Ad Valvas 1992-1993 - pagina 187

AD VALVAS 12 NOVEMBER 1992

PAGINA 9

Onderwijs universiteiten sluit sleclit aan op arbeidsmarlct VNO­voorzitter: 'Geweldige tekorten en overschotten in aanbod academici' Jan-Jaap Heij

"Ik constateer dat er in het aanbod van academici geweldige tekorten en over­ schotten zijn. Studenten kiezen veel te weinig voor technische en bèta­oplei­ dingen en te veel voor de alfa­ en gamma­sector." Dr. A.H.G. Rinnooy Kan, oud­rector van de Erasmus Uni­ versiteit Rotterdam en tegenwoordig voorzitter van het Verbond van Neder­ landse Ondernemingen (VNO), deelt de verontrusting die minister Andriessen van economische zaken en ir. P. van Duursen, president­directeur van Shell­ Nederland BV, onlangs uitspraken over het tekort aan hoger opgeleide technici en bèta­wetenschappers in Nederland. Dit tekort ontstaat door "een combina­ tie van een technofobe traditie, een be­ roerde voorlichting en een sociaal ze­ kerheidsstelsel dat jonge werkloze aca­ demici beloont met een gulle uitkering ter grootte van anderhalf keer de stu­ diebeurs", zo verklaarde hij vorige week in een lezing aan de Rijksuniversiteit Utrecht. Aan die situatie moet een eind komen, zo meent de VNO­voorzitter: "De be­ langstelling voor een aantal voor de Ne­ derlandse economie essentiële techni­ sche studierichtingen is in een paar jaar tot een gevaarlijk laag niveau gezakt."

VNO-voorzitter dr. A.H.G. Rinnooy Kan wil dat het universitair onderwijs beter aansluit op de arbeidsmarkt. De universiteiten moeten vooral meer exac te wetenschappers opleiden. De universiteiten kunnen zich wel vinden in het streven, maar wijzen de voorstellen van Rinnooy Kan voor een groot deel af.

Zelfontplooiing Het 'Hoger Onderwijs voor Velen', waarin iedereen met een vwo­diploma elke gewenste studie kan kiezen aan universiteiten die allemaal even goed moeten zijn, heeft er toe geleid dat die universiteiten de zelfontplooiing van de smdent voorop hebben gezet en de be­ hoeften van de arbeidsmarkt uit het oog verloren zijn, aldus Rinnooy Kan. Hij pleit er daarom voor dat universiteiten (en de overheid) zich meer van die ar­ beidsmarkt aan gaan trekken. Het o n ­ " .>>.étj»oitews»tt'ia*ït**i»*»«<tderwijs moet beter op de arbeidsmarkt aansluiten. "Hoger onderwijs is vooral een instrument binnen de infrastruc­ tuur, een instrument dat ingezet moet onderzoeken bijvoorbeeld tegenwoordig worden om maximaal tegemoet te waar onze afgestudeerden terecht zijn komen aan de behoefte van de arbeids­ gekomen en wat ze daarbij aan hun stu­ markt voor hoger opgeleiden." Daar die die hebben gehad. Ik heb de indruk dat behoefte nu vooral in de exacte hoek Rinnooy Kan niet van die ontwikkelin­ ligt, wil hij dat de overheid en de uni­ gen op de hoogte is." versiteiten de studenten veel meer dan Bovendien vindt Veldhuis het onzinnig nu stimuleren om voor exacte studies te om de aansluitingsproblematiek, in kiezen. casu het gebrek aan exact opgeleiden, aan de universiteiten te wijten. "Het De studiefinanciering en de hoogte van probleem ontstaat al voor de studenten het collegegeld kunnen bijvoorbeeld op naar de universiteit gaan. vwo­scholie­ de vraag van de markt worden afge­ ren zijn niet gemotiveerd voor exacte stemd: studenten die een exacte studie studies, omdat die vakken op het vwo volgen krijgen meer beurs of betalen langzamerhand veel te moeilijk worden minder collegegeld. De universiteiten en de leraren een keuze voor dergelijke moeten verder bekostigd worden op studies afraden." basis van het aantal afgestudeerden dat een baan vindt; ze zouden hun presta­ "Wil je iets aan het aantal exact opge­ ties op dit terrein op z'n minst in hun leiden doen, dan moet je veel eerder jaarverslagen op moeten nemen. beginnen", reageert ook voorzitter ir. W.C.M, van Lieshout van de Vereni­ Onzinnig ging van Samenwerkende Nederlandse Drs. J.F.G. Veldhuis, voorzitter van het Universiteiten (VSNU). "Het is niet de schuld van de universiteiten dat kinde­ college van bestuur van de Rijksuniver­ ren in het basis­ en voortgezet onder­ siteit Utrecht, ziet weinig heil in dit wijs een aversie tegen techniek en wis­ nieuwe perspectief van Rinnooy Kan. kunde knjgen aangeleerd. De universi­ "Ik bestrijd niet dat de aansluiting tus­ teiten zélf hoeven dat geluid echter niet sen het hoger onderwijs en de arbeids­ te versterken door te roepen dat exacte markt beter kan, maar op dat punt is er studies zoveel begaafdheden vragen." de laatste jaren al veel verbeterd. We

Frank Steenkamp

Dertien 'rechtvaardig versnipperde' universiteiten, waar iedereen even weinig ruimte krijgt om uit te blin­ ken. Dat beeld schetst de Advies­ raad voor Wetenschaps­ en Tech­ nologiebeleid (AWT) in haar jaarrap­ port. Volgens de raad dreigt het beleid van minister Ritzen, ondanks pretenties van verandering, te blijven steken in on­ doorzichtige bureaucratische procedu­ res. BIJ hun kerntaak moeten de univer­ siteiten veel meer autonomie krijgen; de raad vindt Ritzen op dit punt half­ slachtig. Stimulering van landelijke uit­ blinkers per vakgebied zou hij juist te­ veel aan de instellingen overlaten. De raad vindt dat daarvoor meer geld via onderzoeksfinancier NWO moet gaan lopen. De AWT, een adviesorgaan van de rege­ ring, heeft eerder gepleit voor een an­ dere aanpak van zowel het weten­ schaps­ en technologiebeleid als de uni­

Veldhuis noemt de analyse van Rin­ nooy Kan 'oppervlakkig en simplifice­ rend', en vindt daarom de voorstellen die de VNO­voorzitter doet symptoom­ bestrijding. "De universiteiten krijgen de gevolgen van het beleid ten aanzien van het vwo op hun brood." Van Lieshout is positiever: "Ik vind het best verantwoord om studenten te sti­ muleren te kiezen voor richtingen waar een tekort in bestaat. Je moet er alleen niet te veel van verwachten: daarvoor is het probleem te diep in de maatschap­ pij geworteld. Bovendien kent het aan­ tal mensen met begaafdheden op het exacte vlak nu eenmaal zijn grenzen. Ik zie daarom het aantal afgestudeerde technici niet met pak 'm beet 150 pro­ cent stijgen, te meer daar het niet de bedoeling kan zijn om het niveau van de opleidingen te verlagen." Hij waarschuwt verder voor het gevaar dat de voorstellen van Rinnooy Kan werkloosheid uit kunnen lokken. De behoeften van de arbeidsmarkt zijn op langere termijn nauwelijks te voorspel­ len. Daardoor bestaat het risico dat stu­ denten die nu naar exacte richtingen gelokt worden, geen werk kunnen vin­ den als ze klaar zijn. Rinnooy Kan zelf ziet het gevaar niet zo: "Dat risico is nooit helemaal uit te sluiten, maar door goede informatievoorziening uit het be­ drijfsleven IS het wel te minimaliseren. Het bedrijfsleven is volgaarne bereid om die informatie te leveren."

Selectie Rinnooy Kan wil in zijn nieuwe per­ spectief naast meer aandacht voor de arbeidsmarkt ook meer ondernemings­ zin van de universiteiten: beter luisteren naar signalen van de onderwijs­ en on­ derzoeksmarkt, flexibeler personeelsbe­ leid, meer aandacht voor het profiel van de instelling, een klant­leverancier rela­ tie met studenten en onderlinge con­ currentie. Een en ander moet tot gevolg hebben dat de verschillen tussen de studierich­ tingen en faculteiten toenemen: de in­ stellingen moeten zich volgens Rinnooy Kan concentreren op hun sterke pun­ ten. Die aandacht voor kwaliteit zou volgens de VNO­voorzitter best beloond mogen worden: hij wil dat universitei­ ten de mogelijkheid krijgen om boven­ op het collegegeld eigen bijdragen te vragen en studenten aan de poort te se­ lecteren. "Het komt de effectiviteit van het hoger onderwijs ten goede als studenten de mogelijkheid krijgen om dat onderwijs te volgen dat het best bij hun talenten en ambities past en als universiteiten studenten binnen krijgen die maximaal toegerust en gemotiveerd zijn om hun studie met succes af te ronden", licht hij het nut van deze koerswijziging in de richting van het Angelsaksische on­ derwijssysteem toe.

VNO-voorzitter Rinnooy Kan: 'Jonge werkloze academici worden beloond met gulle uitl<erlng' Foto Bram de Hollander

studentenvakbond LSvb van de ideeën van de werkgeversvoorzitter. "Door deze benadering, waarin voor kwaliteit betaald moet worden, krijg je voor je het weet een elite van studenten die zich toponderwijs kan veroorloven. De rest moet zich behelpen met de minde­ re opleidingen. De ongelijkheid tussen studenten wordt veel te groot." Ook Van Lieshout keert zich tegen kwaliteitsverschillen tussen de opleidin­ gen. "Ik ben sterk voor verdere profile­ ring van de universiteiten, maar ik be­ twijfel of niveauverschillen tussen de­ zelfde studierichtingen voor de samen­ leving of voor studenten wel zo noodza­ kelijk zijn. Bovendien denk ik dat Ne­ derlanders zo statusgevoelig zijn dat alle studenten meteen naar de beste op­ leidingen zouden gaan." Die hang naar status zou bestreden kunnen worden door alleen geschikte studenten toe te laten, maar de vsNU­voorzitter ziet niets in selectie aan de poort. "We zijn net bezig om met de overheid en de middelbare scholen een betere afstem­ ming tussen het middelbaar en hoger onderwijs te bereiken. Als dat lukt, mag ik verwachten dat de selectie op de middelbare school plaats zal vinden."

Veldhuis sluit zich daarbij aan, en wijst er verder op dat Rinnooy Kan niet de illusie moet hebben de universiteiten voldoende vrijheid hebben om zich meer als ondernemingen te gaan gedra­ gen. "Wij zijn nog steeds met handen en voeten gebonden aan de overheid. We kunnen op het uitvoerende niveau, in onderwijs en onderzoek, iets meer met elkaar concurreren dan vroeger, maar verder is de zogenaamde autono­ mie vooral een soort vrijheid met hand­ boeien om. Onze bekostiging is nog steeds gebonden aan allerlei regels en ook over ons personeelsbeleid hebben we bijvoorbeeld nog weinig te zeggen. In die situatie is het moeilijk om je als ondernemer te gedragen."

Adviesraad wetenschappelijk en teclinologiebeleid: Ritzen tweeslaclitig

niet zelf de prijs vaststellen en niet zelf de arbeidsvoorwaarden van het perso­ neel bepalen. Ook in het apparatuurbeleid heeft een universiteit weinig zelfbeschikking. De raad vindt dat de overheid op deze punten veel meer ruimte moet bieden. Daarbij hoort dan echter wel een ande­ re bestuursvorm, met een topstructuur die de nieuwe verantwoordelijkheid aankan. De controle van de overheid zou meer achteraf moeten plaatsvin­ den, op de grote lijnen. Dat zou, net als bij instanties als TNO, moeten gebeuren aan de hand van een periodiek meerja­ renplan dat de goedkeuring van de mi­ nister nodig heeft. Dat plan mag geen gedetailleerd bureaucratisch stuk wor­ den. (HOP)

versitaire financiering en besturing. In haar jaarbeschouwing 1992 plaatst ze dit pleidooi in de context van de grote economische veranderingen m Europa. "Nederland dreigt in Europa de boot te missen", waarschuwt het begeleidende persbericht. Ons land heeft al een smal­ le industriële basis. Om hoogwaardige werkgelegenheid te kunnen vasthouden is niet alleen een nationale aanpak nodig van het industriebeleid, maar ook in het onderwijs en onderzoek. Bij de universiteiten moet de minister de zaken compleet anders aanpakken. Zijn wens om zelf via landelijke stunng met onderzoeksgeld maatschappelijke stu­ ring tot stand te brengen, zou Ritzen moeten laten varen. Volgens de AWT

Handboeien Hoewel Rinnooy Kan waarschuwt dat het met de bedoeling is om het Angel­ saksische onderwijssysteem te kopieren ­ hij wil bijvoorbeeld geen bestuurlijke verantwoordelijkheid van het bedrijfsle­ ven voor de universiteiten ­ gruwt Jules Warps, vice­voorzitter van de landelijke

'Nederland dreigt in Europa de boot te missen' horen universiteiten zelf de maatschap­ pelijke ontwikkelingen te volgen; de overheid moet hen daarin slechts sti­ muleren via een financieel belonings­ systeem.

Uitblinkers Omgekeerd moet de vorming van uit­ blinkers juist minder aan de universitei­ ten zelf worden overgelaten. Het huidi­ ge systeem, waarin volgens de AWT elke universiteit geacht wordt op alle vakge­

bieden uit te blinken ­ maar daar in feite geen ruimte voor krijgt ­ werkt im­ mers niet. Daarom moet een fors deel van de 1750 miljoen gulden universitair onderzoeksgeld naar de landelijke fi­ nancier NWO worden overgeheveld. Eerder noemde raad bedragen in de orde van honderd miljoen gulden. Nwo kan daarmee aan een beperkt aantal ex­ cellente onderzoeksgroepen forse extra steun geven. Cruciaal is tenslotte wat de AWT over universitaire autonomie zegt. Die auto­ nomie, door de overheid met de mond beleden, zou op dit moment in praktijk nog weinig voorstellen. Een universiteit kan immer niet aan de poort selecteren, niet zelf beslissen over studierichtingen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen