voor de instelling van een 'speurdersorganisatie' met de bevoegdheid om de primaire bronnen te controleren als er twijfels rijzen over een onderzoek. Bouter: "Dat is op zich­ zelf niets bijzonders, want bij het ge­ neesmiddelenonderzoek gebeurt dat al. Daar moeten onderzoekers de oor­ spronkelijke datasheets overleggen, en ze worden bovendien al tijdens hun on­ derzoek gecontroleerd en niet alleen achteraf" D e redactie van Psychological Inquiry heeft zich bij gebrek aan een 'speur­ dersorganisatie' op de vlakte gehouden en spreekt zelf geen oordeel uit over de kwestie. Dit is mede ingegeven tiit angst voor juridische repercussies. Wel is de redactie voor deze gelegenheid af­ geweken van de gebruikelijke gang van zaken bij publikaties. Een aflevering van Psychological Inquiry bevat normaal gesproken een ïar^et­artikel van een we­ tenschapper waarop diverse collega's reageren. Aan het eind van de afleve­ ring staat vervolgens een artikel waarin de bewuste wetenschapper reageert op de kritiek van zijn collega's. Daarmee is de discussie beslecht. Dat de redactie van Psychological Inquiry nu de ruimte biedt om ten tweeden male te reageren op Eysencks target­vx .ïke\ is dan ook veelzeggend genoeg.

pretenties mooi in evenwicht met het produkt, maar ik kom er niet graag meer sinds ik in Den Haag eens lauwe firites bij de gebakken mosselen kreeg. Ik weet dat het onrechtvaardig is dat heel Noordzee Quick Nederland daar nu al jaren de dupe van is, maar ik ben daar een rare in. Ik ben het trouwens ook niet eens met hun policy om grote schalen schoonge­ maakte haring en stapels reeds belegde broodjes ha­ ring in voorraad te houden, dat is slecht voor de smaak. Haring hoort zo kort mogelijk voor het eten te worden schoongemaakt (en zonder uien te worden genuttigd!), het beste adres is daarom in principe de haringkar. Daar doet zich echter een groot dilemma voor. In haringkarren staan vaak mannen met loop­ neuzen en met grote handen waar ze van alles mee vastpakken, geld van de vorige klant, hun shagje, een vuile handdoek: een groot verschil met de vrolijke schone jongelui van McDonald's en Noordzee Quick. Als je wat precies in die dingen bent, is het soms tobben. Fast food eten is de proviandering van de moderne stadsnomade. McDonald's begeert de status van Leger des Heils.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen