Ad Valvas 1992-1993 - pagina 448

AD VALVAS 22 APRIL 1993

PAGINA 6

Zoveel mooier en nog niet gelukkig Kwart van patiënten heeft na gezichtscorrectie psychiatrische hulp nodig "Wat heb jij een kerkhof in je mond", kreeg de hoofdpersoon van Vestdijks Ivoren Wachters van een leraar toegevoegd. Dit soort opmerkingen zou het leven van hoofdpersoon Philp Corvage bepalen. Er lopen veel Corvages rond, mensen die door een a fwijking aan mond of kaak hun hele leven hebben bijgesteld. Maar het is vandaag de dag makkelijker er iets aan te laten doen met correctie-operaties. Niet iedereen wordt er echter gelukkiger van: bijna een kwart van de patiënten belandt binnen vijf jaar na de operatie bij een psychiater. Psychotherapeut Eelco Hakman — verdiepte zich in hun lot, het leverde een goed leesbaar proefschrift op waarop hij 27 april hoopt te promoveren. Liesbeth Klumper Psychotherapeut Eelco Hakman dacht 'even te promoveren', het pakte anders uit. "In mijn praktijk was ik wat mensen tegengekomen die ernstig in de knoop zaten na een gezichtscorrectie. Er bleek niet veel bekend over hun problemen. Ik had hun ervaringen gebundeld en dacht in mijn naïviteit 'een mooi kaftje erom­ heen en klaar is mijn proefschrift'." Dat was negen jaar geleden. Inmiddels heeft Hakman zijn baan als behandelings­ coördinator bij een psychiatrisch kinder­ ziekenhuis eraan gegeven om zich hele­ maal op zijn promotieonderzoek te kun­ nen richten. Het bundeltje ervaringen veranderde in een lijvig proefschrift met een degelijke statistische onderbouwing. Als 'softie' tussen techneuten (tandartsen en kaakchirurgen) heeft hij heel wat weer­ stand moeten wegwerken voor hij de kans kreeg zijn onderzoek uit te voeren. "Je komt als allochtoon binnen", vertelt Hak­ man in zijn imposante huisbibliotheek. "Ik kreeg zoveel tegenwerking dat ik niet verder kwam. Nou ben ik van gerefor­ meerde huize en weet dat als je bijbels wilt verkopen in Afrika je eerst de taal moet leren voor je je bijbels kunt slijten. Ik heb me dus de tandartsentaai eigen ge­ maakt. Dat valt niet mee voor iemand die niet aan zeezeilen of hockey doet, maar , het is me gelukt en vanaf het moment dat ze me accepteerden kon ik aan de slag."

Vuur uit de sloffen Na een uitgebreide literatuurstudie stelde

Hakman een aantal hypothesen op. Zo stelde hij dat iemand die zijn eigen ge­ zicht als lelijk ervaart, geneigd is zijn 'ge­ brek' te camoufleren. Lukt dat niet, dan zullen de meeste mensen proberen hun leven zó in te richten dat die lelijkheid ge­ compenseerd wordt. Zo iemand neemt bijvoorbeeld een extreem zware baan aan, werkt met zwakzinnige kinderen en haalt daar de waardering uit die in het dagelijks leven ontbreekt. Of loopt zich voor een partner het vuur uit de sloffen omdat dat gedrag het gebrek aan schoonheid moet compenseren. Een andere hj^pothese was dan ook dat het corrigeren van het gezicht, het 'mooi­ er' maken, een grote invloed kan hebben op de manier waarop de patiënten hun leven na de operatie inrichten. Met de h5T>othesen op zak nam de psy­ chotherapeut bij 117 patiënten en bij een controlegroep van 44 personen de ziekte­ geschiedenis op. Hij gebruikte daarbij drie vragenlijsten die elk op een ander as­ pect van het leven als 'lelijke' ingingen: de voor artsen gebruikelijke lijst met vragen naar feiten en gezondheid; een lijst met vragen naar de psychologische aspecten van het 'gebrek'; en een lijst met vragen naar de sociaal­economische achtergron­ den.Hakman interviewde zijn proe^erso­ nen ook nog.

Kapotte relaties De resultaten liegen er niet om. Eén op de vier mensen komt na een gezichtscor­ rectie bij een psychiater terecht. "Snijden in het gezicht betekent snijden in de

noodzaak je leven op een bepaalde ma­ nier in te richten," vertelt Hakman. Hij komt met schrijnende verhalen over men­ sen die zó gewend waren afgewezen te worden op hun uiterlijk dat zij alle vaste grond kwijt raakten toen zij mooier dach­ ten te zijn geworden. Voor sommigen ging dat zo ver dat zij uiteindelijk terug wilden naar de oude situatie of zelf­ moordpogingen deden. Er is een opvallend verschil in reactie tus­ sen vrouwen en mannen. Vrouwen heb­ ben voor de operatie een negatiever zelf­ beeld dan mannen en hebben dan ook meer moeite te leven met hun nieuwe ge­ zicht. Zij zoeken het bewijs voor hun nieuwe aantrekkelijkheid in aandacht van de andere sekse, raken de motivatie voor him zware baan kwijt en weigeren zich nog langer extreem uit te sloven voor hun parmer. Werkloosheid, kapotte relaties en depressiviteit zijn het gevolg. Bij mannen uit het onthechte gevoel zich in woede­aanvallen en agressieve stoor­ nissen. In het gunstigste geval krijgen zij bijvoorbeeld de onbedwingbare behoefte een snelle auto te kopen en daar mee te gaan scheuren.

Zoenen "Het gaat heel vaak goed," haast Hakman zich te zeggen. "Driekwart van de patiën­ ten denkt na de operatie positiever over zichzelf dan ervoor. Maar bij de rest gaat het mis en dan zit het ook meteen goed fout." Hoe fout blijkt wel uit het feit dat er alleen al via Hakmans praktijk vier psy­ chiaters voortdurend bezig zijn het psy­

'Je kunt niet zomaar in iemand gaan snijden' chische puin te ruimen dat na gezichts­ correcties ontstaat. De promovendus is niet verbaasd over de grote hoeveelheid problemen die de cor­ recties van mond en kaak oproepen. "De mond is enorm belangrijk. We eten ermee, praten ermee, zoenen ermee en bovendien heeft het nog een symbolische functie als grens tussen binnen­ en bui­ tenwereld. Er komen zoveel psychische functies samen bij de mond. Chirurgen staan daar niet bij stil, die zijn allang blij als ze een diagnose hebben en kunnen gaan snijden. Maar de functionele klacht waarmee mensen bij de chirurg komen is in minder dan de helft van de gevallen ook de echte reden. De werkelijkheid is vaak te pijnlijk." Als voorbeeld noemt hij een patiënte die bij de kaakchirurg kwam met een ver­ groeid kaakgewricht. Het was voor de kaakchirurg een koud kunstje om de klacht te verhelpen. De patiënte kwam echter terug: het gewricht zat weer vast. "Het bleek een anorexia­patiënte te zijn," vertelt Hakman. "Zo iemand blijft terug­ komen omdat dat vastgelopen gewricht niet haar echte probleem is. Je kunt dan wel aan het snijden blijven, maar daarmee los je natuurlijk niets op. Je moet je als kaakchirurg ook verdiepen in de achter­ gronden van je patiënten. Je kunt niet zo

maar gaan snijden. Je werkt niet aan mensen maar mèt mensen."

Geslaagd Hakman spreekt congresserende tandart­ sen en kaakchirurgen toe, en organiseert lezingen waarbij hij uitgebreid in gaat op de psychische gevolgen van gezichtscor­ recties. Dat hij zich inderdaad een plaats verworven heeft in het gezelschap tech­ neuten blijkt uit de aanmeldingscijfers voor die lezingen. Zes jaar geleden had hij de grootste moeite een gezelschap geïnte­ resseerden bij elkaar te krijgen, nu houdt hij twee lezingen per maand en is tot eind 1995 volgeboekt. "Als ik in bijvoorbeeld Eindhoven een lezing geef, neem ik video's mee van patiënten uit die regio. Die chirurgen herkennen hun patiënt en gaan er even goed voor zitten, de operatie was immers geslaagd. Als ze horen met wat voor problemen die patiënten na zo'n twee a drie jaar zitten, schrikken zij zich lam." Voor Hakman staat het vast: die gezichts­ correcties zijn pas medisch­ethisch ver­ antwoord als de begeleiding voor en na de 'klus' beter is geregeld. De suggestie dat hij na zijn promotie dan maar meteen hoogleraar moet worden, vindt hij dan ook terecht. "Ze kurmen er niet meer om­ heen, er moet wat gebeuren."

Er zijn van die tentamens waarbij je STWL rKiLLnuiKKEN je afeagt of iemand ze ooit wel gehaald "­ heeft. Ad Valvas deel I neemt er een aantal Theoretische onder de loep:

3

Geschiedenis

'<jlai Klinkt

, wal

ikoietisdi

sTruuTe I b l ovc v 4>p<^i iialirVfcric Frank van Ko fschooten Eerstejaars studenten geschiedenis vangen de mare al kort na het begin van hun studie op in de wandelgangen: na de propaedeuse, aan het eind van het tweede studiejaar, wacht hun iets vrese­ lijks. Dat vreselijks is het tentamen Theoretische Geschiedenis 1, over het boek De constructie van het verleden van prof.dr. C. Lorenz, die het vak ook geeft. Niet alleen zou dit vak razend moeilijk zijn, maar de docent zou bovendien volgens boze tongen een arrogante kwal zijn die zijn studenten neerbuigend behandelt. 'Arro' Lorenz kent de ver­ halen over zijn persoon, maar is er niet van onder de indruk. "Sommigen houden van me, anderen haten me. Ik beschouw mijn docentschap niet als een populariteitstest. Aan andere universiteiten wordt ook geklaagd over dit vak, dus ik denk niet dat de persoonlijke kenmerken van de docent er iets mee te maken hebben." Dat studenten Theorie van de Geschiedenis 1 als

'Er moet bij dit vak worden nagedaclit'

lastig ervaren realiseert Lorenz zich maar al te goed, maar hij is niet van plan zijn hoge eisen te laten zakken. "Er moet bij dit vak worden nage­ dacht en dat is niet ieders hobby. Maar ik vind dat dat op een universiteit wel moet, en daarom blijf ik studenten die bij herhaling wanprestaties leve­ ren onvoldoendes geven. Ook al snij ik mijzelf daarmee in de vingers, want ik moet steeds zelf die herkansingen nakijken. Tja, misschien ben ik ouderwets." Het feit dat studenten in vergelijking met andere tentamens vaker zakken, verklaart Lorenz ook door de aard van het vak. Het is ­ de naam zegt het al ­ theoretischer dan andere colleges, die meer op feitelijke gebeurtenissen en de verbanden daartussen zijn gericht. Filosofische vragen naar de relatie tussen feit en interpretatie of naar de be­ tekenis van het 'objectiviteitsbegrip' bij Leopold von Ranke zijn volgens Lorenz niet te beantwoor­ den door er maar een slag naar te slaan. "Je kunt geen antwoord bij elkaar verzinnen door hier en

daar wat dwarsverbanden te leggen of een alinea te beginnen met 'Ook interessant is...'" Studente Annemarie Gehrels is tot nu toe twee keer gezakt voor het struikelblok van Lorenz. Aan de docent en aan zijn tentamen ligt het niet in haar ogen: die zijn goed. "Bij gewone tentamens komt het op de grote lijnen aan, terwijl je hier de vragen heel precies moet kunnen beantwoorden. Het is een nuttig vak, want je leert erdoor te rela­ tiveren waar je mee bezig bent als historicus. Het is niet altijd even leuk, maar dat hoeft toch ook niet?" Ze is er vast van overtuigd dat ze voor het volgende tentamen wel slaagt. Studente Ageeth van der Veen heeft de horde van Lorenz pas na drie keer genomen. De eerste keren haalde ze respectievelijk een 4,5 en een een 4, maar tijdens de voorbereiding voor haar derde po­ ging brak het licht door. Ze is verrassend genoeg bhj dat ze aanvankelijk is gezakt. "Ik klaagde ook de eerste keren toen ik zakte, maar toen ik die ten­ tamens later nog eens inkeek zag ik dat ik allerlei

dingen niet goed had begrepen. Ik weet nu einde­ lijk wat Lorenz wil zeggen met dat boek. En ach, die arrogantie: iedereen voert een act op als ie voor een publiek een praatje moet houden. Op de manier waarop hij tentamens beoordeelt heeft het geen invloed, want anders had hij mij ook de derde keer wel een vier gegeven. Lorenz is streng maar rechtvaardig." Studiebegeleider drs. Henk Reitsma kent het wan­ delgangengemopper over het tentamen van Lo­ renz. Daarom houdt hij sinds enkele jaren de re­ sultaten in de gaten. Volgens hem zijn ze niet slechter dan die bij de tentamens statistiek of eco­ nomie. De verhalen dat Theoretische Geschiede­ nis 1 een vrijwel onneembaar struikelblok is, komen vooral in de wereld door de enkelingen die hardnekkig blijven zakken. "We denken er daarom niet over dit vak maar af te schaffen. Bovendien hebben we met Lorenz een van de meest geren­ ommeerde theoretische historici van Nederland in huis."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen